“Hane nikopananga ni butata kwa sikolo, nto yenee nitusanga neli kunahanisisa ka za mutu yomuñwi yene nibata kulikanyisa, ili yanaakopani ni butata bobuswana. Mi nenilikanga kulikanyisa mutala wahae. Kuba ni mutu yali mutala omunde neku nitusize kutiyela miinelo yetaata.”—Haley.

 Mutu yali mutala omunde wakona kumitusa kusakena mwa butata ni kupeta likonkwani zamina. Kacwalo, ki kwa butokwa hahulu kuketa mutu yali mutala omunde.

•  Ki kabakalañi hamuswanela kuketa ka tokomelo?

•  Mwakuketela

•  Zebabulela litaka zamina

 Ki kabakalañi hamuswanela kuketa ka tokomelo?

•   Batu bomuketa bakona kutahisa kuli mueze lika zende kamba kutokwa.

   Bibele italuseza Bakreste kuli balemuhe batu babali mutala omunde, ka kubulela kuli: “Hamunze munyakisisa bunde bobuzwa mwa mupilelo wabona mulikanyise tumelo yabona.”—Maheberu 13:7.

   Akalezo: Bakeñisa kuli batu bomuketa bakona kutahisa kuli mueze lika zende kamba zemaswe, mukete batu babanani tulemeno totunde, isiñi feela batu babazibahala kamba litaka zamina.

   “Neniitutile zeñata ku Mukreste yomuñwi yabizwa Adam, ili yanaanani mubonelo omunde ni mikwa yeminde. Kwakomokisa kuli nihaiba yona nako ye nisahupula luli zanaabulezi ni zanaaezize. Haazibi feela monituselizwe ki mutala wahae.”—Colin.

•   Batu bomuketa bakona kutahisa kuli mube ni mubonelo omuñwi ni maikuto amañwi.

   Bibele ibulela kuli: “Musike mwapumiwa. Liango zemaswe lisinya mikwa yeminde.”—1 Makorinte 15:33.

   Akalezo: Mukete mutu yanani tulemeno totunde, isiñi feela mutu yanani ponahalo yende. Haiba musaezi cwalo, lika halina kumizamaela hande.

   “Mwakona kuikutwa kuli hamuba butokwa ni kuli hamubonahali hande haiba muzwelapili kuibapanya kwa batu bababuheha. Mi mukaisa hahulu pilu kwa ponahalo yamina.”—Tamara.

   Za kunahanisisa: Ki butata mañi bobukona kuba teñi haiba muketa batu babatumile ni bamati sina batu bomukona kulikanyisa?

•   Batu bomuketa bakona kumitusa kupeta likonkwani zamina kamba kutokwa.

   Bibele ibulela kuli: “Yazamaya ni bababutali ukaba yabutali.”—Liproverbia 13:20.

   Akalezo: Mukete batu bomukona kulikanyisa, ili bababonisa ka mupilelo wabona kuli banani tulemeno totunde tomubata kubonisa. Hamunze mulemuha mobapilela, mwakona kuituta lika zeñwi zekona kumitusa kupeta sikonkwani samina.

   “Hamuitomela sikonkwani, musike mwabulela feela kuli,‘Nibata kuba mutu yaisa hahulu pilu kwa lika,’ kono mubulele kuli, ‘Nibata kuba mutu yaisa hahulu pilu kwa lika sina Jane. Kamita wabulukanga nako mi uisanga hahulu pilu kwa buikalabelo bwafilwe.’”—Miriam.

   Sisupo sa butokwa: Kuketa mutu yali mutala omunde, kuka mitusa kuba mutu yomunde kwapili.

 Mwakuketela

 Mwakona kuketa mutu yali mutala omunde ka kusebelisa yeñwi ya linzila zepeli zekolohanyizwe.

1.   Mwakona kuketa kalemeno komubata kubonisa kihona mukaketa mutu yanani kalemeno kao, ili yemubata kulikanyisa.

2.   Mwakona kuketa mutu yemubata kulikanyisa kihona mukaketa kalemeno kanani kona, ili komubata kubonisa.

 Pampili fakuñola litaba yezamaelela ni taba ye yakona kumitusa kueza cwalo.

 Batu babali mutala omunde bomukona kuketa ki babacwale ka:

•  Litaka zamina. “Mulikanaaka yomutuna ki mutu yenibata kulikanyisa. Haasika pateha hahulu kuli mane apalelwe kuisa pilu ku babañwi. Kusina taba kuli ki mwanana ku na, unani tulemeno totunde tonisina, mi nto yeo itahisa kuli nilikanyise mutala wahae.”—Miriam.

•  Babahulu. Bakona kuba bashemi bamina kamba bomulapela ni bona. “Kusina kukakanya, bashemi baka kaufelaa bona ki mutala omunde ku na. Banani tulemeno totunde. Nabonanga mifokolo yabona, kono hape nilemuhanga kuli bazwelapili kusepahala. Ni na nibata kuli batu babulele cwalo ka za ka hanika hula.”—Annette.

•  Batu bababulezwi mwa Bibele. “Niketile batu babañata mwa Bibele babali mutala omunde, babacwale ka Timotea, Ruti, Jobo, Pitrosi ni musizana wa Muisilaele, mi yomuñwi ni yomuñwi kunani libaka hani muketile. Kuituta litaba zeñata ka za batu bababulezwi mwa Bibele, kunitusanga kubaanga kuba ba luli. Niikozi hahulu kuituta litaba ze mwa buka ya Mulikanyise Tumelo Yabona, hamohocwalo ni litaba ze mwa kalulo yeli, ‘Role Model Index’ yefumaneha mwa livolyumu zepeli za buka ya Questions Young People Ask—Answers That Work.”—Melinda.

 Akalezo: Musike mwaketa feela mutu alimuñwi yali mutala omunde. Muapositola Paulusi naabulelezi Bakreste ka yena kuli: “Mulemuhe babazamaya ka mukwa olumelelana ni mutala one lumitomezi.”—Mafilipi 3:17.

 Kana mwaziba? Mwakona kuba mutu yali mutala omunde yebakona kulikanyisa babañwi. Bibele ibulela kuli: “Ube mutala ku babasepahala mwa kubulela, mwa muzamao, mwa lilato, mwa tumelo, ni mwa bukeni.”—1 Timotea 4:12.

 “Mwakona kutusa babañwi kueza hande kusina taba kuli ni mina kunani fomusweli kubelekela. Kunani batu bababona mupilelo wamina, mi zemubulela zakona kucinca bupilo bwabona.”—Kiana.