MBIDIENZEKELE ANYI MBIFUKA?
Bukokeshi budi nabu selile bua kukudimukangana
Pauvuabu bakuimite, wakatuadija muoyo webe bu selile mukese udibu babikila ne: zigote, utudi katuyi mua kumona ne mêsu to. Kadi panyima pa ngondo ndambu, wakalua muana mujima. Selile umue au wakavulangana, kuluaye selile ya mishindu mishilangane mipite pa 200 idi ne mishindu, bunene, ne midimu mishilashilangane.
Elabi meji: Zigote udi wenza tshimfuanyi tshia ADN wende, pashishe udi udikosolola mu bitupa bibidi. Tuselile tudi tupatuka atu tudi tuenza patu nanku misangu ya bungi. Ku ntuadijilu, selile mipiamipia yonso idi mushindu wa muomumue. Mu ADN wayi mudi malu onso adi akengedibua bua kuenza selile wa mushindu wonso.
Lumingu lumue panyima pa dimitshibua, selile idi ituadija kukudimukangana mu mishindu ibidi. Imue selile neyilue mukuji, kadi mikuabu neyilue ndanga (plasenta) ne bitupa bikuabu bidi biambuluisha mukuji bua kukola.
Mu lumingu luisatu, selile ya mukuji idi idilongolola mu bitupa bisatu. Idi mu tshitupa tshia pambelu neyifike ku dienza selile ya mijilu, ya buongo, ya mukana, ya dikoba, ne selile mikuabu. Selile ya mu tshitupa tshia pankatshi neyambuluishe bua kuenza mashi, mifuba, tuonyi, mifungu, ne bitupa bikuabu bia mubidi. Selile ya tshitupa tshia munda neyilue bitupa bia mubidi bia munda, bu mudi bisulusulu, tshinya, ne tshitupa tshinene tshia bia mu tshifu.
Padi muana udi kayi muanji kuledibua wenda ukola, selile idi ivulangana ne ikudimukangana mu selile ya mishindu mishilangane mipite pa 200
Mu tshikondo tshionso tshia dimita difu, imue selile idi yumbuka mu bisumbu anyi umue pa nkayende ifumina mu bitupa kampanda bia mukuji iya mu bitupa bikuabu. Mikuabu selile idi idisangisha pamue, yenza mabeji a selile adi adivunga mu tumionji. Bua kuenza bintu bionso abi, selile idi ne kuenza malu mu diumvuangana bimpe menemene. Tshilejilu, mu tshikondo kampanda, mabeji a selile adi adikunguija mu tumionji tukese. Bidi bienzeka nanku dîba dia muomumue miaba yonso mishilashilangane ya mu mukuji. Pashishe tumionji atu tudi tutuadija kulepa ne kuvulangana, ndekelu wa bionso tukuatakanangana bua kupatula njila mujima utu mashi endela.
Dîba didi muana udi ne makanda a mubidi mimpe uledibua, selile yende yonso miliyare nkama ne nkama idi ikudimukangana mu mushindu muimpe, muaba muimpe, ne mu tshikondo tshikumbane.
Udi umona bishi? Bukokeshi budi nabu selile bua kukudimukangana mbudienzekele anyi? Peshi mbabufuke anyi?

