Kal idhi e weche manie iye

Kal idhi kama ochanie weche mantie

 SIGAND NGIMA

Ne Ang’ado mar Keto Ranyisi Maber

Ne Ang’ado mar Keto Ranyisi Maber

Chieng’ moro ka ne Izak Marais ogochona ka en Colorado Patterson, New York napenje niya: “Be ing’eni ajahigni adi?” Nodwoka niya: “Ang’eyo maber.” We alernu gima nokelo mbakano.

NONYUOLA Wichita, Kansas, Amerka tarik 10 Desemba, 1936. Ne wan nyithindo ang’wen kendo an ema ne an kayo. Jonyuolna ma William kod Jean ne gin jotich Jehova ma jokinda. Wuonwa ne en jatij kanyakla, ma en nying ma ne iluongogo owete ma ne tayo tije kanyakla e kindego. Emma Wagner ma en dawa monyuolo minwa e ma nopuonjo minwa adiera. Emma nopuonjo ji mang’eny moriwo nyaka Gertrude Steele, ma nobedo misonari kuom higni mang’eny e piny Puerto Rico. * Omiyo, ne an gi ji mang’eny ma ne anyalo luwo ranyisigi.

PARO RANYISI MABEYO

Babawa ka chiwo gasede ne joma kalo e ndara

Chieng’ Ngeso moro godhiambo, ka ne an jahigni abich, ne an gi wuonwa ka wachiwo gasede mag Watchtower kod Consolation (ma sani iluongo ni Awake!) ne joma ne kalo e ndara. E kindego, Lweny mar Ariyo mar Piny ne dhi nyime. Daktari moro momer nobiro kama wachung’ie mochako yanyo babawa konyise ni en ngoro ma ok dwar dhi e lweny. Daktarino nosudo machiegni gi baba mong’iye tir kae to owachone ni, “In ng’ama ngoro ma onge, mula ane ka in dichwo!” Naluor, kata kamano, chir ma baba ne nigo nomora. Nodhi mana nyime chiwo gasede ne joma nochokore kanyo. Jalweny moro ne kadho machiegni kae to daktarino okok matek ka wachone niya: “Ne ane gima ditimne ngoroni!” Jalwenyno nofwenyo ni daktarino omer omiyo nonyise niya: “Dhi ot mondo kong’o orum e wang’i!” Ji ariyogo duto nodhi. Sani ka aparo chir ma Jehova nomiyo baba, to abedo mana mamor. Babawa ne nigi kinyosi ariyo e taon mar Wichita, kendo daktarino ne en achiel kuom joma nolieloga!

An gi jonyuolna ka wadhi e chokruog-distrikt e taon mar Wichita e higni mag 1940

Ka ne an jahigni aboro, jonyuolna nouso odwa kaachiel gi kinyosigo, ma gigero ot moro matin ma ne wanyalo dargo, kae to wadhi Colorado, kama jolendo ne dwaroree ahinya. Ne wadak machiegni gi kama iluongo ni Grand Junction, kama jonyuolna  ne nyalo puroe puodho moro matin kendo pidhoe jamni ka gitiyo tij painia. Nikech kinda ma ne gin-go, Jehova noguedhogi ahinya mi ne ochak kanyakla kanyo. Tarik 20 Jun, 1948, Baba notisa e aora moro kaachiel jomamoko ma bende noyie puonjore adier, moriwo nyaka Billie Nichols gi jaode. Bang’e, Billie Nichols nobedo jarit-alwora, kendo wuode bende nobedo jarit-alwora.

Ne wan gi osiepe ma wageno ahinya kendo ma ne wanyalo goyogo mbaka ma gerowa kaka jood Steele ma noriwo Don gi Earlene, Dave gi Julia, kod Si gi Martha. Jogo nokonya ahinya. Ne gikonya neno ni keto Pinyruoth mokwongo e ngima kelo mor madier.

ADHI KAMACHIELO

Ka ne achopo jahigni 19, osiepna moro miluongo ni Bud Hasty, nokwaya ni mondo wadhi kode yo milambo mar Amerka mondo wachiwre kuno kaka jopainia. Jarit-alwora nonyisowa ni wadhi e taon mar Ruston, Louisiana, kama ne nitie Joneno mang’eny ma nodok chien. Nonyiswa ni watim chokruoge duto juma ka juma ma ok wadewo ni ji adi mobiro e chokruok. Ne wayudo kama ne wanyalo timoe chokruok mi walose maber. Ne watimo chokruoge duto, kata kamano, kuom kinde ne wan mana ji ariyo kende. Ne wawilore e migepe ma sama ng’ato nigi migawo to nyawadgi ema dwoko penjo duto te. Ka ne nitie ranyisi ma nonego otim, waduto ne wadhi e ndiri mondo watim ranyisino! Bang’e, nyaminwa moro moti nochako biro. Gikone, jopuonjre moko mag Muma kaachiel gi joma nodok chien nochako biro e chokruok, kendo bang’ kinde, ne wachako bedo gi kanyakla ma ji morie.

Chieng’ moro ka ne walendo gi Bud, ne waromo gi jayalo mar kanisa mar Church of Christ ma nowuoyo e wi ndiko moko ma ne pod ok ang’eyo. Ng’atno noolo kuoma koyo momiyo achako paro matut kuom yiena. Mano nomiyo atimo nonro kuom juma mangima e wi penjo moko ma nopenjowa. Nonro ma natimono nomiyo ahero adiera ma napuonjora kendo koro naikora ma ka aromo gi jayalo machielo, to nanyalo olo kuome wach ka pi.

Bang’ kinde matin, jarit-alwora nonyisa ni adhi akony e kanyakla ma ne ni El Dorado, Arkansas. Ka ne an kono, ne ajadhiga Colorado kinde ka kinde mondo adhi e nyim komiti mar joma ndiko ji e lweny. Chieng’ moro ka ne wadhi Colorado kaachiel gi jopainia wetena moko, ne wayudo aksident ka ne wachopo Texas ma mtokana obanjore mokethore chuth. Ne waluongo owadwa moro ma nokawowa moterowa e ode, kae to bang’e ne wadhi kode e chokruok. Ne oland ne kanyakla ni ne wayudo aksident kendo owete ne ojolowa gi pesa moro.  Owadwa ma norwakowano ne ouso mtokanano kuom dola 25.

Ne oterwa nyaka Wichita, kama osiepwa miluongo ni E. F. “Doc” McCartney, ne timoe tij painia. Yawuote ariyo ma rude miluongo ni Frank gi Francis, ne gin osiepena ahinya kendo pod wan osiepe nyaka kawuono. Ne gin gi mtoka moro ma ne giseweyo tiyogo kendo ne giusonago kuom dola 25, ma be e pesa ma ne ausogo mtokanacha. Ma e kinde ma nahango neno ka Jehova miya gima nadwaro ahinya nikech naketo Pinyruoth obedo mokwongo e ngimana. E kindeno, jood McCartney notuda gi nyaminwa moro ma jaber mohero Jehova miluongo ni Bethel Crane. Min-gi miluongo ni Ruth, ne en painia ma jakinda ahinya e taon mar Wellington, Kansas, kendo nodhi nyime bedo painia kata ka ne osebedo jahigni 90 gi wiye. Ne akendo Bethel e higa mar 1958, kendo ne wadhi nyime bedo jopainia ka wan El Dorado.

IGWELOWA E MIGEPE MOPOGORE OPOGORE MA MOROWA

Bang’ neno ranyisi mabeyo ma noketnwa ka ne wadongo, ne wang’ado mar timo migawo moro amora momiwa e riwruok mar oganda Jehova. Nomiwa migawo mar bedo jopainia makende e taon mar Walnut Ridge, Arkansas. Kae to e higa mar 1962, ne wamor ahinya ka ne ogwelwa mondo wadhi e Skul mar Gilead e klas mar 37. Ne wamor bedo gi Don Steele e klasno. Ka ne watieko skundno, ne omiwa migawo mar dhi bedo jomisonari e taon ma Nairobi e piny Kenya. Ne litnwa ndi ka ne wawuok New York, kata kamano, litno nolokore mor ka ne owete oromonwa e paw ndege ma Nairobi!

Ka wan Nairobi gi Mary kod Chris Kanaiya e tij lendo

Mapiyo nono, ne wachako hero piny Kenya kod tijwa mar lendo. Jopuonjre ma ne wakwongo bedogo motimo dongruok ne gin Chris Kanaiya kod Mary jaode. Pod gitiyo ne Jehova gi thuologi duto e piny Kenya. E higa ma ne oluwo, ne okwawa mondo wadhi Kampala, e piny Uganda kendo wan e ma ne wahango bedo jomisonari e pinyno. Mago ne gin kinde mabeyo ahinya nikech ji mathoth ne gombo ahinya puonjore adiera manie Muma kendo ne gitimo dongruok ma gibed Joneno. Kata kamano, bang’ bedo e Afrika kuom higni adek gi nus, ne wadok thurwa Amerka mondo wapidh nyithindwa. Ka ne wawuok Afrika, lit ma ne wan-go e chunywa ne ng’eny moloyo ma ne wan-go ka ne wawuok New York. Ne wasehero Jo-Afrika ahinya kendo ne wageno ni chieng’ moro wabiro dok kuno.

WAYUDO MIGAWO MANYIEN

Ka ne wadok Amerka, ne wadak Colorado, kama jonyuolna nodakie. Ka ne osenyuol Kimberly ma en nyarwa ma kayo, ne wanyuolo Stephany bang’ dweche 17. Ne wakawo mapek migawo mar bedo jonyuol, kendo ne wadwaro ni wapidh adiera e chuny nyiwago. Ne wadwa ketonegi ranyisi maber ma wan bende noketnwa. En adier ni ranyisi maber miketo ne nyithindo nyalo konyogi ahinya, kata kamano, mano ok nyis ni gibiro bedo jotich Jehova nyalhodia. Owadwa matin kaachiel gi nyaminwa noweyo adiera. Wageno ni chieng’ moro gibiro luwo ranyisi maber ma noketnegi.

Ne wamor ahinya pidho nyithindwa kendo ne watemo mondo watim gik moko kanyachiel kaka joot. Nikech ne wadak machiegni gi taon mar Aspen, Colorado, kama ji nohero tugo e tuke mag kier e baraf, ne wadhiga kier e baraf kaachiel gi nyithindwa. Kinde mag morgi ne miyowa thuolo maber mar wuoyo gi nyiwa. Seche moko ne wadhiga  bayo kuonde moko gotieno kae to waloso hema ma waninde, to sama pok wanindo, ne wajaoyo mach ka wagoyo mbaka kanyachiel. Kata obedo ni ne pod gitindo, ne gijapenjo penjo kaka “Abiro timo ang’o ka abedo maduong’?” kod “Daher ni okenda gi ng’at machalo nade?” Ne watemo matek mondo wapidh adiera e chunygi kod pachgi. Ne wakonyogi mondo gibed gi chenro mar tiyo ne Nyasaye gi thuologi duto kendo gimomiyo ber donjo e kend mana gi joma nigi chenro machal gi maggi. Ne wakonyogi neno gimomiyo ok ber donjo e kend ka pod gitindo. Ne waheroga wacho ni “Rit mondi nyaka ichop higni 23.”

Mana kaka jonyuolwa ne otimonwa, wan bende ne watimo kinda mondo wadhi e chokruoge kod tij lendo kanyachiel kaka joot. Ne waketo chenro mar gwelo joma tiyo ne Nyasaye gi thuologi duto mondo obi olimwa. Bende, ne wagoyoga mbaka gi ilo ka wanyiso nyithindwa kaka ngimawa ne chalo ka ne wan jomisonari. Ne wageno ni waduto karwa ji ang’wen chieng’ moro wabiro dhi bayo Afrika. Nyiwa ne dwaro timo mano ahinya.

Ne watimoga puonjruok mar joot ma ok wabare kendo ne watimoga ranyisi ma nyiso tembe ma nyiwa ne nyalo romogo e skul. E ranyisigo, nyiwa e ma ne bedoga Joneno ma dwoko penjo. Ranyisigo ne morogi kendo ne miyo gibedo gi chir. Kata kamano, ka ne gichako bedo madongo, ne gichako neno ka puonjruok mar joot bedonegi mapek. Chieng’ moro iya nowang’ kodgi ma anyisogi ni gidhi adhiya ginindi, ok ne wadhi timo puonjruok mar joot. Ne gibwok ahinya ma gichako ywak ka giwacho ni gidwaro puonjore. Mano nomiyo wafwenyo ni kare adiera ma ne wapuonjogi ne chopo e chunygi. Ne gimedo hero puonjruogno kendo ne wamiyogiga thuolo mar wacho gima nie chunygi. Kata kamano, seche moko ne ok morwa ka giwacho ni ok giyie gi adiera moko mipuonjogi. Mak mana ni wechego ne konyowa fwenyo gima nie chunygi. Bang’ wuoyo kodgi kendo konyogi winjo tiend adiera ma ok giyiego, mos mos ne giyie gi paro ma Jehova nigo e wi adierago.

NG’IYO GI LOKRUOGE MOMEDORE

Nyithindwa nodongo mapiyo ahinya moloyo kaka ne waparo. Kokalo kuom kony ma wayudo e riwruok mar oganda Jehova, ne watimo duto ma wanyalo mondo wakony nyithindwa oher Jehova. Ne omorowa ahinya neno ka nyiwago chako tij painia bang’ tieko skul, kendo ne gipuonjore tije moko ma ne nyalo konyogi yudo pesa ma ginyalo konyorego. Ne gidhi Cleveland, Tennessee, gi nyimine moko ariyo mondo gilend kama jolendo ne dwarore ahinya. Ne litnwa ni ne wadhi bedo maonge kodgi, kata kamano, ne wamor ni ne gitiyo ne Jehova gi thuologi duto. An kaachiel gi Bethel jaoda ne wabedo jopainia kendo, to mano noyawonwa yo mar yudo migepe mamoko. Nabedo jarit-alwora ma konyo kendo nakonyoga e tije mag chokruoge mag distrikt.

Ka ne nyiwa pok odhi Tennessee, ne gidhi limo ofis Joneno mantie London, e piny England. Ka gin kuno, Stephany, ma koro ne jahigni 19 noromo gi owadwa ma rawera miluongo ni Paul Norton, ma ne tiyo e Bethel. Bang’e ka ne gidok kuno, Kimberly noromo gi owadwa moro miluongo ni Brian Llewellyn ma ne gitiyogo. Paul gi Stephany nokendore mana ka Stephany oseromo higni 23. Brian gi Kimberly nokendore e higa ma ne oluwo ka ne Kimberly jahigni 25. Omiyo giduto ne girito ma gichopo higni 23. Ne wayie gi yiero ma ne gitimo kodok kor ka joma ne gidhi kendorego.

Ka wan gi Paul, Stephany, Kimberly kod Brian e ofis ma Malawi e higa mar 2002

Nyiwago osenyisowa ni ranyisi maber ma ne waketonegi kod ma kwargi gi dagi noketonegi, nokonyogi luwo chik ma Yesu nomiyo jolupne ni ‘gisik ka gidwaro mokwongo Pinyruoth.’ Ne giluwo chikno kata e kinde ma weche yuto ne tek. (Mat. 6:33) E higa mar 1998 dwe mar ang’wen, ne ogwel Paul gi Stephany e Skund Gilead e klas mar 105, kae to bang’e ne giyudo migawo mar dhi Malawi e piny Afrika. E kindeno bende ne ogwel Brian gi Kimberly e Bethel ma London kae to bang’e gin bende ne oorgi e Bethel ma Malawi. Ne wamor sipwap nikech mano kende e yo maber ma rowere nyalo tiyogo gi ngimagi.

WAYUDO MIGAWO MACHIELO MA MOROWA

E higa mar 2001 e dwe mar Januar, nogona simo moro ma ne asewuoyo motelocha. Owadwa Marais, ma ne tayo tije mag loko dhok kindego, nonyisa ni owete timo chenro mondo gitieg jolok dhok  duto manie piny mangima e winjo dho Kisungu, to ne gidwaro ni abed achiel kuom owete ma biro tiego jolok dhokgo kata obedo ni ne an jahigni 64. An kaachiel gi Bethel jaoda ne walemo e wi wachno kae to wawuoye gi jonyuolwa ma bende noseti mondo wawinj pachgi. Giduto ne gidwaro ni wadhi e migawono kata obedo ni ne ok wadhi bedo machiegni kodgi mondo wakonygi. Nagocho ne owadwa Marais ka anyise ni wamor ahinya kendo waikore timo migawono.

Gie kindeno, minwa noyud gi tuwo mar kansa. Nanyise ni koro ok wabi dhi e migawono mondo wakonyre gi nyaminwa ma Linda e rite. Nodwoka niya: “Kik itim kamano. Anyalo winjo marach ahinya ka ok idhi.” Linda bende ne neno mana kamano. Ne wamor ahinya gi chuny ma ne ginyisono kendo ne wamor gi kaka osiepewa ne konyogi. Odiechieng’ ma ne wawuokie ka wadhi Watchtower Educational Center man Patterson, Linda nogoyonwa simu konyisowa ni mama osetho. Mana kaka mama dine ojiwowa kongima, ne watimo migapwa manyien gi chunywa duto.

Ne wamor ahinya kane omiwa migawo manyien e ofis ma Malawi kama nyiwa gi chwogi ne nitiere. To mano kaka ne wamor bedo kanyachiel kendo! Bang’e ne wadhi tiego jolok dhok e piny Zimbabwe kod Zambia. Bang’ tiego jolok dhok kuom higni adek gi nus, nokwawa mondo wadog Malawi mondo adhi andik pek ma Joneno noromogo ka ne isandogi nikech ne gitamore donjo e lweny. *

Ka wan e tij lendo gi nyikwawa

E higa mar 2005 ne litnwa ahinya kane wadok thurwa Basalt, Colorado, kama an kaachiel gi Bethel pod wadhie nyime gi tij painia. E higa mar 2006, Brian kod Kimberly nobiro dak machiegni kodwa mondo gipidh nyigi ariyo ma gin, Mackenzie gi Elizabeth. Paul gi Stephany pod ni Malawi, kendo Paul en achiel kuom joma ni e komiti ma tayo ofis. To nikech sani achiegni chopo higni 80, amor ahinya neno owete ma pod tindo ma asetiyogo kuom higni mang’eny ka timo migepe machon ne atimo. Gima osekelonwa mor ahinya e ngimawa en ranyisi mabeyo ma noketnwa kendo wan bende waseng’ado mar keto ranyisi maber mondo okony nyithindwa kod nyikwawa.

^ par. 5 Mondo iyud weche momedore ma nyiso kaka joka Steele notimo tij misonari, ne gaset mar Watchtower ma Mei 1, 1956, ite mar 269 nyaka 272, kod Watchtower ma Mach 15, 1971, ite mar 186 nyaka 190.

^ par. 30 Kuom ranyisi, ne sigand ngima mar owadwa Trophim Nsomba ma yudore e Ohinga mar Jarito ma April 15, 2015, ite mar 14-18.