Milao ya Mulimu Yelishumi ki Nto Mañi?
Kalabo ya Bibele
Milao Yelishumi ki milao yeo Mulimu naafile sicaba sa Isilaele sa kwaikale. Milao yeo hape ibizwa kuli Manzwi Alishumi, ili toloko ya linzwi ka linzwi yezwa fa pulelo ya Siheberu ya ʽaseʹreth had·deva·rimʹ. Pulelo yeo ifumaneha halaalu mwa Libuka za Bibele Zapili Zeketalizoho (Tora). (Exoda 34:28; Deuteronoma 4:13; 10:4) Pulelo ya mwa Sigerike ya, deʹka (alishumi) loʹgous (manzwi), inani taluso yeswana ni ya mwa Siheberu, mi ni yona neitalusa “Litaelo Zelishumi.”
Mulimu naañozi Milao Yelishumi fa matapa amabeli a macwe ni kuafa ku mupolofita wahae Mushe, fa Lilundu la Sinai. (Exoda 24:12-18) Milao Yelishumi ikolohanyizwe kwa Exoda 20:1-17 ni kwa Deuteronoma 5:6-21.
Ki kabakalañi Milao Yelishumi haikolohanyizwe ka kushutana-shutana?
Likuka zezwa fa Milao Yelishumi zeñozwi mwa Testamente Yenca
Mukoloko wa Milao Yelishumi
Ulapele feela Jehova Mulimu.—Exoda 20:3.
Usike walapela milimu ya maswaniso.—Exoda 20:4-6.
Usike waitusisa maswe libizo la Jehova.—Exoda 20:7.
Ubuluke lizazi la Sabata.—Exoda 20:8-11.
Ukuteke bashemi bahao.—Exoda 20:12.
Usike wabulaya yomuñwi.—Exoda 20:13.
Usike wabuka.—Exoda 20:14.
Usike wauzwa.—Exoda 20:15.
Usike wafa bupaki bwa buhata.—Exoda 20:16.
Usike walakaza nto yesi yahao.—Exoda 20:17.
Ki kabakalañi Milao Yelishumi haikolohanyizwe ka kushutana-shutana?
Bibele haisika bulela nombolo ya mulao ni mulao kwa Milao Yelishumi. Kabakaleo, batu banani mibonelo yeshutana-shutana ka za moiswanela kukolohanyezwa milao yeo. Mukoloko ofa halimu obonisa milao yeo ki ona oitusiswanga hahulu. Nihakulicwalo, batu babañwi bakolohanyize Milao Yelishumi ka linzila zeshutana. Shutano feela yeliteñi ya mobakolohanyelize milao yeo iama mulao wapili, wabubeli ni wabulaalu. a
Ki kabakalañi Mulimu hanaafile Maisilaele Milao Yelishumi?
Milao Yelishumi neifumaneha mwa Mulao wa Mushe. Mwa Mulao wa Mushe, nekufumaneha milao yefitelela 600 mi Mulimu naaitusisize milao yeo kueza tumelelano ni sicaba sa Isilaele wa kwaikale. (Exoda 34:27) Mulimu naasepisize Maisilaele kuli naaka bafuyaula hane baka mamela Mulao wa Mushe. (Deuteronoma 28:1-14) Nihakulicwalo, libaka luli lanaa bafezi Mulao wa Mushe, neli la kuli baitukiseze kutaha kwa Mesia kamba Kreste.—Magalata 3:24.
Kana Bakreste baswanela kumamela Milao Yelishumi?
Batili. Mulimu naafile Mulao wahae, kukopanyeleza cwalo ni Milao Yelishumi, kwa sicaba sa Isilaele sa kwaikale. (Deuteronoma 5:2, 3; Samu 147:19, 20) Bakreste habasika tameha kumamela Mulao wa Mushe, mane nihaiba Bakreste ba Majuda ‘nebalukuluzwi kwa Mulao’ wo. (Maroma 7:6) b Mulao wa Mushe neuyolilwe ki “mulao wa Kreste,” ili okopanyeleza lika kaufela zeo Jesu naalaezi balateleli bahae kuli baeze.—Magalata 6:2; Mateu 28:19, 20.
Kana Milao Yelishumi isali ya butokwa kacenu?
Eni. Haiba luituta Milao Yelishumi, lwakona kutusiwa ki yona bakeñisa kuli ibonisa mwanahanela Mulimu. (2 Timotea 3:16, 17) Milao Yelishumi itomile fa likuka zesepeha, ili zekazwelapili kulutusa. (Samu 111:7, 8) Mane buñata bwa likuka zeo, libonisa lituto zefumaneha mwa Testamente Yenca.—Mubone “ Likuka zezwa fa Milao Yelishumi zeñozwi mwa Testamente Yenca.”
Jesu naalutile kuli Mulao wa Mushe, kukopanyeleza cwalo ni Milao Yelishumi, neutomile fa milao yemibeli ya butokwa. Naabulezi kuli: “‘Ulukela kulata Jehova Mulimu wahao ka pilu yahao kaufela ni ka moyo wahao kaufela ni ka munahano wahao kaufela.’ Ye ki yona taelo yetuna ka kufitisisa ni yapili. Yabubeli yeswana ni yona ki ye: ‘Ulukela kulata wahenu mouitatela.’ Fa litaelo zepeli zeo ki fona fokutomile Mulao kaufela, ni Bapolofita.” (Mateu 22:34-40) Kacwalo, nihaike kuli Bakreste habasika tameha kumamela Mulao wa Mushe, balaelwa kuli baswanela kulata Mulimu ni batu babañwi.—Joani 13:34; 1 Joani 4:20, 21.
Likuka zezwa fa Milao Yelishumi zeñozwi mwa Testamente Yenca
Sikuka |
Mañolo Abonisa Kuli Milao Yelishumi Iteñi Mwa Testamente Yenca |
|---|---|
Ulapele feela Jehova Mulimu |
|
Usike walapela milimu ya maswaniso |
|
Ukuteke libizo la Mulimu |
|
Ulapele Mulimu kamita |
|
Ukuteke bashemi bahao |
|
Usike wabulaya yomuñwi |
|
Usike wabuka |
|
Usike wauzwa |
|
Usike wafa bupaki bwa buhata |
|
Usike walakaza nto yesi yahao |
a Mwa sizo sa Majuda, “manzwi a kwa Exoda xx. 2 aangiwa kuli ki ona ‘manzwi’ apili, mi manzwi afumaneha mwa litimana 3-6 aangiwa kuli ki ona a bubeli.” (Ka kuya ka Buka ya The Jewish Encyclopedia) Kono ba Keleke ya Katolika bona baanga kuli Exoda kauhanyo 20, litimana1-6, ki mulao ulimuñwi. Kacwalo, mulao obonisa kuli mutu haswaneli kunyefula libizo la Mulimu bauunga kuba wona wabubeli. Kuli bakwanise palo ya milao kaufela, bakauhanyize mulao wa mafelelezo wa kusalakaza musalaa mutu ni wa kusalakaza liluwo la mutu yomuñwi.
b Maroma 7:7 iitusisa mulao wa bulishumi sina mutala wa “Mulao,” ili kubonisa kuli Mulao wa Mushe neukopanyeleza Milao Yelishumi.
Hape Mwendi Mwakona Kutabela Litaba Ze
LIKALABO KWA LIPUZO ZA BIBELE
Kana Bakreste Baswanela Kubuluka Lizazi la Sabata?
Haiba haki cwalo, ki kabakalañi Bibele haibulela kuli Sabata ki bulikani bobusa feli?
LITIMANA ZA MWA BIBELE ZETALUSIZWE
Exoda 20:12 Italusizwe—“Kuteka Ndataho ni Maho”
Bakeñisa kuli Mulimu naafile sepiso kwa taelo yeo, Maisilaele nebanani libaka leliñwi hane batokwa kuimamela.
LITUTO ZA BUTOKWA ZA MWA BIBELE
Kana Mulimu Waamuhela Bulapeli Kaufela?
Batu babañata balumela kuli bulapeli kaufela bulukile.
