Piho ya ka katengo ka kwa America kakabizwa Centers for Disease Control and Prevention ibonisa kuli licika la batu bane babuzizwe baba mwa lilimo ze mwahalaa 15 ni 19 nebaalabile kuli baezize somano ya mwahanu. Sharlene Azam yanaañozi buka yebizwa Oral Sex Is the New Goodnight Kiss ubulela kuli, “haiba muambola ni banana babali mwa lilimo za kunonoboka ka za somano ya mwahanu baka mitaluseza kuli hakusika fosahala. Mane habaangi kuli ki somano.”

•  Mubona cwañi?

•  Niti ki ifi?

•  Ki kabakalañi hakuli kwa butokwa?

 Mubona cwañi?

 Mualabe kuli eni kamba batili kwa lipuzo zelatelela.

1.   Kana musizana wakona kuitwala ka kueza somano ya mwahanu?

   1.   Eni

   2.   Batili

2.   Kana somano ya mwahanu yakona kutahisa matuku?

   1.   Eni

   2.   Batili

3.   Kana somano ya mwahanu ki somano luli?

   1.   Eni

   2.   Batili

 Niti ki ifi?

 Mubapanye likalabo zelatelela ni likalabo zamina.

1.   Kana musizana wakona kuitwala ka kueza somano ya mwahanu?

    Kalabo: Batili. Le ki leliñwi la mabaka batu babañata habanani mubonelo ofosahezi wa kuli kueza somano ya mwahanu haitahisi butata nihanyinyani.

2.   Kana somano ya mwahanu yakona kutahisa matuku?

    Kalabo: Eni. Mutu yaeza somano ya mwahanu wakona kuyambula matuku aswana butuku kwa kululuha sibiti (hepatitis) (A kamba B), litombo za kwa buuna kamba kwa busali, butuku bobubizwa gonolia, butuku bwa sihule bobutisa tutombo fa litalo, HIV,ni syphilis.

3.   Kana somano ya mwahanu ki somano luli?

    Kalabo: Eni. Somano ikopanyeleza kuswala lilama za lupepo za mutu yomuñwi, somano yeezwa ki muuna ni musali, somano ya mwahanu, somano ya mokuzwela za mutabani, ni kucuka mutu yomuñwi.

 Ki kabakalañi hakuli kwa butokwa?

 Munyakisise mañolo asikai a mwa Bibele abulela za somano ya mwahanu.

 Zeibulela Bibele: “Tato ya Mulimu kikuli . . . muambuke muzamao wa buhule.”— 1 Matesalonika 4:3.

 Linzwi lelitolokilwe kuli “muzamao wa buhule,” likopanyeleza mufuta kaufela wa somano yeezwa kwande a linyalo ili somano luli, somano ya mwahanu, somano ya mokuzwela za mutabani, ni kucuka mutu yomuñwi. Mutu yaikenya mwa muzamao wa buhule ukatalimana ni lika zemaswe zezwanga mwateñi, mi nto yemaswe nikufita kikuli uka sinyehelwa ki silikani sahae ni Mulimu.—1 Pitrosi 3:12.

 Zeibulela Bibele: “Yapila ka muzamao wa buhule ufoseza mubili wahae.”—1 Makorinte 6:18.

 Somano ya mwahanu yakona kutahiseza mutu butata kwa mubili ni kwa moya. Hape yakona kuama munahano wa mutu. Buka yeli, Talking Sex With Your Kids ibulela kuli, “mutu ukona kuikutwa kuli uitusisizwe, kuinyaza, kamba kuikutwa kusasilelezwa ili maikuto aswana ni akona kuikutwa mutu yaezize somano ya kuunga buuna kubu kenya kwa busali. Maikuto amaswe kaufela akona kuba ni ona mutu hasamulaho wa kueza somano ka nzila yesa swaneli ikona kuba maikuto swana ni akona kuba ni ona haeza mufuta kaufela wa somano kanzila yesaswaneli. Somano ki somano.”

 Bibele ibulela kuli: “Na Jehova, ki na Mulimu wahao, Yakuluta kuli ufumane tuso.”—Isaya 48:17.

 Kana mwalumela kuli milao ya Mulimu ka za somano yamitusa luli? Kamba kana muikutwa kuli yamipaleliswa kuba ni tukuluho? Kuli mualabe hande lipuzo zeo munahane ka za mukwakwa opatehile ,ili onani lisupo zebonisa lubilo loiswanela kumata mota ni lisupo zeñwi za fa mukwakwa. Kana muunga lisupo zeo kuli zamipalelwisa kuba ni tukuluho kamba zamisileleza? Ki lika mañi zekona kuezahala haiba mina ni bamatisi babañwi mukeshebisa lisupo zeo?

 Ki nto yeswana ni likuka za Mulimu. Haiba musalilateleli, muka kutula semucala. (Magalata 6:7) Buka yebizwa Sex Smart ibulela kuli “haiba mutuhela kulatelela zemulumela ni kueza lika zemiutwisa bumaswe, muka ishubulisa.” Ka kushutana haiba mupila ka likuka za Mulimu, mukaba ni mikwa yeminde. Sa butokwa nifita kikuli, mukazwelapili kuba ni lizwalo lelikenile.—1 Pitrosi 3:16