Ba Banca Ba Buza Kuli

Ni tuhele sikolo nji?

Mu hupula kuli mu swanela ku tuhelela sikolo mwa sitopa mañi?

․․․․․

Bashemi ba mina ba bata kuli mu tuhelele sikolo mwa sitopa mañi?

․․․․․

KANA likalabo ze peli ze mu file fahalimu za lumelelana? Nihaikaba kuli za lumelelana mi mu sa kena sikolo, mwendi mazazi a mañwi mu ikutwanga kuli kambe mwa tuhela sikolo. Kana mu kile mwa ba ni maikuto a swana ni a bonisizwe kwatasi?

● “Fokuñwi ne ni katalanga hahulu mwa munahano kuli mane ne ni sa tabelangi nihaiba ku zuha. Ne ni nahananga kuli, ‘Kiñi ha ni tokwa ku ya kwa sikolo ku yo ituta lika ze ni si ke na itusisa mwa bupilo bwa ka?’”—Rachel.

● “Hañata ne ni nyikwanga sikolo mi ne ni batanga feela ku itulela ni ku kena musebezi. Ne ni ikutwanga kuli sikolo ne si ni sinyeza feela nako ni kuli ne i ka ba hande ha ne ni ka kena musebezi ni ku kala ku hola mali.”—John.

● “Zazi ni zazi ne ni tandanga lihora zee ne kwa ndu inze ni eza musebezi wa kwa sikolo! Ne ni patehiswanga hahulu ki misebezi ye ne lu fiwanga kwa sikolo ni litatubo ze nee sa feli kuli mane na ikutwa kuli ha ni sa kona sikolo, ni itulele feela.”—Cindy.

● “Nako ye ñwi lu kile lwa talusezwa kuli ku ka tunya mbomba ili nto ye ne lu sabisize, bana ba sikolo ba balalu ne ba likile ku ipulaya, mwanaa sikolo yo muñwi naa ipulaile, mi ku kile kwa ba ni mufilifili fa sikolo. Fokuñwi lika zeo ne li ezahalanga hahulu, mi na ikutwa kuli ni tuhele sikolo!”—Rose.

Kana mu kile mwa talimana ni matata a cwalo? Haiba ku cwalo, ki muinelo mañi o no tahisize kuli mu bate ku tuhela sikolo?

․․․․․

Mwendi ka nako ya cwale mu sweli ku nahana za kuli mu tuhele sikolo luli. Kono mu kona ku ziba cwañi kuli mu tuhela sikolo kabakala kuli mu fumani tuto ye ne mu tokwa kamba mu tuhela kabakala kuli mu tinilwe feela ki sikolo?

Kana ne I ka ba Hande ku Tuhela Sikolo?

Kana mwa ziba kuli mwa linaha ze ñwi mwanaa sikolo wa kona ku kwaza sikolo ha saa itutile feela ka lilimo ze mwahalaa 5 ni 8? Mwa linaha ze ñwi, bana ba sikolo ba libelelwa ku kwaza sikolo ha se ba itutile ka lilimo ze 10 ku isa ku ze 12. Kacwalo, ha ku na lilimo za buhulu kamba sitopa se si tomilwe mwa lifasi kaufela se si bonisa mutu fa swanela ku feleza sikolo.

Ku tuha fo, mwa linaha ze ñwi, ba tamaiso ya  likolo ba kona ku lumeleza mwanaa sikolo ku ezeza lituto za hae ze ñwi kamba kaufelaa zona kwa ndu, ku si na ku yanga kwa sikolo. Niteñi, bana ba sikolo bao ba ba itutela kwa mandu ka tumelezo ni tuso ya bashemi ba bona ha ba koni ku bulelwa kuli ba tuhezi sikolo.

Kono haiba mu nahana za ku tuhelela sikolo fahali—ibe kuli mu itutela kwa sikolo kamba kwa ndu—mu swanela ku nyakisisa lipuzo ze tatama:

Mulao u tokwañi? Sina mo ku bulelezwi, milao ye tomilwe ka za nako yeo mutu a swanela ku kena sikolo ya shutana-shutana ka ku ya ka sibaka kwa pila mutu. Milao ya mwa sibaka se mu pila ku sona i bonisa kuli mutu u swanela ku feleza sikolo mwa sitopa mañi? Kana ki kale mu fita mwa sitopa seo? Ne ku si ke kwa ba hande ku tuhela sikolo haiba ku eza cwalo ne i ka ba ku keshebisa kelezo ya Bibele ya kuli lu “ipeye mwatasaa ba ba beilwe fa bulena.”—Maroma 13:1.

Kana ni kwanisize likonkwani ze ni bata ku peta ka tuto ya ka? Ki likonkwani mañi ze mu bata ku peta ka tuto ya mina? Kana ha mu zibi hande? Mu swanela ku ziba! Ha ku si cwalo, mu swana sina muzamai ya mwa sitima ya sa zibi kwa ya. Kacwalo mu ine fafasi ni bashemi ba mina ni ku taleleza mbokisi ye fa likepe 21 ye li, “Likonkwani ze ni Bata ku Peta ka Tuto ya Ka.” Ku eza cwalo ku ka mi tusa ku zwelapili ku isa mamelelo ya mina kwa likonkwani za mina mi hape ku ka tusa mina ni bashemi ba mina ku lela butelele bwa nako ye mu ka kena sikolo.—Liproverbia 21:5.

Ku si na ku kakanya, baluti ba mina ni batu ba bañwi ba ka mi eleza ka za butelele bwa nako ye mu swanela ku kena sikolo. Niteñi, bashemi ba mina ki bona luli ba ba na ni maata a ku eza katulo ya mafelelezo fa taba ye. (Liproverbia 1:8; Makolose 3:20) Ne ku si ke kwa ba hande ku tuhela sikolo, haiba ku eza cwalo ne i ka ba ku tuhelela fahali likonkwani za mina ze mu itomezi ka ku lumelelana ni bashemi ba mina.

Ni tuhelelañi sikolo? Mu tokomele kuli ha mu ipumi. (Jeremia 17:9) Batu ba na ni mukwa wa ku ikemela ha ba eza lika ka buitati.—Jakobo 1:22.

․․․․․

Mu ñole kwatasi mabaka a buitati e mu tuhelela sikolo.

․․․․․

Mu ñoziñi? Mwendi mabaka a mañwi e mu ñozi ki a ku bata ku picuka litatubo kamba misebezi ye mu fiwanga kwa sikolo kuli mu yo ezeza kwa ndu. Sa butokwa luli ki ku ziba ze mu tuhelela sikolo. Haiba mu tuhela sikolo ka ku bata feela ku ambuka matata, mu ka kena mwa ziyezi.

Ku Tuhela Sikolo ku Fosahalile Cwañi?

Ku tuhela sikolo ku swana sina ku tula mwa sitima mu si ka fita kale ko mu ya. Mwendi mu ikutwa sifoyoyo mwa sitima seo mi bazamai ha ba na silikani. Kono haiba mu tula mwa sitima, ha mu na ku yo fita ko mu ya mi mu kona ku ikolofaza maswe. Ka ku swana, haiba mu tuhela  sikolo, mu kana mwa palelwa ku kwanisa likonkwani ze mu bata ku peta ka tuto ya mina, mi mu kona ku itahiseza matata ka nako ya cwale ni kwapili. Matata ao a kona ku ba a cwale ka a latelela:

Matata e mu kona ku ipumana ku wona ka nako ya cwale Ku kana kwa mi bela taata ku fumana musebezi, mi haiba mu fumana musebezi, mwendi musebezi wo u ka ba wa masheleñi a manyinyani ku fita musebezi o ne mu ka fumana kambe ne mu felize sikolo sa mina. Kuli mu ipilise, mwendi mu ka tokwa ku sebezanga ka lihora ze ñata hahulu mwa libaka ze mu sa tabeli, ili ze fitiwa ki sikolo se mu kena ku sona cwale.

Matata e mu kona ku talimana ni wona kwapili Lipatisiso li bonisa kuli batu ba ba tuhelanga sikolo hañata ha ba bangi ni buikangulo bo bunde, ba banga ni bana ba sa li banana, ba pikanga litolongo, kamba ku itinga kwa lituso ze fiwa ki muso.

Niteñi, niti kikuli, ku feza sikolo ha ku talusi kuli matata a cwalo ha na ku mi tahela ni kamuta. Kono ku tuhela sikolo ki ku ipizeza matata.

Bunde Bwa ku sa Tuhela Sikolo

Ki niti kuli haiba ha mu si ka eza hande mwa tatubo kamba lizazi ha li si ka mi zamaela hande kwa sikolo, mu kona ku ba ni takazo ya ku tuhela sikolo ka ku ikutwa kuli matata e mu ka talimana ni ona kwapili ki a manyinyani kwa matata e mu sweli ku talimana ni ona ka nako ya cwale. Kono pili mu si ka nga kale muhato o bonahala bunolo ku mina, mu nyakisise ze ba bulela bana ba sikolo ba se ba bulezwi kwa makalelo ka za mo ne ba tuselizwe ki ku sa tuhela sikolo.

● “Ni itutile ku ba ni buitiiso, ku zwelapili ni sa zwafi. Hape ni itutile kuli haiba mutu u bata ku ikola ku eza nto ye ñwi, u swanela ku eza buikatazo kuli nto yeo i ezahale. Ka ku zwelapili ku kena sikolo, ni itutile lika ze ka ni tusa ha ni ka feza sikolo.”—Rachel.

 ● “Cwale se ni ziba kuli haiba ni beleka ka taata ni ka kona ku kwanisa likonkwani za ka. Ni ituta tuto ye ñwi kwa sekondari ye ama ku lukisa ni ku panga-panga lika ye ka ni tusa ku fumana musebezi o ni tabela wa bumakanika.”—John.

● “Sikolo si ni tusize ku bolosola buikoneli bwa ka bwa ku tatulula matata e ni talimana ni ona mwa kilasi kamba e ni talimana ni ona ku sili feela. Ku ziba mwa ku tatululela matata e ni kopana ni ona kwa sikolo, matata e ni kopana ni ona ha ni sebelisana ni ba bañwi, ni matata a mañwi feela a mwa bupilo ku ni tusize ku fita fa ku ba mutu ya hulile.”—Cindy.

● “Sikolo si ni tusize ku itukiseza ku talimana ni matata e ba talimananga ni ona batu kwa libaka za mibeleko. Hape ne ni talimani ni miinelo ye ne i ni tusize ku nyakisisa ze ni lumela, kacwalo ku kena sikolo ku tiisize tumelo ya ka.”—Rose.

Mulena ya butali Salumoni naa ñozi kuli: “Mafelelezo a taba ki a mande ku fita makalelo a yona. Wa pilutelele ki yo munde ku fita ya ikankabeka.” (Muekelesia 7:8) Kacwalo, ku fita ku tuhela sikolo, mu tatulule ka pilu-telele matata e mu kopana ni ona kwa sikolo. Haiba mu eza cwalo, mu ka fumana kuli ku feza sikolo sa mina i ka ba nto ye nde.

Mwa kona ku fumana litaba ze ñata ka za “Ba Banca ba Buza Kuli” fa Intaneti ka ku itusisa keyala ya www.watchtower.org/ype

ZA KU NAHANISISA

● Ku ba ni likonkwani ze mu bata ku peta ka tuto ya mina ili ze mu kona ku kwanisa mwa nako ye kuswani ku kona ku mi tusa cwañi ku itusisa hande nako ya mina ye mu sa kena sikolo?

● Ki kabakalañi ha ku li kwa butokwa kuli mu zibe musebezi o mu bata ku eza ha mu ka feza sikolo?

[Mbokisi/Siswaniso se si fa likepe 20]

ZE BA BULELA LITAKA ZA MINA

“Kwa sikolo ki kona ko ni itutezi ku lata ku bala libuka. Ki nto ye tabisa ku kona ku utwisisa mihupulo ni maikuto a mutu yo muñwi ka ku bala litaba za ñozi.”

“Ni fumananga taata ku itusisa hande nako ya ka. Kono kambe ha ni keni sikolo, ne ni ka fumana taata ni ku fita! Sikolo si ni tusa ku ba ni tomahanyo ni ku kumalela kwa tomahanyo yeo, ili nto ye ni konisa ku eza lika za butokwa.”

[Maswaniso]

Esme

Christopher

[Mbokisi fa likepe 21]

LIKONKWANI ZE NI BATA KU PETA KA TUTO YA KA

Mulelo o mutuna wa tuto ki ku tusa mutu ku itukiseza ku fumana musebezi o ka mu konisa ku ipilisa ni ku babalela lubasi lwa kona ku ba ni lona kwapili. (2 Matesalonika 3:10, 12) Kana ki kale mu keta musebezi o mu bata ku eza kwapili ni ku nyakisisa mo ku kena sikolo ku mi tuseza ku itukiseza musebezi wo? Kuli mu zibe nji tuto ya mina i mi tusa ku itukiseza musebezi wo, mu alabe lipuzo ze latelela:

Ki buikoneli mañi bo ni na ni bona? (Ka mutala, kana mwa swalisana hande ni batu ba bañwi? Kana mwa tabelanga ku eza misebezi ya mazoho, ye cwale ka ku panga ni ku lukisa lika? Kana mu na ni buikoneli bwa ku nyakisisa matata ka tokomelo ni ku a tatulula?)

․․․․․

Ki misebezi mañi ye ni kona ku eza kwapili ye ka ni konisa ku itusisa buikoneli bwa ka?

․․․․․

Ki misebezi mañi ye ni kona ku kena ye fumaneha mwa sibaka se ni pila ku sona?

․․․․․

Ki lituto lifi ze ni eza ka nako ya cwale ze ka ni tusa ku fumana musebezi kwapili?

․․․․․

Ki lituto lifi ze ñwi ze ni kona ku eza ka nako ya cwale ze ka ni tusa ku peta hande likonkwani za ka?

․․․․․

Mu hupule kuli, mulelo wa mina ki ku feza sikolo ni ku fumana tuto ye mu ka itusisa. Kacwalo, hape mu swanela ku tokomela kuli ha mu bi muituti ya swana sina mutu ya zwelapili ku zamaya mwa “sitima” a sa fiti kwa ya—muituti ya swalelela feela ku ituta ka ku bata feela ku picuka buikalabelo bwa swanela ku eza ka ku ba mutu ya hulile.

[Mbokisi fa likepe 22]

KWA BASHEMI

“Baluti ba ka ba utwisa buzwa!” “Kwa sikolo ni fiwanga misebezi ye miñata hahulu ya ku ezeza kwa ndu!” “Ku ni belanga taata nihaiba feela ku fumana linepo za ku pasa mwa litatubo—ni ipulaisezañi?” Bakeñisa ku zwafa ko ku cwalo, mikulwani ba bañwi ba kenelwanga ki muliko wa ku bata ku tuhela sikolo ba si ka ituta kale misebezi ye ka ba konisa ku ipilisa kwapili. Haiba mwanaa mina u bata ku tuhela sikolo, mu kona ku ezañi?

Mu nyakisise mubonelo wa mina wa tuto. Kana ne mu nganga kuli ku kena sikolo ki ku sinya feela nako—ili ku ikutwa inge kuli mu mwa tolongo ye ne mu na ni ku pika ku fitela nako ye ne mu ka kona ku ndongwama likonkwani ze mi tabisa? Haiba ku cwalo bana ba mina ba kana ba ba ni mubonelo wa tuto o swana ni wa mina. Niti kikuli, tuto ye nde i ka tusa bana ba mina ku fumana “butali ni buitemuso”—ili tulemeno to ba ka tokwa kwapili ha se ba hulile kuli ba kone ku kondisa za bupilo bwa bona.—Liproverbia 3:21.

Mu fumanele mwanaa mina za tokwa kuli a itute. Banana ba bañwi ne ba ka kona ku fumananga linepo ze nde, feela kikuli ha ba zibi mwa ku balela—kamba ha ba na sibaka se sinde mwa ku balela. Sibaka se sinde sa ku balela si swanela ku ba ni lika ze cwale ka tafule ye si na lika ze ñata-ñata ze sa tokwahali, liseli le linde, ni lika za ku itusisa kwa ku eza lipatisiso. Mwa kona ku tusa mwanaa mina ku eza zwelopili ya kwa sikolo kamba ya kwa moya ka ku mu luta ni ku mu fa sibaka se sinde mwa ku balela se si kona ku mu tusa ku yeya lika ze nca za ituta.—1 Timotea 4:15.

Mu tuse mwanaa mina. Mu nge baluti ba bana ba mina sina balikani ba mina, isiñi lila za mina. Mu kopane ni bona. Mu zibe mabizo a bona. Mu ikambote ni bona ka za likonkwani za mwanaa mina ni matata a fumana. Haiba mwanaa mina ku mu belanga taata ku fumana linepo ze nde, mu like ku ziba libaka le li tahisa cwalo. Ka mutala, kana mwanaa mina u ikutwa kuli ku eza hande kwa sikolo ku ka tahisa kuli a nyandiswange ki bana ba sikolo ba bañwi? Kana ku na ni butata bo buñwi bo bu mwahalaa hae ni bo muluti ba bañwi? Ku cwañi ka za lituto za eza? Mwanaa mina u swanela ku ikutwa kuli wa ituta se siñwi mwa lituto za hae, isiñi ku eshulwa ki zona. Kamba esi mwendi mwanaa mina u katazwa ki butata bo buñwi bo bu cwale ka ku sa bona hande kamba u na ni buyanga bo buñwi bo bu mu palelwisa ku ituta hande?

Ku tusa hahulu mwanaa mina mwa lituto za hae za kwa sikolo ni kwa moya, ku ka mu tusa hahulu ku kondisa za bupilo bwa hae.—Liproverbia 22:6.

[Siswaniso se si fa likepe 22]

Ku tuhela sikolo ku swana sina ku tula mwa sitima mu si ka fita kale ko mu ya