Enda ku bidi'mo

Batumoni ba Yehova

Tonga Ludimi Kiluba

LE KUDI WIKILONGELE?

Lunwa lwa Balene

Lunwa lwa Balene

Babalene belanga diwi ne miluji kupwa kebevwana diwi dibajokela mwa kunangila ne kuyuka bintu bidi pa kifuko kyobadi’po. Kupityila ku luno lunwa lwa kipangila lwa balene mukatampe (Tursiops truncatus), befundi ba sianse i bapunge bintu bya kutokena nabyo mu mema mwanda wa kupwa makambakano akomenwe kupwa bya busendwe byobadi nabyo.

Languluka’po bidi: Lunwa lwa balene lumulengejanga asokole mwita wijīkile mu musenga ne kusansanya mwita na mabwe. Mungya Keith Brown, polofesele wa ku Iniveleshite ya Heriot-Watt ku Edinburgh, mu Ekose, balene ubwanya ne “kushiañanya kintu kidi’mo mema atalala, mema a mwepo, sirope, ne pitolo aye papo ku mametele dikumi.” Befundi ba sianse basakanga padi kupunga bintu bidi na bukomo bwa uno muswelo bwa kushiañanya.

Balene ubwanya kuyuka bintu bidi mu kintu, aye papo ku mametele dikumi

Bakimbi babandawile kudila ne bukomo bwa kwivwana bwa balene ne kutompa kwibwiula. Mfulo mfulō bapunga kintu kimo kilupula lunwa kidi na bingidilwa bivule bya busendwe bitulumukwa, bekilamika ku umbumbulu usenselela ku metele amo mu bula. Kino kintu kiifwane na misile ya mu mema kyadi kiselelwe na masua adi bwa lobo atokena mu mema, bekipungile mwanda wa kuyuka bintu bijīkile mu kyalo kya mema kimfwa shinga nansha mampompi, ne kwibibandawila kulampe pampikwa kwibitenga. Bekipungile mwanda wa kwikingidija ku tyapu ilupula pitolo ne esanshi. Luno lunwa lwa balene lobaiwile lwakweshe pa kukongakanya myanda mivule kupita bintu bilupula lunwa dyalelo, kadi kino kyakweshe basendwe batūle bingidilwa pa bifuko biyampe mu mema, bayuke bintu byonekele, kimfwa kamutanta nansha popa pajikile mpompi.

Le ulanga’po namani? Le lunwa lwa balene mukatampe lweikadile’ko’ni nansha kudi welupangile?