Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

 KISHINTE KYA KWIFUNDA 19

Buswe ne Boloke Potutanwa na Bibi

Buswe ne Boloke Potutanwa na Bibi

“Abe ke wi Lezapo uloelelwanga bubi; i kutupu mubi ukekala nobe.”​—ÑIM. 5:4.

LWIMBO 142 Tukwatyijei Lukulupilo Lwetu

BIDI MU KISHINTE *

1-3. (a) Mungya Ñimbo ya Mitōto 5:4-6, le Yehova umonanga bubi namani? (b) Mwanda waka tunena’mba kona bana i kujilula “kijila kya Kidishitu”?

YEHOVA LEZA ushikilwe bubi bwa miswelo yonso. (Tanga Ñimbo ya Mitōto 5:4-6.) Bine, aye ushikilwe kona bana na busekese​—kilongwa kya munyanji bininge! Byotwiulanga Yehova, batwe Batumoni bandi tushikilwe kona bana, kadi ketutalengapo bitupu kino kilongwa mu kipwilo kya bwine Kidishitu.​—Loma 12:9; Bah. 12:15, 16.

2 Kilongwa kyonso kya kona bana kijilulanga “kijila kya Kidishitu.” (Ngt. 6:2) Mwanda waka tubanena namino? Monka motwefundile’kyo mu kishinte kibadikile, kijila kya Kidishitu​—ko kunena’mba bintu byonso byāfundije Yesu na binenwa ne na kimfwa kyandi​—kimanine pa buswe kadi kikankamikanga boloke. Bene Kidishitu ba bine byobaludikwa na kino kijila, balongelanga bana bintu mu muswelo wibalengeja bekale na mutyima-ntenke ne kumona’mba i bebasanswe bya binebine. Inoko kona bana i kilongwa kya kwisakila kadi kibi kilengeja mwana abulwe mutyima-ntenke ne kumona’mba kebamusenswepo.

3 Ino i kya bulanda, mwanda kipupo kya kona bana na busekese i kisambakane ntanda yonso, kadi enka ne bene Kidishitu ba bine i baponenwe na kino kipupo. Mwanda waka? Mwanda “babi ne bandimbañani” abavula, kadi bamo babwanya’nka ne kutwela mu kipwilo. (2 Tm. 3:13) Ne kadi, bantu bamo batwelele mu kipwilo, batādilwe na bya kusakasaka bibi bya ngitu ne kona bana na busekese. Twisambilei bidi pa kine kyotunenena’mba kona bana i bubi bukatampe. Kupwa tusa kwisambila pa muswelo ubandaulanga  bakulumpe bubi bukatampe, kubadila’mo ne bwa kona bana, ne bintu bibwanya kulonga bambutwile pa kukinga babo bana. *

BUBI BUKATAMPE

4-5. Mwanda waka kona mwana i kumulubila?

4 Misanshi itamba ku kona bana ijanga kitatyi kilampe. Kona bana kusanshijanga boba bonenwe ne boba bonso bebatele mutyima​—bantu ba mu byabo bisaka ne batutu ne bakaka ba mu kipwilo kya bwine Kidishitu. Kona bana i bubi bukatampe.

5 I kulubila mwine onenwe. * I bubi busanshija bantu bakwabo ne kwibasusula. Monka motukekimwena mu kishinte kilonda’ko, yewa ona mwana umusanshijanga mu muswelo mubi bininge. Ulengejanga mwana aleke kumukulupila, kadi umubudijanga mutyima-ntenke. Bana bafwaninwe kukingwa ku kino kilongwa kibi, kadi boba bonenwe bafwaninwe kusengibwa ne kukwashibwa.​—1 Ts. 5:14.

6-7. Mwanda waka kona bana i kulubila kipwilo ne ba lupusa ba ino ntanda?

6 I kulubila kipwilo. Muntu wa mu kipwilo onene mwana ufutulwijanga kipwilo. (Mat. 5:16; 1 Pe. 2:12) Bine, i kulubila midiyo ne midiyo ya bene Kidishitu ba kikōkeji balonga bukomo bwa kulwa “bulwi bukatampe pa mwanda wa lwitabijo”! (Yude 3) Ketutalengapo bitupu mu bukata mwetu bantu balonga bilongwa bibi pampikwa kwisāsa ne kufutulwija kipwilo.

7 I kulubila ba lupusa ba ino ntanda. Bene Kidishitu bafwaninwe kukōkela “bininge ba lupusa batabukile bukatampe.” (Loma 13:1) Tulombolanga’mba twibakōkele bininge na kulēmeka bijila bya ntanda mobifwaninwe. Shi muntu mu kipwilo wajilula kijila kya Leta, kimfwa kya kona mwana, walubila ba lupusa ba ino ntanda. (Dingakanya na Bilongwa 25:8.) Bakulumpe byokebapelwepo lupusa lwa kwimanina bijila bya ntanda, kebakakingepo yewa onene mwana ku mfuto ibwanya kumupa Leta pa mwanda wa bubi bwandi. (Loma 13:4) Kipya-mambo wangulanga byobya byakuna.​—Ngt. 6:7.

8. Le Yehova umonanga namani bubi bwa kulubila bantu?

8 Nakampata i kulubila Leza. (Ñim. 51:4) Shi muntu walubila muntu mukwabo, walubila ne Yehova mwine. Tutalei’ko bidi kimfwa kya mu Bijila byobāpele Isalela kudi Leza. Bijila byānenene amba muntu wiba kintu kya mukwabo nansha kumudimba “wabulwe kikōkeji kudi Yehova.” (Levi 6:2-4) Nanshi muntu wa mu kipwilo onene mwana​—na kubudija mwana mutyima-ntenke​—i mubulwe kikōkeji kudi Leza. Yewa onene mwana ufutulwijanga bininge dijina dya Yehova. Pa kino, ufwaninwe kupebwa mfuto mwanda walubila Leza bininge.

9. Le bulongolodi bwa Yehova i bulupule myanda’ka ya mu Bisonekwa mu bula bwa myaka, ne mwanda waka?

9 Mu bula bwa myaka, bulongolodi bwa Yehova ke bulupule myanda mivule ya mu Bisonekwa pa mwanda utala kona bana. Kimfwa, bishinte bya mu Kiteba kya Mulami  ne Langukai! i bīsambile pa muswelo ubwanya boba bonenwe na busekese kulwa na milangwe ya mu ñeni, pa muswelo ubwanya bantu bakwabo kwibakwasha ne kwibakankamika, ne pa muswelo ubwanya bambutwile kukinga babo bana. Bakulumpe i bafundijibwe myanda mivule ya mu Bisonekwa ya mwa kubandawila myanda itala bubi bwa kona bana. Bulongolodi bukyendelela na kutumina bipwilo bulombodi bwa mwa kubandawila myanda itala bubi bwa kona bana. Mwanda waka? Mwanda wa kuyuka’mba muswelo otubandaula myanda i mukwatañane na kijila kya Kidishitu.

MWA KUBANDAWILA MYANDA YA BUBI BUKATAMPE

10-12. (a) Le i bika bivulukanga bakulumpe mu ñeni kitatyi kyobabandaula myanda yo-yonso itala bubi bukatampe, ne i bintu’ka byobatanga’ko mutyima? (b) Mungya Yakoba 5:14, 15, le i bukomo’ka buloñanga bakulumpe?

10 Kitatyi kibandaula bakulumpe myanda yo-yonso itala bubi bukatampe, bavulukanga mu ñeni amba kijila kya Kidishitu kibalomba kulongela luombe bintu na buswe ne kulonga bintu biyampe kadi byoloke ku meso a Leza. O mwanda batanga mutyima ku bintu bivule shi abebalombola’mba kudi muntu ulongele bubi bukatampe. Bakulumpe batanga mutyima dibajinji ku kupandula dijina dya Leza. (Levi 22:31, 32; Mat. 6:9) Kadi batanga mutyima bininge ku būmi bwa ku mushipiditu bwa batutu ne bakaka mu kipwilo koku bakimba mwa kukwashisha boba balongele bubi.

11 Ne kadi, shi nonga-bibi i muntu wa mu kipwilo, bakulumpe baloñanga bukomo bwa kumukwasha ealuje shi bibwanika. (Tanga Yakoba 5:14, 15.) Mwine Kidishitu utamija bya kusakasaka bibi ne kulonga bubi bukatampe i mubele ku mushipiditu. Ko kunena’mba kakidipo mu kipwano kiyampe na Yehova. * Byobidi namino, bakulumpe i bamuñanga ba ku mushipiditu. Baloñanga bukomo bwa ‘kukomeja yewa ubela [mu uno mwanda i yewa ulongele bubi].’ Madingi abo a mu Bisonekwa abwanya kumukwasha aluje kipwano kyandi na Leza, ino bikabwanika enka shi wesāsa bya binebine.​—Bil. 3:19; 2 Ko. 2:5-10.

12 Na bubine, bakulumpe badi na kiselwa kilēma. Batanga mutyima bininge ku luombe lwibapele Leza. (1 Pe. 5:1-3) Basakanga batutu ne bakaka bekale na mutyima-ntenke mu kipwilo. Pa kino, bapelakananga shi abaivwana’mba kudi muntu ulongele bubi bukatampe, kubadila’mo ne bwa kona bana. Pano tubandaulei bipangujo bidi ku ngalwilo kwa  musango wa 13,  15, ne  17.

13-14. Le bakulumpe bafwaninwe kulonda bijila bya ntanda bilomba kukatūla ku Leta myanda itala kona bana? Shintulula.

 13 Le bakulumpe bafwaninwe kulonda bijila bya ntanda bilomba kukatūla ku ba lupusa ba ino ntanda myanda itala kona bana? En-en. Mu bifuko mulondwa bino bijila, bakulumpe bakalonga bukomo bwa kulonda bino bijila bya ntanda bilomba kukatūla ku Leta myanda itala kona bana. (Loma 13:1) Bino bijila kebijilulangapo kijila kya Leza. (Bil. 5:28, 29) O mwanda shi bakulumpe abayuka’mba kudi mwana onenwe, bakimbanga bukidi bonka buludiki bwa mwa kulondela bijila bitala kukatūla ino myanda ku Leta.

14 Bakulumpe balombolanga yewa onenwe, bambutwile bandi ne boba bayukile  mwanda, amba badi na bwanapabo bwa kukatūla ino myanda ku ba lupusa ba ino ntanda. Ino le bikekala namani shi i myanda ya muntu wa mu kipwilo ne myanda’ya ibayukana mu kibundi kyonso? Lelo mwine Kidishitu wakatūdile’yo ufwaninwe kwitopeka’mba wafutulwija dijina dya Leza? Aa. Yewa onene mwana ye wafutulwija dijina dya Leza.

15-16. (a) Mungya 1 Temote 5:19, mwanda waka kufwaninwe kwikala bukamoni bwa bantu babidi kumeso kwa bakulumpe kubunda komite wa butyibi? (b) Le i bika biloñanga bakulumpe shi abayuka’mba muntu wa mu kipwilo waone mwana?

 15 Mu kipwilo, kumeso kwa bakulumpe kubunda komite wa butyibi, mwanda waka bafwaninwe bidi kwikala na bukamoni bwa bantu babidi? Kino kisakibwa kidi mu misoñanya myoloke ya mu Bible. Shi muntu kesapwilepo, bilomba kwikale bukamoni bwa bantu babidi ba kuleta bubinga’mba bubi i bulongwe, kupwa bakulumpe kebamone mwa kubundila komite wa butyibi. (Kup. 19:15; Mat. 18:16; tanga 1 Temote 5:19.) Le kino kishintulula’mba bilomba batumoni babidi kumeso kwa kukatūla mwanda utala kona bana ku ba lupusa? Aa. Kebilombepo bakulumpe nansha bantu bakwabo bekale na bukamoni bwa bantu babidi kumeso kwa kukatūla myanda itala kutyumuna bijila bya Leta.

16 Shi abayuka’mba muntu wa mu kipwilo i mone mwana, bakulumpe baloñanga bukomo bwa kulonda bijila bya ntanda bilomba kutūla mwanda’wa ku Leta, kupwa kebalonda mwikadile mwanda’wa kukwatañana na Bisonekwa. Shi muntu watune, bakulumpe bakakimba bukamoni bwa bantu babidi. Shi pa bantu babidi’ba​—umo ye umusambile, mukwabo nandi waitabija’mba i bya bine ne amba ke mone ne bana bakwabo​—nabya i bubinga bwa kubundila komite wa butyibi. * Kubulwa kwa kamoni wa bubidi kekushintululapo amba yewa wamusambila wabepa bubela. Nansha shi bubi bwa muntu kebudipo na batumoni babidi, ino bakulumpe bayukile amba bubi bukatampe i bulongwe, kadi i busanshije bantu bininge. Bakulumpe bakendelela kukwasha bantu bobasanshije. Kadi, bakulumpe bakadyumuna bantu pangala pa uno onene mwana mwanda wa kukinga kipwilo ku kyaka kikatampe.​—Bil. 20:28.

17-18. Le komite wa butyibi udi na mwingilo’ka?

 17 Le komite wa butyibi udi na mwingilo’ka? Kishima “butyibi” kekishintululapo amba bakulumpe i bazuji, nansha’mba babikele, ino yewa onene mwana ufwaninwe kupebwa mfuto na ba lupusa pa mwanda wa kijila kyatyumwine. Bakulumpe kebajikakanyangapo kijila kya Leta, balekanga myanda mu makasa a ba lupusa ba ino ntanda. (Loma 13:2-4; Tet. 3:1) Inoko, bakulumpe batyibanga butyibi nansha kukimba kuyuka shi muntu ubwanya kushala mu kipwilo’ni kakashala’mopo.

18 Bakulumpe bengila mu komite wa butyibi, badi na mwingilo wa myanda ya ku mushipiditu nansha ya kipwilo. Byobaludikwanga na Bisonekwa, bayukanga shi yewa onene mwana i mwisāse nansha kesāshilepo. Shi kesāshilepo, bamupañanga, kupwa baela ne musapu mu kipwilo. (1 Ko. 5:11-13) Shi wesāsa, ubwanya kushala mu kipwilo. Inoko, bakulumpe bakamulombola’mba kakokejapo kubwanya nansha dimo bisakibwa bya kupebwa madyese  o-onso pa kipwilo nansha kwingila mwingilo kampanda mu kipwilo. Bakulumpe byobasaka’mba bana bekale biyampe, babwanya kudyumuna kufula bambutwile badi na bana batyetye mu kipwilo kutyina babo bana batyetye bakapwana na muntu’wa. Pobakwata ino mpangiko, bakulumpe kebafwaninwepo kwibatelela bantu bene bobasanshije na buno bubi.

MWA KUKINGILA BOBE BANA

Bambutwile bakinga babo bana ku konwa na busekese, besambila nabo pa myanda myendele’mo itala kusambakena pamo. Pa kwisamba nabo, bambutwile abaingidija myanda ilupwilwe na bulongolodi bwa Leza. (Tala kishinte kya kwifunda 19, musango 19-22)

19-22. Le i bika bibwanya kulonga bambutwile pa kukinga babo bana? (Tala kifwatulo pa kibalu.)

19 Le i ani udi na kiselwa kya kukinga bana ku bibi? I bambutwile. * Bobe bana i byabuntu bikupele Leza, “bupyani butamba kudi Yehova.” (Ñim. 127:3) Abe ye udi na kiselwa kya kwibakinga. Le i bika byobwanya kulonga pa kukinga bobe bana baleke konwa?

20 Dibajinji, wifunde abe mwine myanda itala kona bana. Jingulula mwikadile bantu bonanga bana ne manwa obengidijanga pa kwibongola. Tá mutyima ku byaka bibwanya kwikala’ko. (Nki. 22:3; 24:3) Vuluka’mba divule dine yewa ona mwana i yewa wayukile kala ne wakulupile.

21 Dya bubidi, wisambe patōkelela na bobe bana. (Kup. 6:6, 7) Bino bilomba ne kwibateja biyampe. (Yak. 1:19) Vuluka’mba bana batyinanga divule dine kusapula boba bebonene. Babwanya kutyina’mba bambutwile kebaketabijapo, nansha padi i boba bebonene bebakomanga’mba kemwakasapulai. Shi ubamone amba kudi bintu kebyendekapo, wibalobe tudi mukanwa na kwibepangula bipangujo na kanye ne kuteja malondololo abo na kitūkijetyima.

22 Dya busatu, fundija bobe bana. Wisambe nabo myanda itala kusambakena pamo kukwatañana na yabo myaka. Wibafundije bya kunena ne bya kulonga shi muntu kakimbe kwibatenga pakafwaninwepo kwibatenga. Ingidija myanda ilupulwa na bulongolodi bwa Leza ya mwa kukingila bobe bana.​—Tala kapango kanena’mba “ Wifunde Abe Mwine ne Kufundija Bobe Bana.”

23. Le tumonanga namani kona bana, ne i kipangujo’ka kyotukalondolola mu kishinte kilonda’ko?

23 Batwe Batumoni ba Yehova, tumonanga kona bana na busekese bu bubi bukatampe kadi kilongwa kibi. Byotuludikwa na kijila kya Kidishitu, bipwilo byetu kebikiñengapo boba bona bana ku bipa bilula bilupuka ku bubi bwabo. Ino le i bika byotubwanya kulonga mwanda wa kukwasha boba bonenwe? Kishinte kilonda’ko kikalondolola kino kipangujo.

LWIMBO 103 Bakumbi​—Bantu bu Byabuntu

^ mus. 5 Kino kishinte kisa kwisambila pa mwa kukingila bana ku konwa na busekese. Tusa kuyuka bifwaninwe kulonga bakulumpe mwanda wa kukinga kipwilo, ne bintu bibwanya kulonga bambutwile mwanda wa kukinga babo bana.

^ mus. 3 NSHINTULWILO YA BISHIMA: Kona mwana na busekese i shi muntu mutame waingidija mwanuke mwanda wa kwipwa bilokoloko bya busekese. Mubadilwa kusambakena pamo; kulāla nandi mukanwa nansha ku matako; kumupolweja ku ngitu ya bumvu, ku mabele, nansha ku matako; ne bilongwa bikwabo bya disubi. Nansha bantu bavule bonwanga byobadi bana-bakaji, inoko bana-balume bavule nabo bonwanga. Nansha bantu bavule bonanga bana byobadi bana-balume, bana-bakaji bamo nabo bonanga bana.

^ mus. 5 NSHINTULWILO YA BISHIMA: Mu kino kishinte ne mu kilonda’ko, kishima “onenwe” kifunkila pa muntu monwe na busekese aye ukidi mwanuke. Tubaingidija kino kishima mwanda wa kulombola’mba mwana bamusanshijanga, bamumwena, ne amba aye mwine kadipo na mambo.

^ mus. 11 Misongo ya ku mushipiditu ke kabepelopo ka kulongela bubi bukatampe. Kipya-mambo utalwanga na butongi ne bilongwa byandi bibi, kadi ukeshintulwila kudi Yehova.​—Loma 14:12.

^ mus. 16 Mwana kafwaninwepo kutanwa pobesamba na yewa umonene. Bambutwile nansha muntu obakulupile kudi mwana ubwanya kukasapwila’mo bakulumpe kutyina kubwejeja’ko mwana misanshi mikwabo mu ñeni.

^ mus. 19 Ino myanda yotunena pa bambutwile itala ne boba balelele bana mungya bijila nansha boba balelele bana batyetye ba bene.