Enda ku bidi'mo

Enda ku ntwelelo ya bubidi

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Kiluba

Kiteba kya Mulami  |  Kweji 5 2014

 MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU

Le Kudi Muntu Ubwanya Kuyuka bya Kumeso?

Le Kudi Muntu Ubwanya Kuyuka bya Kumeso?

Batwe bonso tulangulukilanga pa bintu bīya kumeso. Twiipangulanga mukekadila būmi bwetu ne bwa baswe betu. Kimfwa twiipangulanga bipangujo pamo bwa bino amba: ‘Le bami bana bakatamina mu kifuko kilumbuluke? Le ntanda ikonakanibwa ku kimpengele? Le mbwanya kulonga bika dyalelo mwanda wa kulongolola būmi bwami bwa kumeso?’ Batwe bonso tusakasakanga kuyuka bya kumeso; mwanda wa kukulupijibwa, kubulwa kutatana, ndudi, ne mutyima-ntenke. Shi wadi amba ujingulwile biyampe bya kumeso, wadi ubwanya kwiteakanya kumeso kwa kitatyi ku ngitu ne mu ñeni.

Ino, le i bika bikutengele kumeso? Le kudi muntu wibiyukile? Bantu bavule batompele kulaya bintu biya kumeso, bityetye kete byafikidile ino bivule kebyafikidilepo. Ino kinenwe amba Leza aye ubwanya kulaya bya kumeso pa kubulwa kwitupa. Kinenwa kyandi kinena amba: “Ufumika bya kungalwilo ne bya kumfulo, ne ku byaba bya kalakala bintu kebyalongelwepo.” (Isaya 46:10) Le wāfikidije’byo namani?

BINTU BILAYA LEZA BIFIKIDILANGA

Mwanda waka tufwaninwe kuta mutyima ku kufikidila kwa bupolofeto bwa Leza bwa pa kala? Shi ubamone bintu bilaya bantu badi na bingidilwa bilombola shi mvula usa kunoka nansha shi kasapo kunoka bifikidila, ubwanya kutulumuka. Mobimwekela ubwanya kuta mutyima ku byobya byobanene shi mvula ukanoka kesha. Mu muswelo umo onka, shi ubajingulula amba Leza walaile myanda ifikidila mu kanda ne kanda pa kubulwa kwitupa, na bubine ukata mutyima ne ku byobya byalaya bitala būmi bobe bwa kumeso.

Lubumbu lūbakululwe pa masala a Nineva wa kala

KUSALWA KWA KIBUNDI KIKATAMPE:

Kimfwa, bine i kintu kitulumukwa’po kashā, kulaya pakubulwa kwitupa mu tutwa na twa myaka amba kibundi kikatampe kadi kikomo kisa kupona kinya kikatampe. Leza wālaile kupityila kudi musedi wandi umowa myanda amba—Nineva ukasalwa. (Zefenia 2:13-15) Le balembi ba mānga ya ntanda i balembe bika? Mu myaka katwa ka butano K.K.K., padi mu kintu kya myaka 15 kupwa kwa Leza kulaya bupolofeto bwandi, bene Babiloni ne bene Mede bākatambile ne kushinda Nineva. Ne kadi, Leza wālaile kumeso kwa kitatyi amba, Nineva ukasalwa ne kūmijibwa “pamo’nka na muntanda mutuputupu.” Le ino myanda yāmwekele dibajinji bu isa kufikidila bya bine? I amo. Nansha kibundi ne bibundi bya’kyo bya mufula byo byādi na bula bwa makilometele 518 mitamba yonso iná, bashindañani kebālaminepo kibundi nansha kwikibikala, na mwadi mulangilwa. Ino bēkisadile. Le ulanga kudi muntu wa politike ubwanya kulaya binkumenkume na bino’bi pa kubulwa kwitupa?

BAKASŌKA BIKUPA BYA BANTU:

Le i ani ubwanya kulaya mu—myaka 300 kumeso—na kutela dijina dya muntu ne bankambo ba muntu wādi wa kusoka bikupa pa kisōkelo, ne dijina dya kibundi mu kashimikwa kisōkelo? Shi uno muntu walaya namino ne kufikidija’byo, na bubine uno muntu ukatendelwa. Musedi umo wa myanda ya Leza wālaile amba: “Mwana ukabutulwa ku njibo ya Davida, Yoshia dyo dyandi dijina . . . , kabidi bakasōka bikupa bya bantu” pa kisōkelo mu kibundi kya Betele. (1 Balopwe 13:1, 2) Kintu kya myaka tutwa tusatu pa kupita’po, mulopwe witwa bu Yoshia—kedijinapo divudile mu Bible—wātambile ku musuku wa Davida. Monka mokyālailwe, Yoshia “watumanya kufundula bikupa byādi mu bibundu’mwa, penepo wasōka’byo pa madabahu” ādi mu Betele. (2 Balopwe 23:14-16) Le muntu ubwanya’tu namani kulaya ino myanda ishintulula kanda ne kanda pa kubulwa bukwashi butabukile bwa bantu?

Bapolofeto ba mu Bible bālaile kuponejibwa kwa Babiloni kwāfikidile mu muswelo utulumukwa

MFULO YA UMBIKALO:

Bine i kintu kitulumukwa shi muntu walaya bintu bifikidila na kutela dijina dya muntu—aye papo kabutwilwe—mwine ukemanina kushinda umbikalo mukomokomo wa ntanda, enka ne kutela bunwa butulumukwa bwakengidija.  Leza wālaile amba muntu witwa bu Shilusa ukatamba ne kunekenya muzo. Kadi Shilusa wādi wa kulupula Bayuda mu bupika ne kukwatakanya kūbakululwa kwa tempelo yabo ijila. Ino kadi, Leza wālaile amba, mu bunwa bukengidija Shilusa mubadilwa ne bwa kūmija minonga ne amba bibelo bikashibwa pululu, mwa kupēlejeja bushindañani. (Isaya 44:27–45:2) Le myanda yonso yālaile Leza yāfikidile pakubulwa kwitupa? Balembi ba mānga i betabije amba, buno bushindañani bwa Shilusa bwālongekele. Basola ba Shilusa bāingidije bunwa bukomokomo na kukupwila mema a munonga wa Babiloni kungi—ne kino kyālengeje mema a minonga ome. Kutabukidila, basola bātwelele mu kibundi kupityila ku bibelo byāshilwe pululu. Kupwa Shilusa wānyongolola Bayuda ne kwibapa lupusa lwa kūbakulula tempelo yabo ya mu Yelusalema. Kino kyādi kya kutulumukwa, mwanda Shilusa kādipo utōta Leza wa Bayuda. (Ezela 1:1-3) Kutalula’mo Leza, le i ani mukwabo wādi ubwanya kulaya kanda ne kanda katala bino binkumenkume bya mu mānga?

Tubatela’tu bimfwa bisatu bilombola amba Leza udi na bukomo bwa kulaya bintu bya kumeso bifikidila pa kubulwa kwitupa. Ke enkapo bino. Yoshua mwendeji wa Bayuda wālombwele myanda miyukane ku bantu bandi bavule amba: “Kabidi muyukile umityima yenu yonso ne mu myuya yenu yonso, amba nansha kintu kimo kine kyabulwa ku byonso bintu bilumbuluke byesambile Yehova Leza wenu pa mwanda wenu, mhm; byonsololo’tu byemufikidile, kadi nansha kimo kine kya byobya kyabudilwepo, mhm.” (Yoshua 23:1, 2, 14) Bantu ba Yoshua kebātatenepo kufikidila kwa bupolofeto ne milao ya Leza. Le Leza wāfikidije’byo namani? Mashinda a Leza ne a bantu i meshile pa katampe. Kidi na mvubu kuyuka kino, mwanda Leza i mulaye bintu bimo bitulumukwa bikalongeka mafuku āya kumeso bikutala ne abe.

BUPOLOFETO BWA LEZA I BWISHILE NA BILAYA BANTU

Divule dine bintu bilaya bantu bimaninanga pa bukimbi bwabo bwa sianse, bubandaudi bwa myanda ne milangwe, nansha majende. Kupwa kwa kulaya yabo myanda, divule dine bantu bekalanga ke bashikete pa kubulwa kulonga kintu koku batengele kumona kīya na mbwa ku kanwa.—Nkindi 27:1.

Leza aye uyukile myanda yonso, mwanda i mwishile na bantu. Leza ujingulwile biyampe mwikadile bantu ne kukanina kwabo kwa mutyima; o mwanda shi wasake kulonga kintu, ubwanya kumona senene muswelo ukalonga bantu ne mizo yonso. Leza ukokeja kumona bivule kupita ne bino. Ubwanya kuyuka senene, ne kushinta, myanda ne milangwe mwanda wa kujingulula bintu bisaka kulongeka. Unena amba: “Kinenwa kyami kyalupuka mu kyakanwa kyami; kekiketolelapo bitupu ko ndi . . . kabidi kikafikijija biyampe’tu.” (Isaya 55:11) Kyaba kimo, bintu bimo bilaya Leza i kwitulombola’tu myanda yakalonga kumeso. Bine witulombolanga nyeke myanda ifikidila.

BŪMI BOBE BWA KUMESO

Le kudi myanda ilailwe ikutala abe ne baswe bobe? Shi ubayuka kumeso a kitatyi amba kimpumpu kisa kupukuma, usa kukimba muswelo wa kwipandija. Ubwanya kulonga muswelo umo onka na bupolofeto bwa mu Bible. Leza wālaile amba panopano ponka kusakulongeka kushinta kukatampe ntanda yonso. (Tala kapango “Bintu Bilaile Leza Bisakulongeka Kumeso’ku.”) Bino bintu i bīshile kulampe na byobya bitela bantu amba byo’byo batengele.

Ubwanya kulanga amba: Mānga ya ino ntanda i miyukanike. Byāsonekelwe tamba kala ne kadi ubwanya kuyuka mobikafudila. Leza wānene amba: “Ufimika bya kungalwilo ne bya kumfulo, . . . na’mba: Kukala-ñeni kwami kukafikijibwa, nami nkalonga kiswa-mutyima kyami kyonsololo.” (Isaya 46:10) Būmi buyampe bwimutengele kumeso, abe ne kisaka kyobe. Ipangula Batumoni ba Yehova bakulombole byobya binena Bible bitala bintu bikalongeka mu mafutu a kumeso. Batumoni ke bamajendepo; kadi kebanenangapo amba bevwananga mawi a mishipiditu nansha amba badi na bukomo bwa pa bula bwa kulaya bintu. I befundi ba Bible mwine ukulombola bintu bilumbuluke bisaka kukulongela Leza mu mafuku āya kumeso.