Enda ku bidi'mo

Enda ku ntwelelo ya bubidi

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Kiluba

Kiteba kya Mulami—Kya Kwifunda  |  Kweji 12 2017

Bipangujo bya Batangi

Bipangujo bya Batangi

Lelo I Byendele’mo Bene Kidishitu Kwingidija DIU (dispositif intra-utérin) Mwanda wa Kuleka Kubutula?

Pa uno mwanda, bene Kidishitu bonso besongele bafwaninwe kukwata butyibi bukebalengeja bekale na mutyima wa mundamunda muyampe. Pa kukwata buno butyibi, bafwaninwe kubandaula senene mwingidilanga DIU ne kubandaula na katentekeji misoñanya ya mu Bible.

Yehova wāsoñenye ba Adama ne Eva ne mwenda mafuku, Noa ne kyandi kisaka’mba: “Butulai; mwivudijei.” (Ngalwilo 1:28; 9:1) Bible kanenenepo amba bene Kidishitu bwafwaninwe’nka kulonda uno musoñanya. Ino, bantu bonso besongele bafwaninwe kwikwatyila butyibi butala kwingidija bintu kampanda pa kuleka kubutula mwanda wa kutyepeja buvule bwa bana bobakabutula nansha kwitungila kitatyi kyobakashilula kubutula. Lelo i myanda’ka yobafwaninwe kuta’ko mutyima?

Bene Kidishitu bafwaninwe kukwata butyibi bo-bonso butala pa bintu bya kwingidija mwanda wa kuleka kubutula kukwatañana na misoñanya ya mu Bible. O mwanda mwine kebafwaninwe kupulumuna dīmi amba o muswelo wa kuleka kubutula. Kupulumuna dīmi ku kusaka, i kona dīmi dyadi dya kubutuka’ko mwana shi dyalekelwe. Kupulumuna dīmi kekukwatañenepo na byobya binena Bible mu mwanda utala kulēmeka būmi. (Divilu 20:13; 21:22, 23; Ñimbo ya Mitōto 139:16; Yelemia 1:5) Le kwingidija DIU nako le?

Kiteba kya Mulami kya 15 Kweji 5, 1979 (paje 30-31) mu Falanse, kyesambile pa uno mwanda. DIU yadi ingidijibwa na bantu bavule mu kine kitatyi’kya yadi ya kakintu ka palashitike kadi katwejibwa mu matrise mwanda wa mwana-mukaji aleke kwimita. Kino kishinte kyashintulwile amba muswelo wingila  DIU kewadipo uyukene senene. Befundi ba sianse bavule banenene amba DIU ikalakanyanga mema a bwana-bulume aleke kwisambakana na nsange (ovule) ya mwana-mukaji. Shi ino nsange keisambakenepo na mema a bwana-bulume, nabya mwana-mukaji kabwanyapo kwimita dīmi.

Inoko, kudi bubinga bumo bwadi bulombola’mba kyaba kimo ino nsange yadi ibwanya kwisambakana na mema a bwana-bulume ne kushilula dīmi. Kupwa kano kabale kaanza kutamina mu trompe, ebiya kaenda mu matrise. Shi kabafika mu matrise, DIU ijikakanyanga kabale’ka kaleke kutamina mu matrise, ne mfulo mfulō kaiya’mo. Kino kekishidilepo na kupulumuna dīmi. Ku mfulo, kino kishinte kyanenene amba: “Bene Kidishitu bonso basaka kwingidija DIU, bafwaninwe kubandaula na katentekeji ino myanda kukwatañana na byobya binena Bible pa kulēmeka būmi ne kwibumona bu bujila.”​—Ñimbo ya Mitōto 36:9.

Inoko tamba palupwilwe kino kishinte mu 1979, sianse ne kiñanga i byendelele kumeso.

Pano kekudi miswelo ibidi mikwabo ya DIU. Muswelo umo i wa mukuba, wazambalele mu États-Unis monso mu 1988. Muswelo mukwabo i wa lwima, nao washilwile kupotolojibwa mu 2001. Lelo ino miswelo ibidi ya DIU ingilanga namani?

Mukuba: Enka mokilombwedilwe kala, DIU ijikakanyanga mema a bwana-bulume aleke kutyibulula mu matrise ne kukesambakana na nsange ya mwana-mukaji. Kutentekela pa kino, DIU ya mukuba isōkanga mema a bwana-bulume, idi pamo bwa aside ipaya mema a bwana-bulume. * (Tala kunshi kwa dyani.) Kadi ino DIU, ishintanga mwingidilo wa matrise.

Lwima: Kudi DIU ya muswelo mukwabo idi na lwima pamo bwa binini bitomibwanga mwanda wa kuleka kubutula. Ino DIU ingilanga pamo bwa ma DIU a kala, inoko kadi ivudijanga ne lwima mu matrise. Ku bana bakaji bamo, kino kibalengejanga baleke kutambija nsange. Na bubine shi mwana-mukaji katambijepo nsange nabya kabwanyapo kwimita. Ino DIU ityepejanga matrise. * (Tala kunshi kwa dyani.) Kadi yumijanga lwima lulembuka ku kole ya matrise, kine kilengejanga mema a bwana-bulume atunye kufika mu matrise.

Enka na motwekimwena’mu, ino miswelo yonso ya DIU ishintanga mwingidilo wa matrise. Kino kishintulula’mba shi mwana-mukaji watambija nsange ne kwimita, kabale’ka kabwanya kwiya mu matrise ino kakomenwa pa kulāla, mwanda kyaba kya kulāla’po mwana i patupu’kyo. Kino kibwanya kulengeja dīmi dipulumuke’nka podikitwelatwela’pa. Inoko, befundi ba sianse bakulupile amba kino kekivudilepo kulongeka, ne amba kyaba kimo kino kibwanya kulongeka ne ku boba bengidija binini.

Inoko, i kutupu nansha umo ubwanya kukulupila’mba DIU ya mukuba nansha ya lwima keibwanyapo nansha dimo kulengeja mema a bwana-bulume akesambakane na nsange ya mwana-mukaji. Inoko, bukimbi bwa sianse bulombola’mba ino DIU ingilanga mu miswelo ilombwelwe kūlu’ku, ilengejanga mwana-mukaji aleke kwimita, inoko kyaba kimo ubwanya ne kwimita.

Bene Kidishitu besonge balanga ya kwingidija DIU babwanya bidi kwisambila’po na badokitele. Badokitele babwanya kwibalombola DIU ingidijibwa kwabo, ne kwibashintulwila byabuyabuya bidi’mo ne byaka bikatana mukaji. Ba mulume ne mukaji kebafwaninwepo kuleka muntu nansha umo nansha ke badokitele bene bebakwatyile butyibi pa uno mwanda. (Loma 14:12; Ngalatea 6:4, 5) Buno i butyibi butala ba mulume ne mukaji abo bene kete. Kitungo kyabo kifwaninwe kwikala kya kusangaja Leza ne kwikala na mutyima wa mundamunda utōka.​—Dingakanya na 1 Temote 1:18, 19; 2 Temote 1:3.

^ mus. 4 Kitango kya mu Angeletele Kitala Bukomo bwa Ngitu kinena’mba: “DIU idi na mukuba muvule ingilanga bininge, 99% ne kupita. Kino kishintulula’mba mwana-mukaji umo pa bana-bakaji 100 bengidija DIU, ye ubwanya kwimita mu mwaka umo. DIU idi na mukuba mutyetye keingilangapo bininge.”

^ mus. 5 DIU ya lwima byoityepejanga matrise, o mwanda kyaba kimo badokitele banenanga’mba iletanga makambakano ku mwana-mukaji musongwe nansha wampikwa kusongwa pa kwenda ku kweji.