Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

 NSEKUNUNI YA MU BŪMI

Kudi Yehova, Bintu Byonso Bibwanikanga

Kudi Yehova, Bintu Byonso Bibwanikanga

“LUFU kelukekalako’po monka, kadi bantu bafwe bakasangukanga.” Wami mukaji, Mairambubu, waivwene bino binenwa paadi wenda mu motoka. Waikele na kipyupyu kya kuyukila’ko myanda mikwabo. Ao’tu motoka wimana ne bantu pa kutūka’mo, wafwena bukidibukidi mwana-mukaji wanenene’byo’wa. Dyandi dijina i Apun Mambetsadykova, wadi Kamoni wa Yehova. Mu mene mafuku’a kwisamba na Batumoni kwadi kuleta kyaka, inoko byobya byetufundije Apun mwenda mafuku byashintyile būmi bwetu.

KWINGILA TAMBA LUBANGA KUTŪLA NE KU KYOLWA

Nabutwilwe mu 1937 mu kolkhoz, ku madimi, kubwipi na Tokmok, mu Kirighizista. Kisaka kyetu i kya bene Kyrgyz, kadi twisambanga ludimi lwa Kyrgyz. Bami bambutwile badi babidimye, badi bengila mu kolkhoz tamba lubanga kutūla ne ku kyolwa. Babidimye badi batambula byakudya kitatyi ne kitatyi, inoko badi batambula mfutwa yabo yonso ya pa mwaka ku lwendo lumo. Mama wadi ususuka netu pa kwitulela ami ne nkasami mwana-mukaji. Ami pa kupwa’tu kufunda mu bula bwa myaka itano ku masomo, nami naanza kwingila kitatyi kyonso mu kolkhoz.

Mulongo wa ngulu ya Teskey Ala-Too

Mu kipindi motwadi tushikete, mwadi balanda bavule, kadi mwadi mwingilwa kaji kapungijana pa kusokola lupeto lubwanine pa madepanse. Byonadi nakidi nkasampe, nkyadipo nangulukila pa kitungo kya būmi ne pa būmi bwa kumeso. Nkyadipo mfwatakanya’mba bubine bwa kutendelwa butala padi Yehova Leza ne mpango yandi bukashinta būmi bwami. Muswelo watwelele musapu mu Kirighizista ne kusambakana’mo i mānga isangaja. Byonso byashilwile mu kipindi kyotwadi tushikete’mo kya kungala kwa Kirighizista.

BAMISUNGI BA KALA BO BALETELE BUBINE MU KIRIGHIZISTA

Bubine butala padi Yehova Leza bwatwelele mu Kirighizista mu myaka ya 1950. Pa kutweja’mo bubine, byadi bilomba kunekenya milangwe yadi ikulupile bantu. Mwanda waka? Mwanda ntanda itelwa dyalelo bu Kirighizista yadi ibadilwa mu URSS. Mu URSS monso, Batumoni ba Yehova kebadipo beela mu myanda ya politike. (Yoano 18:36) O mwanda Leta wa Kikoministe wadi wibapangapanga’mba  i balwana. Inoko i kutupu mulangwe nansha umo ubwanya kukankaja Kinenwa kya Leza kileke kutenga mityima ya bantu bampikwa budimbidimbi. Na bubine, kintu kya mvubu mpata kyonefundile mu būmi bwami bonso i kino amba, kudi Yehova “bintu byonso bibwanikanga.”​—Mako 10:27.

Emil Yantzen

Kupangwapangwa kwa Batumoni ba Yehova kwebalengeje bavudile’ko mu Kirighizista. Muswelo’ka? Mu URSS mwadi mubadilwa ne Siberi, kwine kwadi kutumwa balwana na Leta. Bano bamisungi pa kukutululwa bavule baile kushikata mu Kirighizista, kadi bamo mu bano bamisungi baile bayuke bubine. Mu bano bamisungi ba kala mubadilwa ne Emil Yantzen, mwine wabutwidilwe mu Kirighizista mu 1919. Emil watuminwe mu komponi ka masusu, mwine mwaetene na Batumoni. Waitabije bubine, kupwa wajokela kwabo mu 1956. Emil wakashikete kubwipi na Sokuluk, mu kipindi kya kwetu. Mu Sokuluk ye mwabundilwe kipwilo kibajinji kya mu Kirighizista mu 1958.

Victor Vinter

Mwaka’tu umo pa kupita’po, Victor Vinter nandi wavilukila mu Sokuluk. Uno tutu wa kikōkeji wasusukile bininge na kupangwapangwa. Misunsa ibidi mituntulu watyibilwe nsambu ya kwingila mu bula bwa myaka isatu mwanda wa kupela kwikuja mu myanda ya politike; kupwa papo wakutwa myaka dikumi mu buloko, kubweja’ko ne myaka itano yaaselelwe bu musungi. Nansha nankyo, kuno kupangwapangwa kekwakankejepo kutandabuka kwa mutōtelo wa bine.

BUBINE BUBAFIKA KUBWIPI NA KWETU

Eduard Varter

Mu mwaka wa 1 963 mu Kirighizista mwadi kintu kya Batumoni 160, kadi bavule’mo batambile mu Alemanye, Ikrene, ne mu Rusi. Mwadi ne Eduard Varter, musungi umo wabatyijibwe mu Alemanye mu 1924. Mu myaka ya 1940, watuminwe na Nazi mu komponi ka masusu, ne myaka mityetye pa kupita’po, bantu ba Kikoministe ba mu URSS batuma Eduard bu musungi. Mu 1 961 uno tutu wa kikōkeji wavilukidile mu kibundi kya Kant, kine kidi kubwipi na kyetu kibundi.

Elizabeth Fot; Aksamai Sultanalieva

Elizabeth Fot, mwingidi wa Yehova wa kikōkeji, nandi wavilukidile mu Kant. Wadi wikwatakanya mu būmi bwandi na kusona bisandi. Byaadi kadi na bwino buvule mu kano kaji, o mwanda bantu ba bulēme pamo bwa badokitele ne badimu badi bamunena ebasonene bisandi. Mu bandi bakidiya mwadi mubadilwa ne Aksamai Sultanalieva, mwine wadi musongwe na zuji. Aksamai waile kwa Elizabeth mwanda wa kumusonena bisandi, ino washilula kwipangula bipangujo bivule bitala pa kitungo kya būmi ne pa ngikadilo idi’mo bafwile. Elizabeth wamulondolwele bipangujo byandi byonso kukwatañana na Bible. Aksamai waikele ke musapudi mupyasakane wa myanda miyampe.

Nikolai Chimpoesh

Mu kine kitatyi’kya, Nikolai Chimpoesh, watambile mu Moldavi, watongelwe bu mutadi wa kipindi ne kwingila uno mwingilo mu kintu kya myaka 30. Nikolai kadipo upempula’nka bipwilo bitupu, ino wateakenye ne mwingilo wa kutentula mabuku ne kwiabanya. Ino mingilo yaadi wingila yayukilwe ne na ba lupusa. Inoko, Eduard Varter wakankamikile Nikolai na ano madingi a amba: “Shi ba lupusa abakwipangula, wibalombole patōkelela’mba mabuku etu atambanga ku kité kya ntanda yonso mu Brooklyn. Ufwaninwe kutala ba KGB sō mu mpala. Kokakwatwa moyo.”​—Mateo 10:19.

Abo bapwa kumupa ano madingi, Nikolai waitwa ku kité kya ba KGB mu Kant. Usekununa byobya byalongekele amba: “Muntu wa KGB waungipangwile kwine kutamba mabuku etu. Namulondolola’mba atambanga mu Brooklyn. Penepa wakomenwa kwelela’ko kikwabo. Waundeka naenda kadi kaungityilepo monka.” Bano Batumoni bampikwa moyo  baendelele na kutandabula myanda miyampe na budyumuku mu kino kyetu kipindi kya kungala kwa Kirighizista. Mfulo mfulō, bubine bulēme butala padi Yehova bwatwelele mu kyami kisaka mu 1981, wami mukaji Mairambubu, ye wabadikile kwibwivwana.

WAMI MUKAJI WAYUKILE BUBINE BUKIDIBUKIDI

Mairambubu watambile mu Kipindi kya Naryn mu Kirighizista. Difuku dimo mu Kweji 8, 1974, wakanangile mu kibundi kishikete’mo kaka, mwine motwetene nandi dibajinji. Enka penepa namusanswa. Ebiya twesonga’nka mu dine difuku’dya.

Apun Mambetsadykova

Mu Kweji 1, 1981 papo Mairambubu wenda mu nsoko ukandile mu motoka, waivwana binenwa bitelelwe ku ntwelelo. Wami mukaji byaadi usaka kwivwanina’ko bivule, o mwanda waipangwile mwana-mukaji’wa dijina ne adelese. Wamulombwele amba dyandi i Apun, inoko wadi mukosoke mwanda mu myaka ya 1980, mingilo ya Batumoni yadi mikankajibwe. Pa kyaba kya kupa wami mukaji yandi adelese, aye’ko waselele yetu. Wami mukaji wajokele ku njibo musangale.

Mairambubu wanenene amba, “Naivwana myanda ya kutendelwa. Mwana-mukaji umo waunsapwilanga’mba panopano ponka bantu kebakafwepo monka. Enka ne banyema ba muntanda kebakatyinapo monka bantu.” Wandi mulume webimwene’tu pamo bwa myanda ya mfwatakani. Ku mfulo, mulume wamulondolola’mba, “Nanshi tumwilaije’nka ne byakāya, ebiya etulombole myanda mivule.”

Myeji isatu pa kupita’po, ebiya Apun waiya kwitupempula. Aye pa kwendelela na kwitupempula, twetene ne na Batumoni bamo bene Kyrgyz. Bano bakaka betusapwidile bubine butulumukwa butala padi Yehova ne pa mpango yandi ku muzo wa muntu. Badi betufundija Bible na kwingidija dibuku Du paradis perdu au paradis reconquis. * Kadi mu kine kitatyi’kya, twadi’nka na kopi imo ya dino dibuku mu Tokmok monso, tweditentwile ku makasa bu dyetu dya kwingidija.

Kintu kibajinji kyotwefundile i bupolofeto butanwa mu Ngalwilo 3:15. Buno bupolofeto bukafikidila kupityila padi Yesu, Mulopwe Meshiasa mubikikwe na Leza. Uno i musapu wa mvubu ufwaninwe kwivwana muntu ye-yense! Buno i bubinga bukatampe kotudi bwa kwilungila mu mwingilo wa busapudi. (Mateo 24:14) Na pano kala, bubine bwa mu Bible bwashilula kushinta būmi bwetu.

KUPWILA NE KUBATYIJIBWA MU KUKANKAJIBWA

Tutu umo mwine Kidishitu mu Tokmok wetwityile ku butundaile. Ami ne wami mukaji twajingulula  bukidi bonka’mba Batumoni i beshile na bantu bakwabo. Ku butundaile kekwadipo mālwa akolwañana, kadi fetyi’ya yapityile mu ndudi. Kino kyadi kishile kulampe na matundaile makwabo otwadi ketudi batanwe’ko, divule bantu badi batoma’ko bininge, beendeja bibi ne kutukañana.

Kadi twashilwile ne kupwila mu kipwilo kya mu Tokmok. Kuno kupwila kwadi kulongelwa mu mityi mivwambile shi kūlu kudi biyampe. Batutu ne bakaka byobajingulwile amba bampulushi betukimbanga, o mwanda batūdile’ko muntu wa kwibakenga. Mu buyo, twadi tupwidila mwinjibo. Misunsa ibidi, bampulushi baile mu njibo motwadi twibungile ne kwitwipangula byotulonga. Ami ne Mairambubu pa kubatyijibwa mu Kweji 7, 1982 mu Munonga wa Chüy, byadi bitulomba kulonga bintu na budyumuku. (Mateo 10:16) Banabetu kebaendelepo kipukwi pa kuketana mu ditó. Twaimbile lwimbo lwa Bulopwe ne kulonda mwisambo wa lubatyijo.

TWAKWATAKENYE MUKENGA WA KUTANDABULA MWINGILO WETU

Mu 1987 tutu umo waunenene nkapempule muntu umo wasangedile musapu wadi ushikata mu kibundi kya Balykchy. Padi lwendo lwa mansá aná na kudiye. Pa kupwa kwenda ñendo mivule ya kukasapula ku Balykchy, twasokwele’ko bantu bavule basangedile. Uno wadi mukenga wa kutandabula mwingilo wetu.

Ami ne Mairambubu twadi tuvudile kwenda ku Balykchy. Twadi twenda’ko ku mfulo kwa yenga, twenda mu busapudi, ne ku kupwila. Kibalwa kya bantu balomba mabuku etu kyakandile mu kitulumukila. Twadi tutamba na mabuku ku Tokmok momeke mu mishok, ko kunena’mba mufuko wadi uselwa’mo bilungu. Kweji ne kweji twadi twenda na mifuko ibidi miyule mabuku kadi adi abwana bonso badi balomba. Twadi tusapwila bañenda enka ne mu kudiye pa kwenda ne kujoka ku Balykchy.

Mu 1995 kwabundilwe kipwilo mu Balykchy​—myaka mwānda pa kupita’po na potwakasapwile dibajinji mu kino kibundi. Ino myaka yonso yotwadi tutamba ku Tokmok twenda ku Balykchy, twajimije lupeto luvule. Misokwe yetu ya lupeto yasakene, ino le i muswelo’ka otwadi twikwatakanya? Tutu umo mwine Kidishitu wadi witupa lupeto kyaba ne kyaba lwa kwikwatakanya nalo. Yehova wamwene mutyima wetu wa kutandabula mwingilo, nandi wetushitwila “malolo a mūlu.” (Malaki 3:10) Na bubine kudi Yehova, bintu byonso bibwanikanga!

KUVUDILWA BYA KULONGA MU KISAKA NE MU MWINGILO

Natongelwe bu mukulumpe mu 1992, kadi ami ye waikele mukulumpe mubajinji ku bene Kyrgyz. Mu kyetu kipwilo kya mu Tokmok, mwamwekele mikenga mivule ya kutandabula’mo mwingilo. Twadi twifunda Bible na bankasampe bavule bene Kyrgyz badi bakidi baeleve. Umo mu bano bankasampe botwefundile nabo Bible pano wingilanga mu Komite wa Musambo, kadi babidi bakwabo nabo i bapania ba pa bula. Kadi twadi tukwasha ne bantu bakwabo ku kupwila. Ku ngalwilo kwa myaka ya 1990, twadi tutambula mabuku ne kupityija kupwila mu ludimi lwa Kirusi. Inoko bavule mu kyetu kipwilo badi besamba ludimi lobabutwidilwe’mo lwa Kyrgyz. O mwanda nadi nebalamwina’byo mu lwabo ludimi pa kusaka’mba bevwane bubine senene.

Na wami mukaji ne betu bana mwānda mu 1989

Ami ne Mairambubu twadi twingila bininge pa kukwatakanya betu bana. Twadi twenda na betu bana  mu busapudi ne ku kupwila. Gulsayra, wetu mwana mwana-mukaji​—paabwenye myaka 12​—washilwile kusapwila bapityeshinda myanda ya mu Bible. Kadi betu bana badi basenswe kukwatyila mavese a mu Bisonekwa pa mutwe. Mu uno muswelo betu bana ne mwenda mafuku betu bankana bavudilwe bya kulonga mu kipwilo. Mu betu bana 9 ne bankana 11 bakidi bōmi, mudi 16 bengidila Yehova ne kutanwa ku kupwila.

KUSHINTA KUKATAMPE

Batutu ne bakaka bashilwile mwingilo wa Yehova mu wetu mwaba mu myaka ya 1950, babwanya kutulumuka pa kumona kuno kushinta kudi’ko dyalelo. Tala bidi kintu kimo, tamba mu myaka ya 1990, twapelwe bwanapabo bwa kusapula myanda miyampe ne kupwidila kya pamo na banabetu bavule.

Na wami mukaji mu busapudi

Mu 1991 ami ne wami mukaji twakatenwe ku kitango musunsa wetu mubajinji mu kibundi kya Alma-Ata, witwa dyalelo bu Almaty, mu Kazakista. Kadi mu mwaka wa 1993 banabetu ba mu Kirighizista nabo balongele kitango kyabo kibajinji mu Kiwanza kya Spartak kya mu Bishkek. Basapudi bakundwile kiwanza mu bula bwa yenga mutuntulu kumeso kwa kitango. Kapita wa kiwanza pa kusangela mokyakundwidilwe, wetupele’kyo pampikwa mfutwa.

Mu mwaka wa 1994 namo twemwenine’mo mwanda mukwabo wa kasekuseku pashilwile kutampwa mabuku mu ludimi lwa Kyrgyz. Pano mabuku alamunwanga kyaba kyonso mu ludimi lwa Kyrgyz na kisumpi kya balamuni kidi ku bilo ya musambo ya mu Bishkek. Kadi, mu 1998 mwingilo wa Batumoni ba Yehova wayukene mungya bijila mu Kirighizista. Mwingilo wetu waendelele kadi pano mudi basapudi 5 000 ne kupita. Dyalelo, mu Kirighizista mudi bipwilo 83 ne bisumpi 25 bya mu ludimi lwa Kishinwa, mu Angele, mu Kyrgyz, mu Kirusi, mu ludimi lwa batumama lwa Kirusi, mu Kitirki, mu Ouïgoure, ne mu Ouzbek. Bano batutu ne bakaka bonso batambile mu bibidiji palapala bengidilanga Yehova mu bumo. Yehova ye ulengeje kuno kushinta kukatampe kwikale’ko.

Kadi Yehova washintyile būmi bwami. Natamine mu kisaka kilanda kadi nafundile’tu’nka myaka itano kete ku masomo. Nansha nankyo, Yehova i muñingidije bu mukulumpe ne kufundija bubine bulēme bwa mu Bible ku bantu bafunde bininge kumpita. Na bubine, Yehova ulengejanga bintu bitulumukwa bilongeke. Bintu byonemwenine mu būmi bwami bintononanga ñendelele na kusapula na kikōkeji myanda itala padi Yehova, mwanda kudi aye, “bintu byonso bibwanikanga.”​—Mateo 19:26.

^ mus. 21 Dilupulwe na Batumoni ba Yehova, ino kedikitampwangapo.