BABANCA BABUZA KULI
Nikona Kuswalisana Cwañi Hande ni bo Muluti Baka?
Ki kabakalañi baluti babañwi habasabisa?
Kukona kuba kuli mwanaa sikolo kaufela unani muluti yaanga kuli hamuezi hande kamba yabata kuli aeze lika zasakoni kueza.
Luis wa lilimo ze 21, haiheta kwamulaho utalusa kuli: “Nekunani bo muluti babasali bane balata hahulu kutapaula bana ba sikolo ni kubashwaula. Nebanani mukwa wo bakeñisa kuli silimo sa kuli batuhele musebezi nesiatumezi, mi nebaikutwa kuli nebasike bazwisiwa musebezi.”
Melanie wa lilimo ze 25, uhupula kuli naanomilwe ki bo muluti babañwi babasali mi nebasa muezangi hande. Utalusa kuli: “Bo muluti bao nebaipatanga fa taba ya kuli nebasa niezi hande kakuli nenisa swalisani ni bulapeli bone butumile hahulu mwa silalanda. Nebabulezi kuli nenitokwa feela kutwaela kusaezwa hande.”
Haiba munani bo muluti bababuhali, hamuswaneli kuzwelapili kuishonda mwahalaa nako kaufela yemukena sikolo. Mulike kusebelisa liakalezo zelatelela.
Liakalezo zekona kumitusa
Mucince ka bunolo. Bakeñisa kuli baluti bashutana, zebalibelela kwa bana ba sikolo zashutana. Muikataze kulemuha zebabata bo muluti bamina kuli mueze, mi mulike momukonela kaufela kueza cwalo.
Sikuka sa mwa Bibele: “Mutu yabutali wateeleza ni kuamuhela lituto zeñata.”—Liproverbia 1:5.
“Nenilemuhile kuli nenitokwa kucinca ka bunolo; kacwalo, neniikatazanga kueza musebezi kulikana ni mone batokwela. Kueza cwalo nekutahisize kuli kunibele bunolo kuswalisana ni bo muluti baka babasali.”—Christopher.
Mube ni likute. Muambole ka musa ni baluti bamina. Musike mwaambola ni bona ka kashwau, niha muikutwa kuli kwaswanela kueza cwalo. Muhupule kuli bamiinga sina muituti wabona isiñi taka yabona.
Sikuka sa mwa Bibele: “Haike manzwi amina kamita abe anani musa, alungilwe lizwai, kuli muzibe momuswanela kualabela mutu ni mutu.”—Makolose 4:6.
“Baluti hañata habafiwangi likute leli baswanela ki bana ba sikolo; kacwalo, haiba muikataza kubonisa likute kwa baluti bamina, bakona kumieza hande.”—Ciara.
Mube ni kutwisiso. Baluti ni bona ki batu feela. Kutalusa kuli ni bona bakopana ni miinelo yetaata mi banani lipilaelo sina batu kaufela. Kacwalo, musike mwamatukela kubulela kuli, ‘Bo muluti baka habayo hande’ kamba ‘Bo muluti baka banitoile.’
Sikuka sa mwa Bibele: “Kaufelaa luna lwaezanga mafosisa”—Jakobo 3:2, litaluso ze kwatasi.
“Baluti banani musebezi omutuna hahulu. Balikanga ka taata kutusa banana kuikuteka ni kubaluta. Nenizwelangapili kunahana kuli haniswaneli kubaekeleza kwa mushimbo kamba kutahisa kuli babilaele.”—Alexis.
Muambole ni bashemi bamina. Bashemi bamina ki bona babakona kumitusa hande, babata kuli mukondise kwa sikolo. Kacwalo, haiba muutwa kelezo yabona, mukakona kutiyela butata bwa kusaezwa hande ki bo muluti.
Sikuka sa mwa Bibele: “Milelo haikondangi hakusina kulelisana.”—Liproverbia 15:22.
“Bashemi banani yeloseli yetuna mi baziba hande mwakutatululela miinelo yetaata kufita banana. Kacwalo, muteeleze kwa kelezo yabona kakuli yakona kumitusa kukondisa.”—Olivia.
Mwakuambolela hande ni bo muluti bamina
Mwa miinelo yemiñwi, mukatokwa kuambola ni bo muluti bamina ka za pilaelo yemunani yona ka za bona. Musike mwasaba kubaatumela ka libaka la kuli bakakanana ni mina. Mulelo wamina ki kuyo ambolisana ni bona mi mane lika zakona kumizamaela hande kufita mone mulibelela.
Sikuka sa mwa Bibele: “Lutundamene zetahisa kozo.”—Maroma 14:19.
“Haiba ki mina feela babasa ezwi hande ki bo muluti, mubabuze haiba kunani zemu bafoselize. Zebaka mitaluseza zakona kumitusa kulemuha licinceho zemutokwa kueza.”—Juliana.
“Neikaba hande hane mukataluseza bo muluti momuikutwela ka za taba yeo pili basika taha kale mwa kilasi kamba hase bazwile mwa kilasi, mi mueze cwalo ka kuwa pilu inze muli kwa mukunda. Mwendi bakona kuba ni kutwisiso ni kumikuteka kabakala momuzamaiselize taba yeo.”—Benjamin.
ZEEZAHEZI LULI
“Nenisa fumanangi linepo zende mi bo muluti baka babasali nebasa tabelangi kunitusa. Nenibata kuitulela sikolo kakuli nebatatafaza bupilo bwaka.
“Neniizo kupa kelezo ku bo muluti babañwi ba baana. Banitaluseza kuli: ‘Butata feela kikuli, hamuzibani hande. Uswanela kubataluseza kuli unani pilaelo. Hauka eza cwalo, ukatusa bana ba sikolo babañwi babasaba kuambola ni bona.’
“Nenisa tabeli kueza cwalo! Kono nanahanisisa manzwi abona, mi naalemuha kuli nebabulezi niti. Nenitokwa kuunga muhato haiba nenibata kuli muinelo ucince.
“Kacwalo, lizazi lene litatami, naatumela bo muluti baka mi naabataluseza kuli neniitebuha hahulu lituto zabona mi nenibata kueza hande mwa lituto zeo. Kono neku nibela taata mi nenisa zibi za kueza. Neba nifile liakalezo zende mi mane baitatela kunitusanga hase lukotokile kwa sikolo kamba ka email.
“Nenikomokile hahulu! Puisano yene nibile ni yona ni bo muluti baka neitahisize kuli niswalisane hande ni bona, mi lika nelikalile kunizamaela hande kwa sikolo.”—Maria.
Akalezo: Haiba kumibela taata kuswalisana ni bo muluti bamina, muunge muinelo wo sina kolo ya kuituta lika zeka mitusa hase muhulile. Katie wa lilimo ze 22, utalusa kuli: “Niha semufelize sikolo, mukakopananga ni batu babaetelela, ili babasike bamieza hande. Haiba mwakona kutiyela muinelo wa kusaezwa hande ki bo muluti babañwi, kuka mibela bunolo kutiyela muinelo wo kwapili hamuka kopana ni batu babacwalo.”
