Enda ku bidi'mo

Enda ku kifunka

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

 SHAPITA 19

“Tunangu twa Leza mu Kifibwe Kikola”

“Tunangu twa Leza mu Kifibwe Kikola”

1, 2. I ‘kifibwe’ka kikola’ kyotufwaninwe kuta’ko mutyima, ne mwanda waka?

KIFIBWE! Bantu bakomenwanga kwikilama mwanda i kikomo, kikutakane kadi kisangaja. Ino Bible unena amba: “Kufya kintu yo ntumbo ya Leza.” (Nkindi 25:2) Bine, Yehova Mwinē Lupusa Lonso kadi Umpangi, ufwaninwe kufya’ko bintu bimo ku bantu kufika ne bibwana kitatyi kifwaninwe kwibasokwela’byo.

2 Inoko, kudi kifibwe kimo kikomo, kikutakane, kadi kisangaja kyāsokwele Yehova mu Kinenwa kyandi. Kitwanga bu “kifibwe kikola kya kiswa-mutyima [kya Leza].” (Efisesa 1:9) Kwifunda kino kifibwe kukapwa mutyima wetu wa kusaka kuyuka ne kulonga bintu bivule. Kuyuka kino kifibwe kuketutwala ku lupandilo ne kwitukwasha tujingulule tunangu twa Yehova ketudi mpwilo.

Kyāsokwelwe Bityebitye

3, 4. Le bupolofeto busonekelwe mu Ngalwilo 3:15 buleta lukulupilo namani, ne i ‘kifibwe’ka kikola’ kyobufile’mo?

3 Ba Adama ne Eva pa kulonga bubi byāmwekele amba mpango ya Yehova ya kuyuja ntanda ke paladisa na bantu babwaninine yākankalanibwe. Ino Leza wēkwete’ko mpango kiponka na ponka. Wānene amba: “Kabikanga nshikani padi abe [nyoka] ne padi mwana-mukaji, kadi ne ntundu yobe ne yandi; aye ukakusanshija ku mutwe obe, nobe ukamusanshija ku kapondo kandi.”​—Ngalwilo. 3:15.

4 Bino i binenwa bikutakane, bikomo kwivwana. Le mwana-mukaji i ani? Nyoka nandi i ani? “Lutundu” i ani, lwine lwādi lwa kusanshija mutwe wa nyoka? Ba Adama ne Eva bādi padi beingula bino bipangujo. Kinenwa kya Leza kyāletele  lukulupilo ku bana ba kikōkeji ba bano ba mulume ne mukaji bampikwa kikōkeji. Boloke bwādi bwa kunekenya. Mpango ya Yehova yādi ya kufikidila. Ino namani? Bine, kino kyādi kifibwe! Bible wikitela bu “tunangu twa Leza mu kifibwe kikola, tunangu tufye.”​—1 Kodinda. 2:7.

5. Leta kimfwa kilombola mwanda waka Yehova wāsokwele bityebitye kifibwe kyandi.

5 Yehova byadi “usokolanga bifibwe” wādi wa kusokola myanda palapala itala kino kifibwe. (Danyele 2:28) Ino wādi wa kusokola’yo bityebitye. Tulete kimfwa, langa’po muswelo ubwanya kulondolola mbutwile wa buswe shi wandi mwana mwanuke wamwipangula amba, “A tata le nabutwilwe namani?” Mbutwile wa tunangu ukamulombola’nka bintu byabwanya kwivwana. Shi mwana wakule penepa mbutwile kamusapwila bikwabo. Muswelo umo onka, Yehova uyukanga kitatyi kyafwaninwe kusokwela bantu bandi myanda itala kiswa-mutyima kyandi ne mpango yandi.​—Nkindi 4:18; Danyele 12:4.

6. (a) Le kipwano nansha kumvwañana kudi na kitungo’ka? (b) Mwanda waka kyādi kyendele’mo Yehova anze kusamba bipwano na bantu?

6 Le Yehova wāsokwele’byo namani? Wāingidije mulongo wa bipwano, nansha kumvwañana, mwanda wa kusokola bivule. Padi nobe kodi mwiimvwanike na muntu​—kimfwa mwanda wa kupota njibo, kwapula nansha kwapuja lupeto. Kumvwañana kwa uno muswelo kwaikele mungya bijila bu kyeya kya’mba byomweivwanika’bya bikalongeka. Ino mwanda waka Yehova wāsakile kusamba bipwano, nansha kumvwañana na bantu? Na bubine, byandi binenwa i kyeya kibwane kya milao yandi. I amo, ino kadi divule dine Leza wātentekele ne bipwano pa binenwa byandi. Kuno kumvwañana kwitupanga batwe bantu ba kubulwa kubwaninina bubinga bwa kukulupidila mu milao ya Yehova.​—Bahebelu 6:16-18.

 Kipwano na Abalahama

7, 8. (a) Le Yehova wāsambile na Abalahama kipwano’ka, ne kyāleta kitōkeji’ka kya kifibwe kikola? (b) Le Yehova wāyukenye namani bityebitye kukatamba Lutundu lwālailwe?

7 Myaka tununu tubidi ne kupita pa kupwa kwa muntu kupangwa mu Paladisa, Yehova wālombwele mwingidi wandi wa kikōkeji Abalahama amba: “Kwesela nkakweselanga dyese, kadi mukuvudija nkakuvudija lukunwa lobe bwa ñenyenye ya mūlu, . . . kadi mu lukunwa lobe e mo ikeselwanga dyese mizo yonso ya panopanshi, mwanda ubankōkela diwi dyami.” (Ngalwilo 22:17, 18) Uno kewādipo’nka mulao kete; Yehova wēunenene bwa kipwano watentekela’po ne mutyipo keushintwapo. (Ngalwilo 17:1, 2; Bahebelu 6:13-15) Bine i kintu kya kutendelwa pa kumona Mfumu Mwinē Lupusa Lonso usamba kipwano mwanda wa kwesela bantu!

“Nkakuvudija lukunwa lobe bwa ñenyenye ya mūlu”

8 Kipwano kya Abalahama kyālombwele amba lukunwa lwālailwe lukāya bu muntu mwanda wādi wa kwikala wa ku musuku wa Abalahama. Ino wādi wa kwikala ani? Mwenda mafuku, Yehova wāsokwele amba mu bana ba Abalahama Izake ye ukalupula Lukunwa. Yakoba ye wātongelwe mu bana ba Izake babidi. (Ngalwilo 21:12; 28:13, 14) Kupwa, Yakoba wānene binenwa bya bupolofeto pa wandi mwana umo amba: “Kibango kya bulopwe kekikamushetukapo Nansha mukombo wa buledi mu maulu andi, poso’nka Shilo [Yewa Mwine’kyo] āye, Ino mizo yonso ikakokelanga kwadi.” (Ngalwilo. 49:10) Pano kibayukana amba Lutundu lwādi lwa kwikala mulopwe, wa ku musuku wa Yuda!

Kipwano na Isalela

9, 10. (a) Le i kipwano’ka kyāsambile Yehova na muzo wa Isalela, ne kino kipwano kyēbalamine namani? (b) Le Bijila byālombwele namani amba bantu basakilwa kinkūlwa?

9 Mu 1513 K.K.K., Yehova wātūdile’ko mpangiko ya kusokola’ko myanda mikwabo itala kifibwe kikola. Wāsambile kipwano na lukunwa lwa Abalahama, muzo wa Isalela. Kipwano kya Bijila bya Mosesa nansha byokekingilapo dyalelo, ino kyādi  kintu kya mvubu mu mpango ya Leza ya kulupula Lutundu lwālailwe. Muswelo’ka? Tubandaulei miswelo isatu. Mubajinji, Bijila byādi pamo bwa lubumbu lukinga. (Efisesa 2:14) Mbila myoloke yādi’mo yadi pamo bwa kijika pa bukata bwa Bayuda ne Bajentaila. Nanshi Bijila byākweshe mwanda wa kulama musuku wa Lutundu lwālailwe. Pa mwanda wa kuno kulamwa kukatampe, muzo wādi ukidi’ko pabwene kitatyi kitungwe kya Leza kya Meshiasa kubutulwa ku kisaka kya Yuda.

10 Muswelo wa bubidi, Bijila byālombwele patōka amba muzo wa muntu usakilwa kinkūlwa. Byobyādi Bijila bibwaninine, byālombwele amba bantu ba bubi kebabwanyapo kwibilama ne pa mfulo. Nanshi byākweshe “mwanda wa kujilula kumweke patōka, enka ne bifika lukunwa lwālailwe mulao’wa.” (Ngalatea 3:19) Kupityila ku bitapwa bya banyema, Bijila byāletele mpangiko ya kutalula’ko bubi mu kitatyi kityetye. Monka mwānene’kyo mutumibwa Polo amba, “mashi a bañombe ne a bambuji keabwanyapo kufundula bubi,” bino bitapwa byādi mujiñininya wa kitapwa kya kinkūlwa kya Kidishitu. (Bahebelu 10:1-4) Kino kipwano kyāikele ku Bayuda ba kikōkeji bu ‘muledi wa kwibatwala kudi Kidishitu.’​—Ngalatea 3:24.

11. Le kipwano kya Bijila kyāpele Isalela kyepelo’ka kya ntumbo, ino mwanda waka muzo onso wājimije’kyo?

11 Muswelo wa busatu, kino kipwano kyāpele muzo wa Isalela kyepelo kya ntumbo. Yehova wēbasapwidile amba shi bakōkele ku kipwano’kya, bakekala “bulopwe bwa bapidishitu, muzo wa bu-ujila.” (Divilu 19:5, 6) Isalela wa ku ngitu wādi wa kulupula bantu babajinji ba kwikala bu bulopwe bwa bapidishitu bwa mūlu. Inoko, Isalela pa kutombokela kipwano kya Bijila, wāela Lukunwa lwa Meshiasa, wājimije kino kyepelo. Le penepo, i bāni bādi ba kubwanya kibalwa kya buno bulopwe bwa bapidishitu? Ne i muswelo wādi wa kukwatañana uno muzo mweselwe na Lukunwa lwālailwe? Ino myanda yonso ya kifibwe kikola yādi ya kusokolwa pa kitatyi kitūngwe na Leza.

 Kipwano kya Bulopwe bwa Davida

12. Le Yehova wāsambile na Davida kipwano’ka, ne kyāletele kitōkeji’ka pa kifibwe kikola?

12 Mu myaka katwa ka 11 K.K.K., Yehova wāletele kitōkeji pa kifibwe kikola paāsambile kipwano kikwabo. Wālaile Mulopwe Davida wa kikōkeji amba: “Nkemika lukunwa lobe lukakulonda . . . kadi nkaningisha po-o bulopwe bwandi. . . . Nkaningisha kipona kya bulopwe bwandi nyeke ne nyeke.” (2 Samwele 7:12, 13; Mitōto 89:3) Pano musuku wa Lukunwa lwālailwe wālombwelwe amba ukatamba mu njibo ya Davida. Ino le muntu wādi ubwanya namani kubikala “nyeke ne nyeke”? (Mitōto 89:20, 29, 34-36) Ne kadi, uno muntu le wādi wa kukūla bantu ku bubi ne ku lufu?

13, 14. (a) Mungya Mitōto 110, i mulao’ka wālaile Yehova kudi Mulopwe mushingwe-māni? (b) I myanda’ka mikwabo yāsokwelwe itala Lukunwa yānenenwe kupityila ku bapolofeto ba Yehova?

13 Davida wāsonekele ku bukomo bwa mushipiditu amba: “Yehova unena Mfumwami, amba shikata kuno ku kuboko kwami kwa lundyo, poso bidi ngalamune bakushikilwe ke kitūlo-kya-maulu obe. Yehova watyipe ne kwalamuka mpika, amba abe wi mupidishitu wa nyeke, monka mwendele muswelo wa Melekisedeka.” (Mitōto 110:1, 4) Bino binenwa bya Davida bitala Lukunwa lwālailwe, ke Meshiasa kadi. (Bilongwa 2:35, 36) Uno Mulopwe wādi wa kubikela mūlu ku ‘kuboko kwa lundyo’ kwa Yehova, ke ku Yelusalemapo. Kino kyādi kya kumupa lupusa lwa kubikala, ke enkapo pa ntanda ya Isalela kete, ino i ne pa ntanda yonso. (Mitōto 2:6-8) Kudi kintu kikwabo kyāsokwelwe. Yuka’mba Yehova wātyipile mutyipo musumininwe amba Meshiasa ukekala “mupidishitu . . . mwendele muswelo wa Melekisedeka.” Pamo bwa Melekisedeka, wādi mulopwe kadi mupidishitu mu mafuku a Abalahama, Lukunwa lwālailwe lwādi lwa kwikala lutongwe na Leza mwanda wa kwikala Mulopwe kadi Mupidishitu!​—Ngalwilo 14:17-20.

14 Mu myaka mivule, Yehova wāingidije bapolofeto bandi mwanda kusokola myanda mivule ya kifibwe kikola. Kimfwa Isaya, wāsokwele amba Lukunwa’lwa lukafwa lufu lwa bu kitapwa.  (Isaya 53:3-12) Mika nandi wālaile kifuko kwine kukabutwilwa Meshiasa. (Mika 5:2) Danyele wālaile kitatyi kikamweka Lukunwa ne kitatyi kya lufu lwandi.​—Danyele 9:24-27.

Kifibwe Kikola Kibasokolwa!

15, 16. (a) Le Mwanā Leza “wabutwilwe na mwana-mukaji” namani? (b) Le Yesu wāpyene bika kudi bambutwile bandi, ne i kitatyi’ka kyaāfikile bu Lukunwa lwālailwe?

15 Muswelo wādi wa kufikidila buno bupolofeto wāikele bu kifibwe enka ne byāmwekele Lukunwa. Ngalatea 4:4 unena’mba: “Kitatyi kine pa kufika, Leza watuma wandi Mwana, wabutwilwe na mwana-mukaji.” Mu mwaka 2 K.K.K., mwikeulu wāsapwila mujike umo Muyuda witwa bu Madia amba: “Kadi tala! usa kwimita dīmi kadi ukabutula mwana mwana-mulume, kadi ukamwinika bu Yesu. Uno’u ukekala mukatampe kadi uketwa bu Mwanā Mwine wa Mūlu Mwine, kadi Yehova Leza ukamupa lupona lwa shandi Davida . . . Mushipiditu ujila ukāya podi, kadi bukomo bwa Mwine wa Mūlu Mwine bukakupūta mwemba. O mwanda ne mwine ubutulwa uketwa bu ujila, Mwanā Leza.”​—Luka 1:31, 32, 35.

16 Kupwa, Yehova wātundulula būmi bwa wandi Mwana kutamba mūlu, wēbutūla mu difu dya Madia, mwanda wa abutulwe na mwana-mukaji. Madia wādi mwana-mukaji wampikwa kubwaninina. Inoko, Yesu kāpyenepo kubulwa kubwaninina kwa inandi, mwanda wādi “Mwanā Leza.” Ino Yesu wāpyene ku bambutwile bandi ba ku musuku wa Davida, kyepelo kya kibutwila ne kya mungya bijila kya kwikala bu mpyana wa Davida. (Bilongwa 13:22, 23) Yesu pa kubatyijibwa mu 29 K.K., Yehova wāmushingile māni a mushipiditu ujila ne kunena’mba: “Uno’u i wami Mwana, muswedibwe.” (Mateo 3:16, 17) Mfulo mfulō, Lukunwa lubafika! (Ngalatea 3:16) Kino kyo kitatyi kyādi kya kusokolwa ne myanda mikwabo itala kifibwe kikola.​—2 Temote 1:10.

17. Le kitōkeji kyāletelwe namani pa nshintulwilo ya Ngalwilo 3:15?

17 Umbula bwa mwingilo wandi, Yesu wāyukenye amba nyoka wa mu Ngalwilo 3:15 i Satana, kadi lukunwa lwa nyoka  i balondi ba Satana. (Mateo 23:33; Yoano 8:44) Mwenda mafuku, twasokwedilwe muswelo obakonanibwa lonso. (Kusokwelwa 20:1-3, 10, 15) Kadi mwana-mukaji nandi wāsokwelwe amba i “Yelusalema wa kokwa kūlu,” kipindi kya bulongolodi bwa Yehova kya mūlu kidingakanibwe na wandi mukaji kibundilwe na bipangwa bya ku mushipiditu. *​—Ngalatea 4:26; Kusokwelwa 12:1-6.

Kipwano Kipya

18. Le “kipwano kipya” kidi na kitungo’ka?

18 Padi kusokwelwa kukatampe mu byonso i kwa mu bufuku bubadikila lufu lwa Yesu paāsapwidile bandi bana ba bwanga ba kikōkeji myanda ya “kipwano kipya.” (Luka 22:20) Enka mwādi mwikadile Bijila bya Mosesa byābadikile, kino kipwano kipya kyādi kya kulupula “babitobo balopwe.” (Divilu 19:6; 1 Petelo 2:9) Inoko, kino kipwano kyādi kya kushimika muzo wa ku mushipiditu, ke muzopo wa ku ngitu, “Isalela wa Leza,” mubundwe enka na balondi ba Kidishitu ba kikōkeji bashingwe-māni. (Ngalatea 6:16) Bino bipindi bya kino kipwano kipya byādi bya kwesela muzo wa muntu madyese pamo na Yesu!

19. (a) Mwanda waka kipwano kipya i kibwanye kulupula “babitobo balopwe”? (b) Mwanda waka bene Kidishitu bashingwe māni betwanga bu “kipangwa kipya,” ne i bantu banga bakengila na Kidishitu mūlu?

19 Mwanda waka kino kipwano kipya kyabwenye kulupula “babitobo balopwe” mwanda wa kwesela bantu? Mwanda pa kyaba kya kutopeka bana ba bwanga ba Kidishitu bu babipya-mambo, kiletanga kulekelwa kwa bubi bwabo kupityila ku kitapwa. (Yelemia 31:31-34) Yehova pa kwibamona bu bakubulwa disubi kumeso andi, wibalamunanga ke ba mu kisaka kyandi kya mūlu ne kwibashinga māni a mushipiditu ujila. (Loma 8:15-17; 2 Kodinda 1:21) I ‘babutulwe dipya amba bekale  na lukulupilo lūmi lwibabikilwe mūlu.’ (1 Petelo 1:3, 4) Kuzunzulwa uno muswelo i kupya ku bantu, o mwanda bene Kidishitu bashingwe māni babutulwe ku mushipiditu betwanga bu “kipangwa kipya.” (2 Kodinda 5:17) Bible usapula amba i bantu 144 000 bakabikala mūlu ne kuludika bantu bakūlwe.​—Kusokwelwa 5:9, 10; 14:1-4.

20. (a) Le i myanda’ka itala kifibwe kikola yāsokwelwe mu 36 K.K.? (b) Le i bāni bakamona madyese ālailwe Abalahama?

20 Bano bashingwe māni pamo ne Yesu lo “lukunwa lwa Abalahama.” * (Ngalatea 3:29) Bantu babajinji kutongwa i Bayuda ba ku ngitu. Inoko mu 36 K.K., kwasokokele mwanda mukwabo wa kifibwe kikola: Bajentaila, nansha bantu bampikwa kwikala Bayuda, nabo badi na lukulupilo lwa kwenda mūlu. (Loma 9:6-8; 11:25, 26; Efisesa 3:5, 6) Le i bene Kidishitu bashingwe māni kete badi ba kumona madyese ālailwe Abalahama? Aa, mwanda ntanda yonso imwenanga mu kitapwa kya Yesu. (1 Yoano 2:2) Mwenda mafuku, Yehova wāsokwele amba “kibumbo kikatampe” kya bantu kebabadika, kikapanda pakafula ngikadilo ya ntanda ya Satana. (Kusokwelwa 7:9, 14) Kadi bantu bavule bakasangulwa na kyepelo kya kwikala na būmi bwa nyeke mu Paladisa!​—Luka 23:43; Yoano 5:28, 29; Kusokwelwa 20:11-15; 21:3, 4.

Tunangu twa Leza ne Kifibwe Kikola

21, 22. Le kifibwe kikola kilombolanga namani amba Yehova udi na tunangu?

21 Kifibwe kikola i kilomboji kikatampe kilombola “tunangu twa Leza twa miswelo ne miswelo.” (Efisesa 3:8-10) Bine Yehova wālombwele tunangu tu katampe pa kutūla’ko kifibwe, kupwa ke kwikisokola bityebitye! Wādi uyukile mikalo ya bantu, kwibaleka balombola kukanina kwabo kwa mutyima kwa bine.​—Mitōto 103:14.

 22 Kadi Yehova wālombwele tunangu tukatampe pa kutonga Yesu bu Mulopwe. Yehova ukulupile bininge wandi Mwana kupita kipangwa kyonso mūlu ne panshi. Byaāikele bu muntu wa mashi ne mema, Yesu wātenwe na bikoleja bivule bya miswelo yonso. Ujingulwile biyampe makambakano a bantu. (Bahebelu 5:7-9) Le boba bakabikala na Yesu nabo le? Mu myaka tutwa na tutwa, Yehova wadi ushinga māni bana-balume ne bana-bakaji​—baatongele mu bantu ba mizo yonso, ndimi, ne bibidiji. Bano bantu bonso balwile na makambakano a miswelo yonso ne kwianekenya. (Efisesa 4:22-24) Kikekala kintu kisangaja kuludikwa na bano babitobo balopwe ba lusa!

23. Le bene Kidishitu badi na dyese’ka pa mwanda utala kifibwe kikola kya Yehova?

23 Mutumibwa Polo waāndikile amba: “Kifibwe kikola kyadi kifye tamba ku ngikadilo ya bintu ya kala ne nkongo ya kala . . . pano kibasokwelwa bajila bandi.” (Kolose 1:26) Bine, bashingwe māni bajila ba Yehova i bayuke bivule bitala kifibwe kikola, ne basapulanga buno buyuki ku midiyo ne midiyo ya bantu. Bine tudi na dyese dikatampe’po kashā! Yehova i mwituyukije “kifibwe kikola kya kiswa-mutyima kyandi.” (Efisesa 1:9) Twendelelei kusapwila bantu bakwabo kino kifibwe kya kutendelwa, kwibakwasha nabo basokole tunangu ketudi mpwilo twa Yehova Leza!

^ mus. 17 “Kifibwe kikola kya . . . bwine Leza” nakyo kyāsokwelwe mudi Yesu. (1 Temote 3:16) Kyādi kifibwe tamba kala, pa kuyuka i ani ukalama bululame bwandi kudi Yehova. Yesu wāpwijije uno mwanda. Wālamine bululame bwandi mu matompo āmutompele Satana.​—Mateo 4:1-11; 27:26-50.

^ mus. 20 Kadi Yesu wāsambile “kipwano, pa mwanda wa Bulopwe” na kino kisumpi. (Luka 22:29, 30) Na bubine, Yesu wāsambile kipwano na kano “kaluombe katyetye” amba kaludike nandi mūlu, ke kipindi kya bubidi kya lukunwa lwa Abalahama.​—Luka 12:32.

 [Kifwatulo pa paje 190]

“Nkakuvudija lukunwa lobe bwa ñenyenye ya mūlu”