Ki ifi simuluho ya masinagoge?

LINZWI la “sinagoge” lizwa fa linzwi la Sigerike lelitalusa “kukopana hamoho.” Linzwi leo laswanela kabakala kuli kuzwa feela kwamulaho, Majuda nebayanga kwa libaka zeo kuli bayo fiwa litaelo ni kuyo lapela. Nihaike kuli Mañolo A Siheberu hasika bulela sesiñwi ka za masinagoge, mwa Mañolo A Sigerike A Sikreste kunani bupaki bobubonisa kuli masinagoge naaliteñi pili linako za baapositola lisika fita kale.

Licaziba babañata balumela kuli masinagoge naakalile kuyahiwa Majuda hane baisizwe mwa buhapiwa kwa Babilona. Buka yeñwi ya lipatisiso (Encyclopaedia Judaica), italusa kuli: “Bahapiwa hane bapila mwa naha mone bali bazwahule, nebasina Tempele mwakulapelela, mi hane batokwa kuomba-ombiwa kabakala manyando abona, nebakopananga hamoho mwendi cwalo la Sabata mi nebabalanga Mañolo.” Kubonahala kuli Majuda hane balukuluzwi mwa buhapiwa, nebazwezipili kukopana hamoho ni kubala Mañolo, mi nebayahanga masinagoge kone bayo pila kaufela.

Hakuto fitiwanga mwa linako za baapositola, Majuda bane bapila mwa libaka zeli bukaufi ni Liwate la Mediteranea, ni bane bapila mwa libaka kaufela zefumaneha kwa Middle East, mane cwalo ni mwa Isilaele, nebaitusisanga hahulu masinagoge kulapelela teñi ni kueza lika zeñwi za butokwa. Caziba yabizwa Lee Levine wa kwa yunivesiti yebizwa The Hebrew University of Jerusalem naatalusize kuli: “Batu nebayanga mwa masinagoge kuli bayo ituta, kuyo ca lico zekenile, kutalima litaba, kuisa linubu kuli lituse babanyandile, ni kueza mikopano ya lipolitiki ni ya litaba zeñwi.” Mi uekeza kubulela kuli: “Kono libaka lelituna lene bayelanga kwateñi neli kuyo lapela.” Ki lona libaka Jesu hanaayanga mwa masinagoge. (Mare. 1:21; 6:2; Luka 4:16) Kwateñi, naayo lutanga batu, kubaeleza, ni kubasusueza. Puteho ya Sikreste hase itomilwe, muapositola Paulusi ni yena naayo kutalezanga mwa masinagoge. Batu bane batabela za Mulimu nebayanga mwa masinagoge; kacwalo, Paulusi hanaakenanga mwa muleneñi, naayanga pili mwa masinagoge ni kuyo kutaleza teñi.—Lik. 17:1, 2; 18:4.