Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

 SHAPITA WA DIKUMI NE UMO

Wātadile ne Kukungila

Wātadile ne Kukungila

1, 2. Ediya wādi na mwingilo’ka mukomo, kadi i mu miswelo’ka waādi wishidile na Ahaba?

EDIYA wādi usaka kwitolwela kwa bunka bwandi na Shandi wa mūlu. Ino kibumbo kimujokolokele kyāmwene kitatyi kyāityile uno mupolofeto wa bine mudilo utūke mūlu, ne kutatana mpika bavule mu bano bantu bādi bakimba kweselwa nandi. Kumeso kwa Ediya kukanda ku Lūlu lulampe lwa Kalamela ne kufwena Yehova Leza mu milombelo kwa bunka bwandi, wātenwe na mwanda mukomo. Wādi ufwaninwe bidi kukesamba na Mulopwe Ahaba.

Bano bantu babidi bādi beshile kulampe bininge. Ahaba, wādi uvwala mbwija miyampe ya bulopwe, wādi muntu wa lwiso, kapondo keje kongolwa. Ediya aye wādi uvwala munkukumba wa bupolofeto—kanzo ya lupoto lutyetye, mikomo, pakwabo yādi ya kiseba kya nyama nansha padi mifumwe na myoya ya ngamedia nansha ya mbuji. Wādi muntu mukankamane, mululame, ne wa lwitabijo lukomo. Dino difuku podyāfikile ku mfulo yadyo, dyālombwele patōka ngikadilo ya Ediya ne ya Ahaba.

3, 4. (a) I kika kinenenwa amba dino dyādi difuku dibi kudi Ahaba ne batōtyi bakwabo ba Bala? (b) Le i bipangujo’ka byotusa kwisambila’po?

3 Dyādi difuku dibi mpata kudi Ahaba ne ku batōtyi bakwabo ba Bala. Mutōtelo wa bubela wādi ukwatakenye ba Ahaba ne wandi mukaji Yezebele, mulopwe mukaji mu bulopwe bwa bisaka dikumi bya Isalela watanwa na mwanda mukomo. Bala wāsokwedilwe patōka bu wa bubela. Uno leza wampikwa būmi wakankelwe’nka ne kwakija mudilo mwanda wa kulondolola bapolofeto bandi bālombēle na kininga, baja ne kwitapatapa. Bala wākomenwe kukinga bano bana-balume 450 baleke kukubijibwa. Kadi uno leza wa bubela wākankelwe ne kulonga kintu kikwabo, ne kuno kukankalwa kwādi kwa kufikijibwa ku mfulo yako. Mu bula bwa myaka isatu, bapolofeto ba Bala balombele leza wabo afudije mulanga wātādile ntanda, ino Bala wēlombwele bu kadipo na bukomo bwa kwiupwija. Kepāijijepo, Yehova aye mwine wālombola mwaikadile mukomo kutabuka na kupwija mulanga.1 Bal. 16:30–17:1; 18:1-40.

4 Penepa, Yehova wādi wa kupwija mulanga kitatyi’ka? I bika bisa kulonga Ediya pano pailaija? Ne i ñeni’ka yotukokeja kuboila  kudi uno muntu wa lwitabijo? Nanshi tutalei pano potubandaula ino nsekununi.Tanga 1 Balopwe 18:41-46.

Mutyima wa Kulombela

5. Le Ediya wālombwele Ahaba alonge bika, ne le kino kilombola amba Ahaba wāboile ñeni kampanda ku binkumenkume byālongekele mu dino difuku?

5 Ediya wāiya kudi Ahaba ne kumusapwila amba: “Taluka udye utome; mwanda kudi mikungulo mingi ya mvula.” Lelo uno mulopwe mubi wāboile ñeni kampanda ku binkumenkume byālongekele mu dino difuku? Nsekununi keisakawilepo tonso, ino kemudipo kishima nansha kimo kilombola kwisāsa kwandi, kadi nansha pamo palombola amba wālombele mupolofeto amukwashe’ko afwene kudi Yehova ne kumulombela’ko lusa. Inoko Ahaba aye “wakanda kudya ne kutoma.” (1 Bal. 18:41, 42) Le Ediya nandi?

6, 7. Lelo i kika kyālombele Ediya, ne mwanda waka?

6 “Kabidi Ediya wakanda ku mutwe wa Kalamela; penepo watapa mukonga watūla mpala yandi umbukata mwa manwi andi.” Kitatyi kyāendele Ahaba kukadya, Ediya wāmwene mukenga wa kulombela kudi Shandi wa mūlu. Tala mukuvumanino wa kwityepeja ulombwelwe pano—Ediya wādi panshi, ubandamīne mutwe panshi, watūla mpala yandi kubwipi na manwi andi. Lelo i bika bine byādi bilonga Ediya? Ketudi ne kya kwiipangwila bivule kine. Bible,  witulombola’kyo mu Yakoba 5:18 amba, Ediya wādi ulombela mwanda wa mulanga upwe. Mobimwekela, wālombele ino milombelo pa mutwe wa lūlu lwa Kalamela.

Milombelo ya Ediya yālombwele kipyupyu kya kusaka kumona kiswa-mutyima kya Leza kifikidila

7 Yehova wānene dibajinji amba: “Nkanokeja mvula panopanshi.” (1 Bal. 18:1) Nanshi Ediya wālombele mwanda wa kiswa-mutyima kya Yehova kifikidile, monka mwāfundijije’kyo Yesu balondi bandi balombele, pano kepadi kintu kya myaka kanunu.Mat. 6:9, 10.

8. Lelo kimfwa kya Ediya kitufundija bika pa mwanda utala milombelo?

8 Kimfwa kya Ediya kitufundija bivule pa mwanda utala milombelo. Kupityidila, milangwe ya Ediya yādi ya kusaka kiswa-mutyima kya Leza kifikidile. Kitatyi kyotulombela, i biyampe tuvuluke amba: “Wivwane tulombe kintu, shi kika, shi kika, monka muswidile mutyima wa [Leza], nankyo witwivwana.” (1 Yoa. 5:14) Na bubine, tufwaninwe kuyuka kiswa-mutyima kya Leza kine i kika pa kusaka amba milombelo yetu itabijibwe—kumona kifundwa kya Bible bu kipindi kya mu bwetu būmi bwa difuku ne difuku. Na bubine Ediya wādi usaka mulanga ufule mwanda bantu ba mu yandi ntanda bāsusukile. Ye uno wāyudilwe mutyima wa kufwija’ko pa kupwa kumona kingelengele kyālongele Yehova mu dino difuku. Netu tusaka milombelo yetu ilombole amba tudi na mutyima wa kufwija’ko ne amba tutele mutyima ku būmi bwa bakwetu.Tanga 2 Kodinda 1:11; Fidipai 4:6.

Wākulupile ne Kutengela

9. Le Ediya wālombwele mwingidi wandi kulonga bika, ne i ngikadilo’ka ibidi yotusa kubandaula?

9 Ediya wādi ukulupile amba Yehova usa kupwija mulanga, ino kādipo uyukile i kitatyi’ka kisa kulonga Yehova namino. Penepa, i bika byādi bilonga mupolofeto mu kino kitatyi? Tala binena’po nsekununi: “Wanena mwingidi wandi amba: pano kanda utale dya ku kalunga-kamema. Ponka’po wakanda, watala kanena’mba: Kekudipo kintu, mhm. Nandi kishima-tentu amba: Enda monka misungu isamba-ibidi.” (1 Bal. 18:43) Kimfwa kya Ediya kitufundija bintu bibidi. Kibajinji, mupolofeto wādi na kikulupiji. Kya bubidi, wādi mutengele.

Ediya wākimbile na kininga biyukeno bilombola amba Yehova kasa kulonga’po kintu

10, 11. (a) Le Ediya wālombwele namani amba ukulupile mulao wa Yehova? (b) Mwanda waka netu tufwaninwe kwikala na kikulupiji kya uno muswelo?

10 Ediya byaādi ukulupile mu mulao wa Yehova, wākimbile na kininga biyukeno bilombola amba Yehova kasa kulonga’po kintu.  Watuma mwingidi wandi akande pa mutwe wa lūlu akatale shi usa kumona nansha kiyukeno kimo kilombola amba mvula usa kunoka. Mwingidi pa kujoka, wāmuletela musapu utyumuna mutyima amba: “Kekudipo kintu, mhm.” Kūlu kwādi’tu tō, ne kadikumbi kene kakola. Penepa, le ubamone amba kintu kitulumukwa pano? Vuluka, Ediya walombwele Mulopwe Ahaba amba: “Kudi mikungulo mingi ya mvula.” Mwanda waka mupolofeto wānene namino ako kūlu kekwādipo nansha kadikumbi ka mvula?

11 Ediya wādi uyukile mulao wa Yehova. Byaādi mupolofeto wa Yehova kadi ntunguluji wandi, wādi ukulupile amba Leza wandi usa kufikidija kinenwa Kyandi. Ediya wādi na kikulupiji—kikatampe mpata, o mwanda wādi’nka na muntu wāivwene kala mikungulo ikungula. Padi tukokeja ne kuvuluka muswelo wisambilwe Mosesa mu Bible amba: “Wakankamene ne kukankamana bwa wamona aye wakubulwa kumweka.” Le nobe umonanga Leza bu wa bine kodi? I mulete bubinga buvule botufwaninwe kwikadila na lwitabijo lwa uno muswelo mwadi ne mu milao yandi.Bah. 11:1, 27.

12. I muswelo’ka wālombwele Ediya amba wādi utengele, ne i bika byaālongele pa kwivwana amba kubalupuka kadikumbi katyetye?

12 Kupwa, tala mwātengedile Ediya. Wātumine mwingidi wandi akajokele’ko, ke musungupo umo nansha ibidi, ino misungu isamba-ibidi! Tukokeja kumona mwākokele uno mwingidi na uno mwingilo wa kuselakana, ino Ediya aye wādi kashā utengele kiyukeno ne kukoka mpika. Ku mfulo, mwingidi pa kwenda’ko musungu wa busamba-bubidi, wājoka kumusapwila amba: “Talapo bidi, kutalukanga kadikumbi katyetye mu kalunga-kamema pamo’nka na bwa dikasa dya muntu.” Le ubamone mu ñeni uno mwingidi mwatulwila dikasa dyandi ne kulombola mutyepele kano kadikumbi katamba mu Kalunga ka Mema? Padi mwingidi kāmwenepo mvubu ya kano kadikumbi. Inoko kudi Ediya, kano kadikumbi kādi na nshintulwilo mikatampe. Wapa mwingidi wandi buludiki bwa bukidibukidi amba: “Kanda unene Ahaba amba: Longolola dikalo dyobe, utūke, kutyina’mba mvula wakakukankaja!”1 Bal. 18:44.

13, 14. (a) Le i muswelo’ka otukokeja kwiula Ediya mu mwanda utala kutengela? (b) Le i bubinga’ka buketutonona tulonge bintu na kampeja-bukidi?

13 Kadi Ediya i mwitushile kimfwa kikwabo kya mvubu. Netu tudi mu kitatyi kisa kufikidija Leza mpango yandi. Ediya wākungile kupwa kwa mulanga; bengidi ba Leza nabo dyalelo bakungile mfulo ya ino ngikadilo ya ntanda myoneke. (1 Yoa. 2:17) Tufwaninwe kwikala nyeke batengele pamo bwa Ediya kufika ne bifikidija Yehova Leza mulao wandi. Yesu mwanā Leza wādingile balondi bandi amba: “Tengelai bidi nanshi, ke-mwi-bantu kemuyūkile dyuba dikafika Mfumwenu, shi dyuba ka, kadi shi dyuba pi?” (Mat. 24:42) Le Yesu wādi ukimba kunena amba balondi bandi badi ba kushala nyeke mu mfindi, ko kunena’mba kwampikwa kuyuka kitatyi kine kikafika mfulo? Mhm, mwanda wēbalombwele bivule bya  mukekadila ntanda mu mafuku a ku mfulo. Batwe bonso tukokeja kumona kufikidila kwa bintu bivule bya kino kiyukeno kya “pamfulo ya panopantanda.”Tanga Mateo 24:3-7.

Kadikumbi kamo katyetye kākulupije Ediya amba Yehova kasa kulonga’po kintu. Kiyukeno kya mafuku a mfulo kitupanga bubinga bwitutonona tulonge bintu na kampeja-bukidi

14 Kipindi ne kipindi kya kino kiyukeno kitupa bukamoni bukomo ne bukulupilwa. Le buno bukamoni bubwanya kwitutonona tulonge bintu na kampeja-bukidi mu mwingilo otwingidila Yehova? Kadikumbi kamo katyetye kādi kakanda mu kalunga ka mema kākulupije Ediya amba Yehova kasa kulonga’po kintu. Le uno mupolofeto wa lwitabijo wāfwijibwe bumvu?

Yehova Uletanga Busengi ne Madyese

15, 16. Le i binkumenkume’ka byālongekele bukidibukidi, ne le Ediya ye uno wālangile bika padi Ahaba?

15 Nsekununi itulombola amba: “Kwapita namino mu kakitatyi katyetye, diulu dyaalamuka ke difita ne makumbi ne luvula, kabidi kwadi mvula mukatampe byamwiko. Kadi Ahaba watentama pa dikalo waenda ku Yezelele.” (1 Bal. 18:45) Binkumenkume byāshilwile kulongeka bukidi-bukidi. Mwingidi wa Ediya paādi usapwila Ahaba musapu wa mupolofeto, kano kadikumbi katyetye kabaya, kaandabila mūlu monso ne kufita kwafita. Kwapukuma kivula kikatampe. Mfulo mfulō, pano mvula wābombeja nshi ya Isalela myaka isatu ne kipindi pa kupita’po. Nshi yādi myūmu pō yabomba. Mvula pa kubaya, munonga wa Kishona wāyula, ne kutatana mpika wakenda mashi a bapolofeto ba Bala bākubijibwe’ba. Bene Isalela bantomboki nabo bapebwa mukenga wa kufundwila kulampe butōtyi bubi bwa Bala mu ntanda’ya.

“Kwadi mvula mukatampe byamwiko”

16 Na bubine, Ediya wākulupile amba bakalongela monka! Padi wādi wiipangula bisa kulonga’po Ahaba pa kumona bino binkumenkume bitulumukwa bilongeka. Le Ahaba wēsāshile ne kupaluka ku butōtyi bubole bwa Bala? Binkumenkume bya mu dino difuku byādi bine bubinga bukatampe bwādi bwa kumulengeja ashinte. Na bubine ketuyukilepo byādi bilanga Ahaba mu kino kitatyi. Nsekununi itulombola’tu amba, mulopwe “watentama pa dikalo waenda ku Yezelele.” Le kudi bufundiji kampanda bwāefundile? Lelo wāsumininwe kushinta mumweno wandi? Binkumenkume byālondele’ko byālombwele amba kāshintyile’po. Nansha nankyo Ahaba wādi ukimona bu difuku kedyafudile—ne Ediya mwine.

17, 18. (a) Le i bika byāfikīle Ediya paādi wenda ku Yezelele? (b) Le i mwanda’ka utulumukwa wālupukile pānyemene Ediya lubilo kutamba ku Kalamela kwenda ku Yezelele? (Tala ne kunshi kwa dyani.)

 17 Mupolofeto wa Yehova washilula kulonda dishinda dyaendanga Ahaba. Dyādi dishinda dilampe mpata, dya fukutu ne bitoto. Ino kupwa, kwalongeka mwanda kampanda utulumukwa.

18 “Dikasa dya Yehova dyadi padi Ediya; kadi weningisha kabāla mu kifuka mwandi, wanyema ku meso kwa Ahaba ku kibelo kya Yezelele.” (1 Bal. 18:46) Na bubine, “dikasa dya Yehova” dyādi dingila padi Ediya mu muswelo wa peulu bininge. Yezelele wādi ku makilometele 30, kadi Ediya kādipo nkasampe paāendele’ko. * Fwatakanya’po bidi uno mupolofeto mwāepombeleje mitwelo yandi milampe, wekutyila’yo mu kifuka mwa kutabwila senene, koku uvukwile lubilo mu dishinda diyule mema a mvula—wānyema lubilo kavuku wapeta dikalo dya mulopwe, wedipita’nka ne kwidipita!

19. (a) Lelo bukomo ne mukō byatambwile Ediya kudi Leza bituvuluja bupolofeto’ka? (b) Ediya pawāendele lubilo ku Yezelele, le wādi uyukile bika?

19 Bine dino dyādi i dyese’po kashā kudi Ediya! Kwivwana buno bukomo, bukankamane ne mukō—padi kutabuka ne mwaādi wiivwanina pa bwanuke—ye kuno kwamutengele mpata. Tufwaninwe kuvuluka nyeke bupolofeto bwisambila pa bukomo bwa ngitu bubwaninine ne bukankamane bukekala nabo bantu ba lwitabijo mu paladisa pano pa ntanda. (Tanga Isaya 35:6; Luka 23:43) Ediya paādi wenda lubilo mu dino dishinda dya bitoto, wādi uyukile na bubine’mba i mwitabijibwe na Shandi, Leza wa bine Yehova!

20. I muswelo’ka otukokeja kufikila pa madyese a Yehova?

20 Yehova udi na mutyima wa kwitwesela. Nanshi tulongei bukomo bwa kufikila pa ano madyese andi; madyese andi i malēme. Pamo bwa Ediya, tufwaninwe kutengela, kubandaula na katentekeji biyukeno bilombola’mba Yehova kasa kulonga’po kintu mu bino bitatyi bibi ne bya kampeja-bukidi. Pamo bwa Ediya, tudi na bubinga bonso bwa kukulupidila mu milao ya Yehova, “Leza wa binebine.”Mit. 31:5.

^ mus. 18 Kitatyi kityetye pa kupita’po, Yehova wasoñanya Ediya afundije Edisha, wāyukene mwenda mafuku bu “yewa wadi upungulula mema pa makasa a Ediya.” (2 Bal. 3:11) Edisha wāingile bu mwingidi wa Ediya, wākwasha bininge uno mwana-mulume mununu.