“Kitungo kine kya buno bulombodi i twisanswe na mutyima utōka tō ne mutyima wa mundamunda muyampe.”​—1 TEMOTE 1:5.

ÑIMBO: 57, 48

1, 2. Lelo i ani wetupele mutyima wa mundamunda, mwanda waka tufwaninwe kumufwija’ko pa kino?

YEHOVA LEZA wāpangile bantu na bwanapabo, bwine bwibakwashanga pa kutonga. Yehova i mwitupe kalombwe ka kwitukwasha tutonge butongi boloke. Kano kalombwe ketwanga bu mutyima wa mundamunda, kadi i bukomo bwetu bwa kushiañanya kiyampe ne kibi. Potwingidija mutyima wetu wa mundamunda mu muswelo muyampe, uketukwasha tulonge biyampe ne kwepuka bibi. Mutyima wetu wa mundamunda ulombolanga’mba Yehova witusenswe ne kadi witusakilanga biyampe.

Bantu bamo dyalelo baloñanga kyokya kiyampe ne kushikwa kibi nansha byokebayukilepo misoñanya ya Yehova. (Tanga Loma 2:14, 15.) Mwanda waka bidi namino? Bidi namino, mwanda wa mutyima wabo wa mundamunda. Ukankajanga bantu bavule kulonga bibi. Langa’po bidi mwadi mwa kwikadila ntanda shi ketwadipo na mutyima wa mundamunda! Twadi bakulonga bilongwa bibi kupityidila kutabuka ne motulongela’byo dyalelo. Bine, tufwijei’ko Yehova pa kwitupa mutyima wa mundamunda!

3. Le i muswelo’ka mutyima wetu wa mundamunda moukokeja kwitukwasha mu kipwilo?

3 Bantu bavule kebafundijangapo mutyima wabo wa mundamunda.  Inoko, bantu ba Yehova basakanga mutyima wabo wa mundamunda wingile senene mwanda ubwanya kwibakwasha bininge bashinsakanye bumo mu kipwilo. Tusakanga mutyima wetu wa mundamunda wituvuluje misoñanya ya mu Bible ya kuyuka biyampe ne bibi. Inoko, pa kufundija ne kwingidija mutyima wetu wa mundamunda, tufwaninwe kolonga bivule kupita’ko’tu binena Bible bya kūlukūlu. Tufwaninwe kusanswa misoñanya ya Leza ne kwikala na lwitabijo bine byotusakilwa. Polo wālembele amba: “Kitungo kine kya buno bulombodi i twisanswe na mutyima utōka tō ne mutyima wa mundamunda muyampe ne lwitabijo lwampikwa buzazangi.” (1 Temote 1:5) Potufundija mutyima wetu wa mundamunda ne kwiulonda, buswe bwetu kudi Yehova ne lwitabijo lwetu mwadi lukaninga. Kitatyi kyotwingidija mutyima wetu wa mundamunda tulombolanga muswelo otupwene bininge na Yehova ne muswelo otusaka kumusangaja bikatampe. Kadi mutyima wetu wa mundamunda usokolanga bumuntu bwetu bwinebwine.

4. Lelo i muswelo’ka otubwanya kufundija mutyima wetu wa mundamunda?

4 Ino, le tukafundija mutyima wetu wa mundamunda muswelo’ka? Tufwaninwe kwifunda Bible kitatyi ne kitatyi, kulangulukila pa byotutanga ne kulomba Yehova etukwashe twingidije byobya byotwifunda. Kino kishintulula’mba tufwaninwe kulonga bivule kupita’ko’tu pa bintu byotufunda ne pa buludiki bwa kūlukūlu. Potwifunda Bible, kitungo kyetu i kya kuyuka Yehova senene. Tuyukanga i muntu wa muswelo’ka ne i bika byasenswe ne byashikilwe. Potwifunda myanda mivule ya Yehova, na bubine mutyima wetu wa mundamunda ukayuka bukidibukidi byobya byamona bu biyampe ne bibi. Shi tufundije mutyima wetu wa mundamunda biyampe, tukashilula kulanga pamo bwa Yehova.

5. Lelo i bika byotusa kubandaula mu kino kishinte?

5 Nanshi tubwanya kwiipangula amba: Le mutyima wetu wa mundamunda mufundijibwe witukwashanga namani pa kutyiba butyibi? Lelo tukalēmeka namani mutyima wa mundamunda wa mwanetu mwine Kidishitu? Ne i muswelo’ka ukokeja kwitutonona mutyima wetu wa mundamunda kulonga biyampe? Shi ke pano, tubandaulei’ko myanda isatu mwine motusakilwa mutyima wetu wa mundamunda mufundijibwe senene: (1) bukomo bwetu bwa ngitu, (2) kwipwija mukose ne (3) mwingilo wetu wa busapudi.

MUMWENO WETU PA BUKOMO BWA NGITU

6. Lelo i butyibi’ka botukwatanga butala pa bukomo bwetu bwa ngitu?

6 Bible witusoñanya twepuke bintu bibi ne kwikala na mumweno muyampe, kimfwa mu bidibwa ne mu bitomibwa. (Nkindi 23:20; 2 Kodinda 7:1) Potulonda madingi a mu Bible, aketukwasha tulame būmi bwetu. Inoko tubelanga ne kununupa. Lelo i butyibi’ka botubwanya kukwata? Mu matanda amo mwikalanga bundapi bwitabijibwe na bantu bonso ne bwa mityi. Mabilo a musambo atambulanga nyeke mikanda itamba ku batutu ne bakaka balomba bukwashi butala pa lundapo lwishileshile. Bavule bepangulanga’mba “Le mwingidi wa Yehova ubwanya kwitabija lundapo lwishileshile?”

7. Lelo i muswelo’ka otukokeja kukwata butyibi butala pa mashi?

7 Bilo ya musambo nansha ke bakulumpe ba pa kipwilo kebadipo na lupusa lwa kukwatyila mwine Kidishitu butyibi butala pa bundapi, nansha shi waipangula bya kulonga. (Ngalatea 6:5) Inoko, bakulumpe babwanya kulombola byobya binena Yehova mwanda wa kukwasha mwine Kidishitu akwate butyibi bwa tunangu. Kimfwa, Leza witulomba twilame ku mashi. (Bilongwa 15:29) Uno musoñanya ukwasha patōkelela mwine Kidishitu emvwanije amba kabwanyapo kwitabija bundapi bwa mashi nansha ke bipindi biná bikatampe bya mu mashi. Uno musoñanya ubwanya kwikala na lupusa pa mutyima wa mundamunda wa mwine Kidishitu kitatyi  kya kwata butyibi shi uketabija tubipindi tutyetutye twa mu mashi, twine tutamba mu bipindi biná bya mashi. * (Tala kunshi kwa dyani.) Lelo i madingi’ka a mu Bible akokeja kwitukwasha tukwate butyibi bwa tunangu pa bundapi?

8. Lelo Fidipai 4:5 witukwasha namani pa kukwata butyibi bwa tunangu mu myanda itala bundapi?

8 Nkindi 14:15 panena amba: “Mwendalale witabija binenwa byonso: Ino muntu mukosoke aye utadija biyampe matabula andi.” Dyalelo, kekudipo bundapi bufike’po pa misongo kampanda. O mwanda tufwaninwe kuta mutyima pa bundapi bubwanya kukomeja misongo pakwabo ne kukomeja mpika. Polo wāsonekele amba: “Mutyima wenu unekena uyukane ku bantu bonso.” (Fidipai 4:5) Mutyima unekena uketukwasha tushale babambile meso mu kutōta Yehova kupita’ko kubambila meso pa būmi bwetu bwa ngitu. Shi bukomo bwetu bwa ngitu ye ke kintu kya mvubu mu bwetu būmi, nankyo tukekala na mutyima wa kwisakila. (Fidipai 2:4) Tuyukile’mba ketubwanyapo kwikala na būmi bwa ngitu bubwanine mu ino ntanda. Nanshi, tuyukei amba kwingidila Yehova ye kintu kya mvubu mikatampe mu bwetu būmi.—Tanga Fidipai 1:10.

Lelo uningilanga bakwenu kulonda’nka milangwe yobe? (Tala musango 9)

9. Lelo Loma 14:13, 19 udi na lupusa’ka pa butyibi bwetu butala pa bukomo bwa ngitu, ne i muswelo’ka bumo bwetu mobukokejikila kupalakana?

9 Mwine Kidishitu wa mutyima unekena kakaningilapo bakwabo kulonga byobya byamona bu biyampe. Mu ntanda imo ba mulume ne mukaji badi bakankamika bantu kudya byakudya kankenge bya pa bula ne kusañuna’byo. Baikele kuningila banabetu bamo badye, inoko bakwabo nabo bapela. Batutu ne bakaka baitabije bidibwa’bya bafītyilwe, mwanda kebyebakweshepo. Bano ba mulume ne mukaji badi na bubinga bwa kutonga abo bene shi bakadya byakudya kankenge ne kusañuna bikwabo. Inoko, lelo kino kibwanya kupalakanya bumo bwa mu kipwilo pa mwanda wa bukomo bwa ngitu? Mu Loma wa kala, bene Kidishitu bamo bādi na mimweno imo mishile itala pa byakudya kamukaya ne masobo. Lelo i madingi’ka ēbapele Polo? Wānena amba: “Kudi muntu umona difuku dimo amba i ditabuke dikwabo; mukwabo nandi umona’mba mafuku onso adi pamo; muntu ne muntu akulupile na kusumininwa mu ñeni yandi.” Nanshi ketukikukajai bakwabo.—Tanga Loma 14:5, 13, 15, 19, 20.

10. Mwanda waka tufwaninwe kulēmeka butyibi bwa bakwetu? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)

10 Kyaba kimo ketubwanyapo kwivwanija mwanda waka banabetu kampanda mu kipwilo bakwatanga butyibi kamukaya pa abo bene. Lelo tukalonga namani? Ketukamutyibilapo butyibi bukidibukidi nansha kumuningila ashinte milangwe yandi. Pakwabo usakanga kufundija bininge mutyima wandi wa mundamunda nansha padi kebimukambijangapo. (1 Kodinda 8:11, 12) Pakwabo mutyima wetu wa mundamunda keufundijibwepo biyampe. Shi bitulomba kuta mutyima ku myanda ya bukomo bwetu bwa ngitu nankyo umo ne umo ufwaninwe kukwata butyibi bwa aye mwine ne kusela kiselwa kyandi.

 LOELELWA MU KWIPWIJA MUKOSE

11, 12. Lelo Bible witukwashanga muswelo’ka pa butongi bwetu bwa kwipwija mukose?

11 Yehova wētupangile mu muswelo otubwanya kuloelelwa mu kwipwija mukose ne kumwena’mo. Solomone wāsonekele amba kudi “kitatyi kya kusepa” ne “kitatyi kya kuja.” (Musapudi 3:4) Inoko, kekwipwija konsopo kwa mukose kumwenwa’mo kamweno, kukōkolokwa nansha kutoma tubitomibwa tutūkija mutyima. Kadi tufwaninwe kwepuka kupityija kitatyi kivule mu kwipwija mukose. Lelo mutyima wetu wa mundamunda uketukwasha namani tuloelelwe ne tumwene mu kwipwija mukose kwitabijibwe na Yehova?

12 Bible witudyumuna ku “mingilo ya ngitu.” Mu ino mingilo mubadilwa ne “busekese, disubi, kwiendeja pampikwa bumvu, butōtyi bwa bilezaleza, kulonga bya majende, nshikani, ñuma, mukao, bulobo bupitepite, kwilalulula, nkalañani, tubitango, bya kwabilaabila, bunkolwankolwa, mafetyi a tuvutakanya, ne bintu bidi namino.” Polo wāsonekele amba, “boba balongalonga bino bintu kebakapyanapo Bulopwe bwa Leza.” (Ngalatea 5:19-21) Nanshi tubwanya kwiipangula amba: ‘Lelo mutyima wami wa mundamunda unkwashanga ngepuke makayo a bukalabale, a kwitaka, a mizo, nansha a butapani? ‘Le mutyima wami wa mundamunda undyumunanga kitatyi kyondi mu dikinga dya kutala filime ilombola bifwatulo bya bantu badi mutaka nansha bikankamika busekese, bunkolwankolwa, ne majende?’

13. Lelo madingi adi mu 1 Temote 4:8 ne Nkindi 13:20 abwanya namani kwitukwasha pa kwipwija mukose?

13 Misoñanya ya mu Bible ikokeja kwitukwasha tufundije mutyima wetu wa mundamunda pa myanda ya kwipwija mukose. Kimfwa, Bible unena amba “kwibidija ngitu kudi na kamweno katyetye.” (1 Temote 4:8) Bantu bavule balañanga amba kwibidija ngitu kyaba ne kyaba ne kutoma tubitomibwa i kwendele’mo mwanda wa bukomo bwabo bwa ngitu. Inoko, le bikekala namani shi tusaka kwiibidija mu kitango kya bantu? Le i biyampe kubandaula mwine otwiibidija nandi? Nkindi 13:20 unena amba: “Nanga ne bantu bañeni, nobe ukekala wañeni: Ino umpwani wa bivila ukamona malwa.” I biyampe twingidije patōkelela mutyima wetu wa mundamunda mufundijibwe na Bible, kitatyi kyotutonga kwipwija mukose.

14. Lelo kisaka kimo kyaingidije namani Loma 14:2-4?

14 Ba Christian ne Daniela badi na bana banuke bana-bakaji babidi. Christian unena amba: “Mu kifundwa Kyetu kya Kisaka kya kyolwa, twesambile pa kwipwija mukose. Twajingulwile amba miswelo imo ya kwipwija mukose i mitabijibwe ne mikwabo nayo mpika. Le i ani ubwanya kwikala bu mupwani muyampe? Wetu mwana weuningile mu kuno kwipwija mukose kwa ku abo masomo, mwanda bankasampe bamo Batumoni ba Yehova beendeje bibi. Ino wadi uningilwa kulonga uno muswelo. Twalangulukile na betu  bana bana-bakaji amba muntu ne muntu udi na mutyima wandi wa mundamunda ne wituludikanga pa kutonga bya kulonga ne na muntu’ka.”—Tanga Loma 14:2-4.

Mutyima obe wa mundamunda mufundijibwe na Bible ukukwashanga kwepuka byaka (Tala musango 14)

15. Lelo Mateo 6:33 witukwashanga namani potuteakanya kwipwija mukose?

15 Lelo upityijanga mansá anga mu kwipwija mukose? Lelo utūlanga mingilo pamo bwa kupwila, mingilo ne kifundwa kya Bible pa kifuko kibajinji mu būmi bobe’ni nansha utangidije kwipwija mukose? Le kintu kya mvubu mikatampe kodi i kika? Yesu wānena amba: “Nanshi kimbai bidi nyeke Bulopwe ne boloke bwandi, ebiya bino bikwabo byonso bikemutentekelwa’ko.” (Mateo 6:33) Kitatyi kyokwata butyibi bwa kupityija nsá, le mutyima obe wa mundamunda ukuvulujanga madingi a Yesu?

TWI BAKANKAMIKWE KUSAPULA

16. Lelo mutyima wetu wa mundamunda witukankamikanga namani tusapule?

16 Mutyima wetu wa mundamunda mufundijibwe kewitudyumunangapo’nka ku kulonga bibi kete inoko, witutononanga kadi ne kulonga biyampe. Kimo bidi i kusapula ku njibo ne njibo ne busapudi bwa kiponka na ponka. Muno mo mwālongele ne Polo. Wāsonekele amba: “Mwanda i kintu kyomfwaninwe’nka kulonga. Yō, malwa ami shi nkyasapwilepo myanda miyampe!” (1 Kodinda 9:16) Potwiula Polo, tukekala na mutyima wa mundamunda muyampe, wa kuyuka’mba tuloñanga bintu byendele’mo. Kadi kitatyi kyotusapula myanda miyampe ku bantu-netu, tuteñanga mutyima wabo wa mundamunda. Polo unena amba: “Byotumwekeja bubine, twiyukanyanga ku mutyima wa mundamunda wa muntu ne muntu ku meso a Leza.”—2 Kodinda 4:2.

17. Lelo mutyima wa mundamunda mufundijibwe na Bible wa kaka umo nkasampe wamukweshe namani?

17 Jacqueline wafundile myanda itala umbidi wa muntu (bioloji) ku masomo paadi na myaka 16. Inoko, bana ba masomo befundile myanda itala kwialamuna. “Mutyima wami wa mundamunda kewakidipo untonona kwisamba mu kalasa na monadi nongela kala. Nadi nkepatanya bwifundi bwa kwialamuna. Ebiya nafwena mwadimu ne kumulombola mwimanino wami. Na bya dyese, waunswa ne kumpa mukenga wa kwisamba na kalasa konso myanda ya mu bupangi.” Jacqueline wasangele pa kuyuka amba walondele ne kwivwanika mutyima wandi wa mundamunda mufundijibwe na Bible. Lelo mutyima obe wa mundamunda ukutononanga ulonge byoloke?

18. Mwanda waka tusakanga kwikala na mutyima wa mundamunda ukulupilwa?

18 Kitungo kyetu i kya kwiendeja mungya misoñanya ne mbila ya Yehova. Kadi mutyima wetu wa mundamunda ukokeja kwitukwasha tufikile pa kino kitungo. Potwifunda kitatyi ne kitatyi Kinenwa kya Leza ne kulangulukila’po ne kwingidija byobya byotwifunda, tufundijanga mutyima wetu wa mundamunda. Bine, kino kyabuntu kya kutendelwa kikekala kalombwe ka binebine mu būmi bwetu bwa bwine Kidishitu!

^ mus. 7 Tala “Bipangujo bya Batangi” mu Kiteba kya Mulami kya Falanse kya 15 Kweji 6, 2004 paje 29-31.