Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

 ZEEZAHEZI MWA BUPILO

Niti Yene Nilutilwe Inze Nisali Mwanana Initusize Kukondisa Mwa Bupilo

Niti Yene Nilutilwe Inze Nisali Mwanana Initusize Kukondisa Mwa Bupilo

NA NI muzwale yomuñwi nelulela kusila Nuka ya Niger fahalaa busihu—nuka yeo neli yetuna; neieza likilomita ze 1.6 mwa bupala, mi mezi ayona naabuba ka maata. Ka nako yeo, Ndwa ya Mukowa neikolota mwa naha ya Nigeria; kacwalo, kusila nuka ya Niger nekusabisa luli. Kusina taba kuli nelukona kubulaiwa, nelukuta-kutezi kusila nuka yeo. Nekutile cwañi kuli luipumane mwa muinelo wo? Kashe nimikandekele zeneezahezi nisika pepwa kale.

Ka silimo sa 1913, bo ndate bo John Mills, bakolobezwa mwa Muleneñi wa New York inze banani lilimo ze 25. Muzwale Russell ki yena yanaafile ngambolo ya kolobezo. Hamulahonyana wa fo, bo ndate baya kwa naha ya Trinidad, ili kone baizo nyalela bo ma bo Constance Farmer, bane bali Baituti ba Bibele babatukufalezwi. Bo ndate nebatusanga bo mulikanaa bona bo William R. Brown kubuhisa filimu ya “Photo-Drama of Creation.” Nebazwezipili kubatusa kufitela bo Brown ni bakubona balumiwa kuyo sebeleza kwa West Africa ka silimo sa 1923. Bo ma ni bo ndate, ili bao sibeli sabona nebanani sepo ya kuyo pila kwa lihalimu, nebazwezipili kusebeleza mwa Trinidad.

NELUHULISIZWE KI BASHEMI BANE BALULATA

Bashemi baka nebanani bana ba 9, mi mweli mwa mba yaluna naafilwe libizo la Rutherford, lona libizo la muzwale yanaali prezidenti wa kopano ya Watch Tower Bible and Tract Society ka nako yeo. Na nenili mwana wabubeli, mi nenipepilwe la December 30, 1922. Nenifilwe libizo la Clayton J. Woodworth, lona libizo la muzwale yanaatusanga mwa musebezi wa kulukisa magazini ya The Golden Age (yebizwa cwale kuli Muzuhe!). Bashemi baluna neba lukenisize sikolo kaufelaa luna, kono sihulu neba lususuelize kuitomela likonkwani za kwa moya. Bo ma nebanani buikoneli bwa kualaba hande lipuzo ka kuitusisa Mañolo. Bo ndate bona neba lukandekelanga makande a mwa Bibele, ni kuitusisa lilama za mubili wabona kueza inge kuli ki bona mutu yo yabulezwi mwa Bibele habanze batalusa.

Buikatazo bwabona bwa kululuta niti nebupetile zetuna. Kwa bashimani baketalizoho mwa mba yaluna, babalaalu ku luna nelukeni Sikolo sa Giliadi. Kwa likaizeli zaka babane, babalaalu ku bona nebaezize bupaina ka lilimo zeñata mwa naha ya Trinidad ni Tobago. Bashemi baluna neba lucezi “mwa ndu ya Jehova” ka kululuta niti ni kulutomela mutala omunde. Lisusuezo zabona neli lutusize kushoshela hande “mwa malapa a Mulimu waluna.”—Samu 92:13.

Mizwale ni likaizeli nebaonga-ongelanga musebezi wa kukutaza kwa ndu yaluna. Mapaina nebakopanelanga kwa ndu yaluna, mi hañata nebaambolanga  za Muzwale George Young, mulumiwa wa kwa Canada yanaatilo pota mwa Trinidad. Bashemi baka nebakandekanga za muzwale ni kaizeli Brown, bane basebezanga ni bona mwa simu, kono ka nako yeo, nebasebeleza kwa West Africa. Litaba zeo kaufela neli nisusuelize kukala kukutaza hane ninani feela lilimo zelishumi.

MONE UPETEZWI MUSEBEZI WA KUKUTAZA KWA MAKALELO

Kwa makalelo, limagazini zaluna nelibulelanga ngambu ka za lituto za buhata zelutiwa ki bulapeli, ka za lipisinisi zeputelela batu, ni ka za likopano za lipolitiki zesasepahali. Kabakaleo, ka silimo sa 1936, babahulu ba bulapeli bakukueza yanaali mubusisi wa naha ya Trinidad ka nako yeo kuli ahanise lihatiso kaufela za kopano ya Watch Tower mwa naha yeo. Lwapata lihatiso zaluna, kono lwazwelapili kulifa batu kufitela kaufelaa zona lifela. Nelukutazanga inze luitamile mapampili fokuñozwi litaba mi neluhasanyanga mapampili inze lucaula ni kucoba linjinga. Hane lukopananga ni mizwale bane bazwa kwa tolopo ya Tunapuna, bane baitusisanga mota yenani masipika kwa kukutaza, neluizo kutalezanga kwa libaka za kwahule hahulu za Trinidad. Nekutabisanga luli! Likezahalo zeo neli nisusuelize hahulu kuli mane naikatulela kukolobezwa hane ninani lilimo ze 16.

Mizwale ni likaizeli bane bazwa kwa tolopo ya Tunapuna, bane baitusisanga mota yenani masipika kwa kukutaza

Bakeñisa kuli lubasi lwaluna nelutiile kwa moya, mi neniikolanga kukutaza inze nisali mwanana, naitomela sikonkwani sa kuba mulumiwa. Nenisa tabela kuba mulumiwa niha neniile kwa Aruba mwa silimo sa 1944, ili kone niizo swalisana ni Muzwale Edmund W. Cummings. Nelutabile hahulu hane lukopani ni batu baalishumi fa Kupuzo ka silimo sa 1945. Mwa silimo sene sitatami, kwatomiwa puteho yapili fa sioli seo.

Kunyala bo Oris neku nitahiselize tabo yetuna

Nakonyana kuzwa fo, nakutaza ka kutandalelwa kwa basali bane nibeleka ni bona, bo Oris Williams. Bo Oris nebakananile hahulu, ili kuyemela lituto zene balutilwe. Kono hamulaho wa kuituta Bibele, baziba niti ye mwa Linzwi la Mulimu, mi bakolobezwa la January 5, ka silimo sa 1947. Hamulaho wa nako, lwaba mwa libato, mi lwanyalana. Ka silimo sa 1950 mwa November, bo Oris bakala kueza bupaina. Kunyala bo Oris neku nitahiselize tabo yetuna.

LUIKOLA KUSEBELEZA MWA NIGERIA

Ka 1955, lwamemiwa kuyo kena Sikolo sa Giliadi. Na ni bo Oris hane luitukiseza kuya kwa sikolo seo, lwatuhela misebezi yaluna, lwalekisa ndu yaluna ni maluwo aluna amañwi, mi lwafunduka mwa Aruba. La July 29, 1956, lwakwaza Sikolo sa Giliadi mwa sitopa sabu 27, mi lwalumiwa kuyo sebeleza kwa Nigeria.

Niinzi ni mizwale ni likaizeli ba fa Betele mwa Lagos, kwa Nigeria, ka 1957

Bo Oris habahupula zeezahezi mwa bupilo bwabona batalusa kuli: “Moya wa Jehova wakona kutusa mutu kutiyela miinelo yetaata yebakopananga ni yona balumiwa. Na nenisa lati kuba mulumiwa sina bakuluna. Nenibata kuba ni ndu yaka ni kuba ni bana. Hane nilemuhile kuli musebezi wa kukutaza taba yende uswanela kuezwa ka putako, nacinca mubonelo waka. Haluto kwaza Sikolo sa Giliadi, nese niitukiselize kuba mulumiwa. Hane lunze lukena mwa sisepe sesibizwa Queen Mary kuliba kwa naha kone lukayo kutalezanga, bo Worth Thornton, bane basebeleza mwa ofisi ya Muzwale Knorr, bataha kuto lulaeza. Balutaluseza kuli nelukayo sebeleza fa Betele. Haniutwa cwalo, nakomoka mi naipulelisa, nali: ‘Kanti hape luyo sebeleza fa Betele!’ Kono hamulaho wa nako, natwaela kapili bupilo bwa fa mutai, mi nenilatile hahulu misebezi yeshutana-shutana yene nifilwe fa Betele. Musebezi one niikozi hahulu neli wa kusebeleza mwa sibaka mone bafitelanga baenyi. Nalata batu, mi musebezi wo neu nitusize kuzibana ni mizwale ni likaizeli ba mwa Nigeria. Buñata bwabona nebafitanga inze basetefezi, bakatezi, bashwile linyolwa ni kushwa tala. Neniikutwanga hande hane nibafanga lico ni lika zeñwi zene batokwa. Musebezi wo neli sebelezo yekenile ku Jehova, mi kuziba taba yeo neku nitahiselize tabo yetuna.” Kaniti luli, musebezi kaufela one lufilwe neu lutusize kukondisa mwa bupilo.

Nako yeñwi lubasi lwaluna hane lubile ni kakiti ka kuitabisa mwa Trinidad ka silimo sa 1961, Muzwale Brown alukandekela zeñwi zanaakopani ni zona mwa Africa. Hasamulaho, ni na natalusa za zwelopili yeneezahala mwa Nigeria. Muzwale Brown anikambeka lizoho lahae fa maheta, mi abulelela bo ndate kuli: “Johnny, wena hausika hata kale mwa Africa, kono Woodworth yena ki kona kwazwa!” Bo ndate baalaba, bali: “Ueza hande Worth! Uzwelepili!” Susuezo yene nifilwe ki batu babatiile kwa moya bao, nei nitusize kupeta bukombwa bwaka ka kutala.

Bo William Brown ni bo musalaa bona, bo Antonia, neba lususuelize hahulu

Ka 1962, nenibile ni tohonolo ya kukena Sikolo sa Giliadi mwa sitopa sabu 37, ili sene sitandile likweli zelishumi. Muzwale Wilfred Gooch, yanaali muokameli wa mutai wa Nigeria ka nako yeo, yena  naaizo kena mwa sitopa sabu 38, mi hasamulaho, alumiwa kuyo sebeleza kwa England. Kabakaleo, naketiwa kuba muokameli wa mutai wa Nigeria. Ka kulikanyisa mutala wa Muzwale Brown, napotela libaka zeshutana-shutana za naha, mi kueza cwalo neku nitusize kuzibana hande ni mizwale ni likaizeli baka bane nilata ba mwa Nigeria. Nihaike kuli nebasina lika zeñata za kwa mubili zene banani zona batu ba mwa linaha zezwezipili, nebanani tabo mi nebakolwa ka lika zene banani zona, ili kubonisa kuli mutu hatokwi kuba ni masheleñi kamba maluwo kuli aikole bupilo. Nekutabisa kubona kuli mizwale ni likaizeli bao nebafumanehanga kwa mikopano inze baapezi liapalo zekenile, zebonahala hande ni zekutekehisa kusina taba kuli nebasina lika zeñata. Hane bayanga kwa mikopano yemituna, buñata bwabona nebaitusisanga limbayambaya ni limbasi zenebizwa bolekajas * (limbasi zepangezwi mwa naha, zenesika kwaliwa mwa matuko). Hañata fa limbasi zeo nekuñolwangwa manzwi ahoha mamelelo. Fa mbasi yeñwi nekuñozwi kuli: “Malotoli a pula ki ona ataza liwate.”

Manzwi ao ki a niti luli! Buikatazo kaufela bone baezize mizwale nebutusize kuli kube ni zwelopili mwa naha; ni luna nelutusize kwateñi. Ka silimo sa 1974, naha ya Nigeria neibile ni bahasanyi babafitelela 100,000, mi fo kutalusa kuli kuzwa kwa naha ya United States, Nigeria neli yona naha yapili kuba ni bahasanyi babañata cwalo. Kaniti luli, nekubile ni zwelopili mwa musebezi waluna wa kukutaza!

Ka nako yene kuezahala zwelopili yeo, kwazuha Ndwa ya Mukowa mwa Nigeria kuzwa ka silimo sa 1967 kuisa ka 1970. Mizwale baluna bane bapila mwabuse bobuñwi bwa Nuka ya Niger bobubizwa Biafra, nebasa koni kuambolisana ni ofisi ya mutai ka likweli zeñata. Kacwalo, nelunani kubaisezanga lihatiso. Kono sina monitaluselize kwa makalelo, nelukonile kusila nuka yeo hañata kabakala kuli nelusepile Jehova mi nelulapelanga ku yena.

Nisahupula hande mone kusabisezanga halusila Nuka ya Niger kakuli neluziba kuli nelukona kubulaiwa ki masole bane baitukiselize kukunupa, kubulaiwa ki matuku, kamba likozi zeñwi. Nekuli taata kufita mwa linzila zenekantelwa ki masole ba muuso kono mane nekusabisa hahulu kukena mwa sibaka sa Biafra sene sizamaiswa ki balwani bane bakwenuhezi muuso. Zazi leliñwi busihu, nenisilile Nuka ya Niger ka mukolo, mi nuka yeo neibuba ka maata. Nenifuluhile kuzwa mwa muleneñi wa Asaba kuya mwa muleneñi wa Onitsha, mi nazwelapili kuya kwa Enugu kuyo susueza bane baokamela liputeho. Hasamulaho, neluizo susueza baana-bahulu bane bapila mwa muleneñi wa Aba, ili mo batu nebasa lumelezwi kutukisa malaiti busihu. Nako yeñwi hane luli mwa muleneñi wa Port Harcourt, nelunani kufeza mukopano waluna kapili ka tapelo kakuli masole ba muuso nese bapunyize mwa tolopo ya Biafra.

Mikopano yeo neli ya butokwa kakuli neitusize mizwale baluna babalatwa kuziba kuli Jehova naabaisa pilu mi nei batusize kulemuha kuli nebasa swaneli kuikenya mwa litaba za naha, kono nebaswanela kuswalisana. Mizwale baluna ba mwa Nigeria nebatiyezi nako yetaata yeo. Nebabonisize lilato kwa mizwale babona ni kuswalisana ni bona, kusina taba kuli nebazwa mwa masika ashutana. Kaniti luli, neniikutwile kuba ni tohonolo yetuna kutusa mizwale baka ka nako yetaata yeo!

Ka 1969, Muzwale Milton G. Henschel hanaali muina-situlo fa mukopano wa macaba one unani toho ya taba yeli, “Kozo fa Lifasi,” one uezelizwe mwa sitediyamu yebizwa Yankee, kwa New York, neniitutile zeñata ku yena ka kuba mubakweli wahae. Mukopano wo neu nitusize luli kakuli ka 1970, nelubile ni mukopano waluna wa macaba mwa Lagos, kwa Nigeria, mi mukopano wo neunani toho ya taba yeli, “Batu Babashemubilwe.” Nelukonile kueza mukopano wo ka kutusiwa feela ki Jehova kakuli neuezizwe hamulaho feela wa kufela kwa ndwa ya mukowa. Wo neli ona mukopano wapili one uezizwe mwa lipuo ze 17, mi kwateñi nekufumanehile batu ba 121,128. Muzwale Knorr, Muzwale Henschel ni babañwi bane bazwa kwa United States ni England, nebaiponezi balutiwa babanca ba 3,775 habakolobezwa, ili palo yenesika bonwa kale kuzwa feela fa lizazi la Pentekota! Niikutwa kuli hakuna nako yene nipatehile hahulu inge mone nipatehezi hane nitusa mwa musebezi wa kuonga-onga mukopano wo. Palo ya bahasanyi neiekezehile hahulu luli!

Kwa mukopano wa macaba one unani toho ya taba yeli, “Batu Babashemubilwe,” nekufumanehile batu ba 121,128, bane babulela lipuo ze 17, kukopanyeleza cwalo ni puo ya Ibo

Mwahalaa lilimo zefitelela 30 zene nisebelelize mwa naha ya Nigeria, nenibile ni tohonolo ya kusebeza sina muokameli wa mupotoloho ni kuba muokameli yapotela mitai mwa linaha ze kwa West Africa ka linako zeñwi. Balumiwa nebaitebuhanga hahulu hane nibapotelanga, mi nebaikutwanga kususuezwa  luli! Neli tohonolo yetuna kubahupulisa kuli musebezi wabona neuitebuhiwa luli! Musebezi wo neu nitusize kulemuha kuli mizwale ni likaizeli baluna batokwa kuiswa pilu ilikuli basebeleze Jehova inze batabile ni kutusa kuli kube ni swalisano mwa kopano ya Jehova.

Jehova naalutusize kutiyela miinelo yetaata yenetahisizwe ki ndwa ya mukowa ni makulanu. Kamita nelukona kuiponela kuli Jehova naalufuyaula. Bo Oris habahupula zene luipumani ku zona, bali:

“Sibeli saluna nelukulile malaria hañata-ñata. Nako yeñwi, bo Worth nebakulile hahulu kuli mane baisiwa kwa sipatela sa kwa Lagos inze bawelezi. Nenitaluselizwe kuli bo Worth nebasike bapila, kono ka litohonolo bawetuluka. Hase bazuhile, bataluseza nasi yanaa baalafa ka za Mubuso wa Mulimu. Hamulaho wa nako, na ni bo Worth lwayo potela nasi yo wa libizo la Nwambiwe, kuli luyo mususueza kuituta Bibele. Nasi yo aamuhela niti mi hamulaho wa nako, aba muuna-muhulu wa puteho mwa muleneñi wa Aba. Ni na nenitusize batu babañata kuba batanga ba Jehova babatukufalezwi, kukopanyeleza cwalo ni batu bane batiile hahulu mwa bulapeli bwa Simozilemu. Kono yeñwi ya lika zenee lutahiselize tabo yetuna ki kuziba ni kulata batu ba kwa Nigeria, mupilelo wabona, sizo sabona, ni puo yabona.”

Taba yeñwi yene lulemuhile ki ye: Kuli lukondise mwa musebezi one lufilwe mwa naha isili, nelutokwa kulata mizwale ni likaizeli baluna kusina taba kuli nebanani sizo sene sishutana ni saluna.

LUFIWA MUSEBEZI OMUNCA

Hase lusebelelize fa mutai wa Nigeria, ka 1987, lwakupiwa kuyo sebeza sina balumiwa kwa sibaka sesinde sesibizwa St. Lucia sesifumaneha mwahalaa lioli zeli bukaufi ni Liwate la Caribbean. Neluikozi hahulu musebezi wo, nihaike kuli nelukopani ni butata bobuñwi. Kwa Africa, baana nebanyalanga basali babañata, kono mwa St. Lucia mona, muuna ni musali nebakona kupila hamoho basika nyalana ka mulao. Linzwi la Mulimu lelinani maata nelitusize batu babañata bane luituta ni bona Bibele kueza licinceho mwa bupilo bwabona.

Bo Oris neni balata luli mwahalaa lilimo ze 68 zelupilile hamoho

Hane lunze lusupala, nelusa koni kueza misebezi yemiñata, mi mwa 2005, Sitopa Sesietelela sesi lukupa kuyo sebeleza kwa ofisi yetuna yezamaisa musebezi waluna mwa lifasi kaufela kwa Brooklyn, mwa New York, kwa U.S.A. Zazi ni zazi niitumelanga ku Jehova kuli naanifile bo Oris. Mwa silimo sa 2015, bo Oris batulwa ki lifu, sona sila saluna, mi naabatonda luli. Bo Oris neli balikani baka babatuna ni musalaaka yalatwa yanani tulemeno totunde. Neni balata luli mwahalaa lilimo ze 68 zelupilile hamoho. Neluitutile kuli haiba lubata kuba ni tabo, ibe mwa linyalo kamba mwa puteho, luswanela kukuteka tukiso ya butoho, kulata kuswalelana, kuba ni buikokobezo, ni kubonisa muselo wa moya.

Hane lukopananga ni miinelo yezwafisa, nelukupanga Jehova kuli alutuse kuzwelapili kumusebeleza ka busepahali. Hane lunze luzwelapili kutusiwa kueza licinceho, miezezo ya kopano ni yona neizwelapili kucinca, mi lwaziba kuli kwapili lika likaba hande nikufita!—Isa. 60:17; 2 Makor. 13:11.

Jehova ufuyauzi musebezi obaezize bashemi baka ni babañwi mwa Trinidad ni Tobago, mi lipiho libonisa kuli sekunani bahasanyi ba 9,892 mwa naha yeo. Mwa Aruba, bahasanyi babañata basebelize ka taata kutusa puteho yene niswalisananga ni yona kwamulaho. Fa sioli seo, sekunani liputeho ze 14 zeeza hande. Mi palo ya bahasanyi mwa Nigeria ihulile hahulu kuli mane kacenu sekunani bahasanyi ba 381,398. Mi fa sioli sa St. Lucia, sekunani bahasanyi ba 783 babakutaza za Mubuso wa Jehova.

Seninani lilimo zefitelela 90. Liñolo la Samu 92:14, libulela cwana ka za batu babasebeleza mwa ndu ya Jehova kuli: “Bakazwelapili kubeya miselo nihaiba mwa busupali; bakazwelapili kuba babatiile ni kuba ni maata.” Niitumela hahulu ku Jehova kuli unitusize kumusebeleza mwa bupilo bwaka kaufela. Niti yene nilutilwe hane nisali mwanana, initusize kusebeleza Jehova ka kutala. Jehova unitusize ‘kushoshela hande mwa malapa a Mulimu waka’ kabakala lilato lahae lelisa feli.—Samu 92:13.

^ para. 18 Mubone Muzuhe! ya Sikuwa ya March 8, 1972, make. 24-26.