Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

 TUTO 2

Mwakubela ni Buikokobezo

Mwakubela ni Buikokobezo

BUIKOKOBEZO KI NTO MAÑI?

Batu babaikokobeza bakuteka babañwi. Batu babacwalo habana buikuhumuso, mi hababatangi kuli baangiwe kuba ba butokwa hahulu. Kono baisanga babañwi pilu mi batabela kuituta lika zeñwi ku bona.

Batu babañwi baanga kuli mutu yaikokobeza wafokola, kono taba yeo haki ya niti. Buikokobezo mane butusa mutu kulemuha mafosisa ahae ni kuziba lika zakona kueza ni zasakoni kueza.

KI KABAKALAÑI KUBA NI BUIKOKOBEZO HAKULI KWA BUTOKWA?

  • Buikokobezo butahisa kuli mutu abe ni silikani sesinde ni babañwi. Buka yebizwa The Narcissism Epidemic ibulela kuli: “Batu babanani buikokobezo babanga ni balikani babañata.” Buka yeo izwelapili kuli: “Batu babacwalo baswalisananga ni batu babañwi ka bunolo.”

  • Buikokobezo bukatahisa kuli mwanaa mina ayoba ni bupilo bobunde kwapili. Haiba mwanaa mina aituta kuba ni buikokobezo ka nako yacwale, kuka mubela bunolo kufumana musebezi kwapili hakahula. Dokota wa libizo la Leonard Sax naañozi kuli: “Haiba mutangana kamba kalibe aikutwisisa hahulu ni kupalelwa kuziba lika zasakoni kueza, kukamubela taata kufumana musebezi. Kono haiba aikokobeza ni kuitatela kueza zabata mubelekisi wahae, mutangana kamba kalibe yo wakona kukena musebezi.” *

MOMUKONA KULUTELA MWANAA MINA KUBA NI BUIKOKOBEZO

Mutuse mwanaa mina kuli asike aikutwa kuli ki wa butokwa hahulu.

SIKUKA SA MWA BIBELE: “Haiba mutu anahana kuli ki wa butokwa kono yena haki sesiñwi, waipuma.”—Magalata 6:3.

  • Muambuke kubulelelanga bana bamina lipulelo zeñwi. Lipulelo zecwale ka za kuli “Milelo yahao kaufela ikakonda” kamba “Wakona kueza nto ifi kamba ifi mwa bupilo” likona kuutwahala inge kuli zasusueza mwanaa mina, kono hañata hakubangi cwalo mwa bupilo. Bana bamina baakona kukondisa mwa bupilo haiba baitomela likonkwani zeswanela ni kubeleka ka taata kuli bakone kulipeta.

  • Mubabaze mwanaa mina haezize nto yeñwi. Kubabaza mwanaa mina musatalusi libaka hakuna kumutusa kuba ni buikokobezo. Mubulele luli nto yende yaezize.

  • Mutuse mwanaa mina kusatanda hahulu nako yeñata fa mawebusaiti a kulumelana mashango. Fa mawebusaiti ao, batu batabelanga kuiponahalisa kuli ki ba butokwa hahulu, ili kutaluseza  babañwi buikoneli bwabona ni lika zebapetile mwa bupilo, ili nto yebonisa kuli habana buikokobezo.

  • Mususueze mwanaa mina kukupanga swalelo kapili-pili. Mutuse mwanaa mina kulemuha mafosisa ahae ni kuitumelelanga ona.

Mulute mwanaa mina kubonisanga buitumelo.

SIKUKA SA MWA BIBELE: “Mubonise buitumelo.”—Makolose 3:15.

  • Mulute mwanaa mina kuitebuha zabupile Mulimu. Banana baswanela kuitebuha lika kaufela zaezize Mulimu, ili lika zetahisa kuli batu bakone kuzwelapili kupila. Ka mutala, kuli luzwelepili kupila, lutokwa moya olutusa kubuyela, lutokwa mezi a kunwa, ni lico za kuca. Muitusise mitala yecwalo kuli mulute bana bamina kuitumela ku Mulimu kwa lika kaufela zemakaza zabupile.

  • Mulute mwanaa mina kuitebuha babañwi. Muhupulise mwanaa mina kuli batu kaufela bamufita mwa lika zeñwi ni kuli mwa sibaka sa kushwela muna batu babanani buikoneli bobuñwi, wakona kuituta kubona.

  • Mulute mwanaa mina kuitebuhanga. Mulute bana bamina kuitebuhanga, isiñi ka kubulela feela kono babonisange buitumelo bwabona ka likezo. Kuitebuha kukalutusa kuzwelapili kuikokobeza.

Mulute bana bamina kuziba kuli kutusa babañwi ki nto yende.

SIKUKA SA MWA BIBELE: “Ka kuba ni buikokobezo muunge babañwi kuli bamifita, munze muisa pilu, isiñi ku zamina feela, kono ni ku za babañwi.”—Mafilipi 2:3, 4.

  • Mufange mwanaa mina misebezi ya fa lapa. Haiba musafi mwanaa mina misebezi ya fa lapa, ukaikutwa kuli ki wa butokwa hahulu mi haswaneli kueza misebezi yeo. Mwanaa mina uswanela kuezanga misebezi ya fa lapa pili asikaya kale kwa kubapala. Mumutaluseze kuli babañwi bakatusiwa haiba aeza misebezi ya fa lapa ni kuli bakaitumela ni kumukuteka.

  • Mutuse mwanaa mina kulemuha kuli kusebeleza babañwi ki kokunde. Kusebelezanga babañwi kukatusa mwanaa mina kuli akone kuhula hande. Kacwalo, mususueze mwanaa mina kulemuha batu babatokwa tuso. Muikambote ni yena kuli azibe mwakona kubatuseza. Mubabaze mwanaa mina ni kumutusa hanze asebeleza babañwi.

^ para. 8 Litaba ze, lizwa mwa buka ya The Collapse of Parenting.