Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

Bipangujo bya Batangi

Bipangujo bya Batangi

Le Banonga-biya bēsambīle’po Yesu bufuku bukya ke lufu lwandi i bāni, ne mwanda waka bēbapele kino kitenta?

Mu bufuku bukya ke lufu lwandi, Yesu wādingile batumibwa bandi baleke kukimba kyepelo kya ntumbo mu bukata mwa banababo mu lwitabijo. Wēbanenene amba: “Balopwe ba bantu ba mizo bebatādilanga, kadi boba badi na lupusa pobadi betwanga bu Banonga-biya. Ino banwe kemufwaninwepo kwikala nankyo.”—Luka 22:25, 26.

Le Banonga-biya bēsambīle’po Yesu i bāni? Bilembwa bya tumiketomiketo, bityele, ne bilembwa bikwabo bilombola’mba bantu ba mu Ngidiki ne ba mu Loma bādi na kibidiji kya kulēmeka bantu batumbe ne balopwe na kwibetyila pa kitenta pamo bwa Baevergete nansha Banonga-biya. Bano bantu bādi bebapa buno bulēme pa mwanda wa mingilo kampanda ya mvubu ya kukwasha bantu yobādi bengila.

Balopwe bavule bādi na kitenta kya bu Nonga-biya. Mu bano mubadilwa ne balopwe ba Edipito bādi bayukene bu ba Putoleme III Evergete (c. 247-222 Yesu Kaile) ne bu Putoleme VIII Evergete II (c. 147-117 Yesu Kaile). Balopwe ba Loma ba Dyudiusa Kesala (48-44 Yesu Kaile) ne Akutusa (31 Yesu Kaile–14 Yesu ke Mwiye) nabo bādi na kitenta, na mwādi mwikadile nakyo Heloda Mukatampe, mulopwe wa Yudea. Inoko Heloda wālengeje bantu bamulēmeke kitatyi kyaāletēle bantu ñano mu kipupo kya nzala ne kupa bafudile bivwalwa.

Mungya Adolf Deissmann, mwifundi umo wa Bible mwine Alemanye, bantu bādi bavudile kwingidija kitenta Nonga-biya. Wānenene amba: “Kebyādipo bikomo kukongakanya bilembwa [byādi’po kino kitenta], mwanda mu kakitatyi’tu katyetye, wādi ubwanya kwibisokola tutwa na tutwa.”

Penepa, le Yesu wādi usaka kunena bika paānenene bandi bana ba bwanga’mba: “Ino banwe kemufwaninwepo kwikala nankyo”? Le wādi usaka kwibalombola baleke kwikala na mushipiditu wa kukwasha bantu, ko kunena’mba, baleke kuta mutyima ku bisakibwa bya kwikadija bakwabo biyampe? Mhm. Bimweka’mba Yesu wādi wisambila pa kukanina kwa mutyima kwādi kufyeme mu bino bilongwa bya buntu.

Mu Mafuku a Yesu, bampeta bādi na kitungo kya kusaka kunenenwa māya na kukwatakanya makayo a byungwe na bintyila pa kikailo, bobaka biwanza bya mityi ne matempelo, ne kukwasha ku bintu bya uno muswelo. Inoko, bādi balonga’byo na kitungo kya kusaka kwitabijibwa na bantu, kutumba, nansha kuvotwa. Dibuku dimo dinena’mba: “Nansha byokwādi bimfwa biyampe bya byabuntu bipāna bano bantu, divule dine bādi bapāna’byo mwanda wa kumwena’mo mu myanda ya politike.” Yesu wādyumwine balondi bandi banyeme uno mushipiditu wa kwabila ne kwisakila.

Myaka mityetye pa kupita’po, mutumibwa Polo wēsambīle pa bubine bumo bonka bwa mvubu, bwa kupāna na kukanina kuyampe kwa mutyima. Wālembēle banababo mu lwitabijo ba mu Kodinda amba: “Nanshi muntu ne muntu alongele mwafwatakenya mu mutyima wandi, ino ke na mutyima fututupo nansha na kutononwa, mwanda Leza usenswe yewa upāna na nsangaji.”​—2 Kodinda 9:7.