Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

 NSEKUNUNI YA MU BŪMI

Kulonga Byobya Bisaka Yehova Kuletanga Madyese

Kulonga Byobya Bisaka Yehova Kuletanga Madyese

Ami ne wami mulume, pamo na mwanetu ne wandi mukaji, twapelwe mwingilo wa pa bula. Twaitabije pampikwa kwija’mba, “Tukewingila!” Mwanda waka twaitabije uno mwingilo, ne Yehova wetwesele muswelo’ka? Dibajinji bidi, lekai nemusapwile lusango lwami.

NABUTWILWE mu 1923 mu Hemsworth, kibundi kikatampe kya mu Yorkshire, mu Angeletele. Nadi na tutu wami, Bob. Ponabwenye myaka kitema, Tata wasokwele mabuku alombola muswelo ongolwa bantu na bipwilo bya bubela. Tata watengelwe bininge na byobya byaatangile. Kadipo usenswe byadi bilonga bendeji ba bipwilo, bafundija bingi, inoko balonga bikwabo. Myaka mityetye pa kupita’po, Bob Atkinson waiya kwetu, kaomba mwisambo mukwatwe ku mawi wanenene Tutu Rutherford. Twajingulwile amba uno mwisambo i munenwe’nka na kisumpi kimo kyonka kilupwile ne mabuku adi atanga Tata. Bambutwile bami badi beta Tutu Atkinson kyolwa ne kyolwa tudye nandi bidibwa ne kwitulondolola bipangujo byetu kupityila ku Bible. Kupwa wetwita tukatanwe ku kupwila kwadi kulongelwa ku njibo ya tutu umo, padi makilometele abala-anga. Penepo twashilula kupwila kyaba ne kyaba, na pano kala kipwilo kityetye kyabundwa mu Hemsworth. Kepaijijepo, twatambula bengidi ba zone (betwa dyalelo bu batadi ba bipindi) twadi tushikata nabo ne na bapania ba mu bipwilo bya pabwipi ne kudīla nabo pamo. Bano batutu ne bakaka baikele na lupusa luyampe pondi.

Mu kine kitatyi’kya, kyetu kisaka kyashilwile bya busunga. Inoko Tata wanenene mwanetu umo mwana-mulume amba, “Shi usakanga kwenda kukengila bupania, nabya tusa kuleka bya busunga’bi.” Bob waitabija, ne kwenda kukengila bupania paabwenye myaka 21. Myaka ibidi pa kupita’po, ami mbwanya myaka 16, nashilula mwingilo wa bupania. Ku mfulo kwa yenga nadi nsapula na bantu bakwabo, inoko mafuku a mu bukata bwa yenga nadi nsapula bunka. Nadi ñingidija fono ne kalata ka musapu, kadi kalata katyetye kadi’po musapu mwīpi wa mu Bible. Yehova waungesele nasokola kifundwa kya Bible kyaendelele mu muswelo utulumukwa. Mwenda mafuku bantu bavule ba mu kisaka kyandi, batwelele mu bubine. Mwaka walondele’po, natongwa bu pania wa pa bula, pamo na Mary Henshall. Twatuminwe mu mwaba kewasapwilwe’mo wa mu ntanda ya Cheshire.

Mu Divita II dya Ntanda, bana-bakaji nabo badi banenwe kwingila mwingilo wa kukwatakanya divita. Bengidi ba bipwilo bikwabo byokebadipo  banenwe kwenda ku divita, o mwanda netu twalangile amba byotudi bapania ba pa bula, ketunenwepo kwenda’ko. Inoko balupusa bapela, ne kunkuta buloko bwa mafuku 31. Papita mwaka umo, ponabwenye myaka 19, naendele ku kidye misunsa ibidi mwanda mutyima wami wa mundamunda kewaitabijepo kukwatakanya divita. Inoko, misunsa yonso balupusa badi bandekelela. Kupityila ku ino myanda yonemwenine, najingulwile amba mushipiditu ujila waunkweshe, ne amba Yehova waunkankamikile ne kunkomeja.​—Isaya 41:10, 13.

MWINGIDI NAMI MUPYA

Ami ne Arthur Matthews twetene mu 1946. Arthur wakutyilwe mu myeji isatu, mwanda wapelele kwenda ku divita. Aye’tu utamba mu buloko, wakashikata kwa mwanabo Dennis, pania wa pa bula, mu Hemsworth. Tata wabo webafundije myanda ya Yehova tamba’tu bakidi banuke, kadi babatyijibwe abo’tu bakidi bankasampe. Pobashilwile kwingila bupania pamo, Dennis watumwa mu Irlande. O mwanda Arthur washele wingila bunka. Bambutwile bami batengelwe na muswelo wadi wingila bininge uno pania. Penepa bamwita ashikate nabo. Ponadi nkapempula bambutwile, ami ne Arthur twadi tukenda masāni pa kupwa kudya. Mwenda mafuku twashilula kwilembela. Mu 1948, Arthur wakutwa monka myeji isatu. Kupwa twesonga mu Kweji 1, 1949, kadi twadi betungile kitungo kya kwija mu mwingilo wa kitatyi kyonso. Twadi twingidija senene lupeto lwetu, kadi mu kitatyi kya konjé twadi tukāpa bipa ne kwibipoteja mwanda wa kumona’ko kalupeto. Na bukwashi bwa Yehova, twabwenye kwendelela na mwingilo wa bupania.

Mu Hemsworth kupwa’tu kwa butundaile bwetu mu 1949

Mafuku pa kupita’po, betutuma mu Irlande wa Kungala, dibajinji betutumine mu Armagh kupwa ke mu Newry, mu bino bibundi byonso bibidi mwadi bene Katolika bavule. Mwadi mboloji ya bipwilo, o mwanda twadi tufwaninwe kudyumuka ne kwikala na bujalale potusapwila bantu. Twadi tupwidila ku mobo a batutu ne bakaka kudi makilometele 16 na kotwadi tushikata. Twadi tupwila kintu kya bantu mwānda. Kitatyi kimo twadi tukesha. Twadi tulāla mu pitapita, shi bubaki, twadya bidibwa bya lubanga. Tudi na nsangaji mikatampe pa kuyuka’mba dyalelo mu uno mwaba mudi Batumoni bavule.

“TUKEWINGILA!”

Mwanetu ne wandi mukaji, Lottie, badi bengidila kala mu Irlande wa Kungala bu bapania ba pa bula, ne mu 1952 batwe bonso buná twakatenwe ku kitango kya distrike mu Belfast. Mwanetu wetutundaile na kanye, batwe bonso buná twafikīle ku yandi njibo pamo ne Pryce Hughes, wadi bu mwingidi wa musambo wa mu Beletanye mu kine kitatyi’kya. Difuku dimo bufuku twadi twisambila pa kabuku kapya, La voie de Dieu est une voie d’amour, kalupwilwe mwanda’tu wa bantu ba mu Irlande. Tutu Hughes washintulwile amba kebyadipo bipēla kusapwila bene Katolika mu Irlande. Banabetu badi bapangwa mu bifuko mobadi bashikete, kadi bamumpe badi basoñanya bantu bakatambe banabetu. Pryce wanenene amba, “Tusakilwa banabetu badi na myotoka mwanda wa kulonga kampanye ka pa bula mu Irlande monso.” * (Tala kunshi kwa dyani.) Kino kyo kitatyi kyotwanenene amba, “Tukewingila!”

Na bapania bakwabo ku tukutuku wa matonto asatu

 Mu Dublin, bapania badi bavudile kushikata kwa Ma Rutland, kaka umo wa kikōkeji waingidile Yehova mu bula bwa myaka mivule. Netu twakashikete’ko mu kitatyi kampanda, twashilula ne kupoteja tubintu twetu tumotumo. Kupwa, batwe bonso buná twaikila ku tukutuku wa Bob wa matonto asatu ne kwenda kukakimba motoka wa kupota. Twatana motoka wadi kemwingidijibwe inoko wadi ukidi biyampe, kupwa twalomba wetupoteje’o’wa aketutūdile’o ku njibo kwetu mwanda batwe bonso ketwadipo tuyukile kwiwendeja. Bwine bufuku’bwa Arthur wadi ushikete pa butanda, ulanga mwa kushintyila mavitese a motoka. Bukya lubanga paadi ulwa na kutambija motoka poushikīlwe, mishonele umo witwa bu Mildred Willett (besongele mwenda mafuku na John Barr) waiya. Wadi uyukile kwendeja! Wetukweshe twiibidije mwa kwendejeja, kupwa twebiyuka.

Wetu motoka ne kobo

Kadi twadi tusakilwa kwa kushikata. Banabetu betudyumwine tuleke kushikata mu kobo ka motoka mwanda balwana badi babwanya kwitusōkela’mo. O mwanda twakimbile kwa kwikala, ino kwikusokola mpika. Mu bwine bufuku’bwa batwe bonso buná twalāla mu motoka. Difuku dyalondele’po batwe bonso twatana kobo mwadi tumatanda tubidi twa etaje. Ye motwashikete. Na bya dyese, twadi tushiya ketu kobo ka motoka mu lubanza lwa balunda netu babidimye. Twadi tukasapula ku myaba yadi ku makilometele 16 ne ku makilometele 24 kulampe na kobo. Batwe pa kuvilukila pa kifuko kikwabo, twadi tujoka kukasapwila bantu ba kotwadi tushiya kobo’kwa.

Twadi tusapula ku mobo onso a kunshi ne kutunduka kwa Irlande pampikwa kukankajibwa bininge. Twadi twabanya tubuku 20 000 ne musubu, kadi twadi tutuma majina a bonso badi basangela ku bilo ya musambo ya Beletanye. I dyese’po kashā mwanda dyalelo mu kino kipindi kya mu Irlande mudi Batumoni tutwa na tutwa!

KUJOKELA MU ANGELETELE, KUPWA KE MU EKOSE

Myaka ibala-inga pa kupita’po, twatumwa kukengidila kunshi kwa Londoni. Apo papita mayenga matyetye, banabetu ba ku bilo ya musambo ya mu Beletanye baita Arthur ne kumunena ashilule mwingilo wa kipindi mu difuku dilonda’ko! Twafundijibwe’tu mu yenga umo kete, kupwa twaenda mu kipindi kyetu, mu Ekose, kadi Arthur kadipo umona kitatyi kivule kya kuteakanya mīsambo yandi senene. Inoko wadi nyeke na mutyima wa kwitabija mwingilo wa Leza o-onso wapebwa, nansha shi i bikomo namani. Kimfwa kyandi kyaunkankamikile bininge. Twasangedile bya binebine mwingilo wetu wa kipindi. Batwe pa kupwa kulonga myaka kampanda mu mwaba wadi kewasapwilwe’mo, pano twaikele na dyese dya kwikala pamo na batutu ne bakaka bavule.

Paityilwe Arthur ku Masomo a Ngileade mu 1962, twaikele na butyibi bukatampe bwa kukwata. Lwendo lwandi lwadi lwa myeji dikumi, inoko nkyadipo wa kwenda nandi mwanda nkyaityilwepo. Kupwa twakwata butyibi bwa Arthur ende. Byonkyadipo na pania mukwabo wa kwingila nandi, o mwanda bilo ya musambo yauntumine njokele mu Hemsworth bu pania wa pa bula. Aye Arthur ujoka pa kupwa kwa mwaka umo, twatumwa mu mwingilo wa distrike. Mu mwaba wetu mwadi mubadilwa Ekose, kungala kwa Angeletele, ne Irlande wa Kungala.

 MWINGILO MUPYA MU IRLANDE

Mu 1964, Arthur watongwa bu mwingidi wa musambo mu Irlande. Ku ngalwilo, nkyasangedilepo kwenda ku Betele, mwanda nadi nsenswe mwingilo wa kwendakana. Inoko pano, mfwijanga’ko bininge pa dyese dya kwingila ku Betele. Ne mujingulule amba shi witabije mwingilo nansha shi ulanga’mba kubwanya’opo, Yehova ukakwesela nyeke. Ku Betele, naingile mu bilo, komeka mabuku, kutēka, ne ku bukundwe. Kyaba kimo, twadi twenda ne mu mwingilo wa distrike ne kwitana na banabetu ba mu Irlande monso. Uno mwingilo, ne kwendelela kwa bifundwa byetu bya Bible mu bubine, byetulengeje tupwane bininge na batutu ne bakaka ba mu Irlande. Bine dino i dyese’po kashā!

KINKUMENKUME KIKATAMPE KYA BATUMONI BA YEHOVA MU IRLANDE

Kitango kibajinji kya matanda mu Irlande kyalongelwe mu Dublin mu 1965. * (Tala kunshi kwa dyani.) Nansha byokwadi kukankajibwa kukatampe, inoko kitango kyapityile biyampe. Bonso batenwe’ko i bantu 3 948, kadi kwabatyijibwe bantu 65. Bantu 3 500 batambile mu matanda angi bafikīle ku mobo a bantu ba mu Dublin. Benē mobo bonso batambwile mikanda ya kwibafwija’ko. Kadi nabo baanine mpata mwiendelejo muyampe wa banabetu. Na bubine bintu byashilwile kulumbuluka mu Irlande.

Arthur wimuna Nathan Knorr waiya ku kitango kya mu 1965

Arthur ulombola kulupulwa kwa Dibuku Dyami dya Mānga ya mu Bible mu ludimi lwa Gaelic mu 1983

Mu 1 966 kipindi kya kungala ne kya kunshi kwa Irlande byatyangilwe pamo ku bilo ya musambo ya mu Dublin. Kuno kutyangibwa kwadi kwishile bininge na myanda yadi ilongeka mu Irlande monso, mwanda bantu badi bekalañanye’mo pa mwanda wa politike ne bipwilo. Twasangele bininge pa kumona bene Katolika bavule batwela mu bubine ne kwingidila Yehova pamo na banababo badi bidi dibajinji bene Mishoni.

KUSHINTA KWA MFULO KWA MWINGILO WETU

Mu 2011 būmi bwetu bwashintyile bininge patyangilwe musambo wa Beletanye na wa Irlande, batwe twatuminwe ku Betele ya mu Londoni. Mu kine kitatyi’kya, nadi nanga’nka kulanga bukomo bwa ngitu bwa Arthur. Bamukwete misongo ya Parkinson. I kya bulanda, mu mafuku 20 Kweji 5, 2015, muswe wami wafwile na myaka 66.

Mu ino myaka’i, natyumukilwe mutyima bininge, ne kwikala na njia. Potwadi na Arthur, wadi unkwasha nyeke. Pano ngidi na bushiyena! Inoko, potanwa mu ngikadilo pamo bwa ino, i biyampe kufwena bininge kudi Yehova. Binsangajanga bininge pa kuyuka’mba bantu bavule badi basenswe Arthur. Natambwile mikanda mivule ya batutu ne bakaka ba mu Irlande, mu Beletanye, enka ne ba mu États-Unis bene. Ino mikanda, kutentekela’po ne kukankamikwa kwadi kunkankamika Dennis, mwanabo na Arthur, wandi mukaji Mavis, ne ba Ruth ne Judy, bana ba mwanetu, byaunkweshe bininge.

Kisonekwa kyaunkankamikile bininge i kya Isaya 30:18. Kinena’mba: “Yehova wakakungila, amba emufwile lusa; kadi o mwanda wakazunzulwa, amba emukwatyilwe kanye; ino Yehova i Leza wa mundudi; beselwe dyese bonso bamukungilanga.” Na bubine nasengelwe pa kuyuka’mba Yehova utengele na kitūkijetyima kupwija makambakano etu onso ne kwitupa mingilo miyampe mu ntanda mipya.

Ponangulukila pa myaka ipityile, monanga mwadi mwituludikila Yehova ne muswelo waesele mwingilo wa busapudi mu Irlande! Nemonanga bu ngidi na dyese dya kukwasha ku uno mwingilo. Na bubine kulonga byobya bisaka Yehova, kwituletelanga nyeke madyese.

^ mus. 12 Tala Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, paje 101-102.

^ mus. 22 Tala Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, paje 109-112.