Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

TAWALA YA MULIBELELI JUNE 2015

 ZEEZAHEZI MWA BUPILO

Saanda Selubile ni Sona Mwa Masika A 7

Saanda Selubile ni Sona Mwa Masika A 7

Batu babulelanga kuli naswana ni bo ndate. Ponahalo ni mukwa waka wakulata kuseha ni batu kaufela nilihozize ku bo ndate. Kono hape kunani nto yeñwi yabutokwa yebasiyezi lusika lwaluna bo ndate ili saanda sa kusebeleza Jehova selubile ni sona mwa masika a 7. Kashe nimikandekele likande leo.

Kuituta ka za saanda sa lubasi lwaluna, ni bondate

Bokukululu baluna bo Thomas (1) * Williams, nebapepilwe la 20 January mwa silimo sa 1815, mwa tolopo ya Horncastle, kwa England. Bo maabona nebashwile hamulaho wa lilimo zepeli kuzwa fo, kacwalo, bona ni banyani babona babalaalu nebautilwe ki bo ndataabona, bo John Williams. Bo John nebalutile bo Thomas musebezi wa bubeti, kono bo Thomas bona baiketela musebezi usili.

Ka nako yeo, batu ba mwa England nebakalile kutabela hahulu za bulapeli hape. Bo John Wesley bane babanga bakutazi mwa keleke ya Church of England nebatuhezi kuswalisana ni keleke yeo mi batoma sikwata sa bulapeli bwa Methodist, ili sene sisusueza hahulu batu kubala Bibele ni kutaluseza batu babañwi litaba zene baituta. Lituto zene balutanga bo Wesley zahasana kapili-pili mi lubasi lwa bo Williams lwa tiiseza mwa lituto zeo. Bo Thomas baba bakutazi mwa keleke yenetilo bizwa Wesleyan mi honafo feela, baitatela kueza musebezi wa bulumiwa kwa South Pacific. Mwa kweli ya July ka silimo sa 1840, bo Thomas ni bo musalaa bona bo Mary, (2) batutela kwa sooli sesibizwa Lakeba Island, * mwa naha ya Fiji, ili sooli sesinani malundu a tunyisanga sitipwi-tipwi sesicisa, monekupila batu bane bacanga nama ya batu babañwi.

KUPILA MWAHALAA BATU BABACA NAMA YA BATU

Kwa makalelo, bo Thomas ni bo Mary neba izo ipumana mwa miinelo yetaata hahulu mwa naha ya Fiji. Nebatandanga nako yetelele inze babelekela mwa libaka zecisa za matakanyani. Hape nebatalimana ni miinelo yesabisa hahulu, yecwale ka lindwa za mukowa, kubulaiwa kwa limbelwa ni limbututu ni taba yakuca nama ya batu babañwi—kwandaa zeo, buñata bwa batu ba mwa sooli seo nebahanyeza litaba zene babaluta. Bo Mary ni mwanaabona wa mweli wa libizo la John bakalisa kukula kuli mane babata kushwa. Ka silimo sa 1843, bo Thomas nebañozi kuli: “Nenisabile hahulu. . . . kuli mane nenisazibi zakueza”. Kono bo Thomas ni bo Mary, nebazwezipili kuitiisa bakeñisa tumelo yabona ku Jehova Mulimu.

Ka nako yeo, bo Thomas baitusisa buikoneli bwabona bwa bubeti kwa kuyaha ndu yende ya masitina mwa Fiji. Ndu yeo neinani mizuzu ya kwa halimu yenani mahaulo ni lika zeñwi zende zenekomokisize hahulu batu ba mwa Fiji. Nakonyana pili ndu yeo isika fela kale kuyahiwa, bo Mary bapepa mwana wa bubeli yanaabeilwe libizo la Thomas Whitton (3) ili lona libizo la bo kukululu bo Williams.

Ka silimo sa 1843, bo Thomas babahulu nebatusize mwa musebezi wakutoloka buka ya litaba za Evangeli ya Joani mwa puo ya Sifijia, ili musebezi one ubakatalize hahulu. * Nihakulicwalo, bo Thomas nebaziba hahulu litaba zakwaikale zeama lizo za batu. Mwa buka yabona yebizwa Fiji and the Fijians (1858), nebañozi mwateñi  litaba zende hahulu ka za bupilo bwa batu ba kwa Fiji ili zene babatisisize mwa lilimo za ma 1800.

Hamulaho wakueza musebezi otata wo ka lilimo ze 13 mwa Fiji, bo Thomas bakenelwa ki makulanu, mi bona ni lubasi lwabona batutela kwa Australia. Hamulaho wa kuba yomuhulu wa bulapeli ka lilimo zeñata, bo Thomas batimela ka silimo sa 1891 kwa tolopo ya Ballarat, mwa muleneñi wa Victoria.

KUFUMANA “GAUDA” KWA WIKO

Ka silimo sa 1883, bo Thomas Whitton Williams ni bomusalaa bona bo Phoebe, (4) batutela kwa Perth ni lubasi lwabona, ili tolopo yefumaneha kwa Western Australia. Mwanaa bona yomuhulu wabubeli wa libizo la Arthur Bakewell (5) Williams, ili yena kukululu waka wa bubeli, naanani lilimo ze 9 ka nako yeo.

Bo Arthur hane banani lilimo ze 22, bayo bata musebezi kwa Kalgoorlie, ili tolopo monekueziwa hahulu musebezi wa kuyepa gauda, mi tolopo yeo neifumaneha likilomita ze 600 kwa upa wa Perth. Teñi ko, bo Arthur nebabalanga libuka zehatisizwe ki Baituti ba Bibele ba mwa Macaba Kaufela, ka mone babizezwa Lipaki za Jehova ka nako yeo. Mi hape neba amuhelanga ni magazini ya Zion’s Watch Tower. Bakeñisa kuli nebatabisizwe ki litaba zene babalanga mwa magazini yeo, bo Arthur bakalisa kutalusezanga batu babañwi litaba zene basweli kuituta hamohocwalo ni kuezanga mikopano kuli baitute Bibele ni bona. Kuzwa feela ka nako yene bakalisize kuezanga cwalo, musebezi wa Lipaki za Jehova uzwezipili kwa Western Australia.

Bo Arthur hape nebatalusezanga lubasi lwabona zene basweli kuituta. Bo ndataa bona bo Thomas Whitton, nebasusuezanga hahulu bo Arthur bakeñisa kuswalisana ni Baituti ba Bibele, kono ka bumai batimela kusika fita nako yetelele. Likaizeli za bo Arthur, ili bo Violet ni bo Mary, hamohocwalo ni bo maa bona bo Arthur ni bona baba Baituti ba Bibele. Bo Violet baba paina kamba mukutazi wa ka nako kaufela. Bo Arthur nebaize: “Bo Violet nebali bakutazi babatukufalezwi hahulu mwa naha kaufela ya Western Australia kuli mane nekusina mutu yanaakona kuibapanya ku bona.” Kubonahala kuli bo Arthur nebasina tukufalelo yetuna, kono mutala wa bo Violet neususuelize hahulu lusika lwa bo William lone lutatami.

Hamulaho wa nako, bo Arthur banyala mi batutela kwa Donnybrook, ili tolopo yefumaneha kwa mboela-wiko wa Western Australia ko kulimiwa hahulu litolwana. Teñi ko, bo Arthur neba izo beiwa libizo la “Old Mad 1914!” bakeñisa tukufalelo yabona ya kuzibahaza bupolofita bwa Bibele bobutalusa zene ka ezahala ka silimo sa 1914. * Libizo leo nelifelile Ndwa ya Lifasi ya Pili hane ikalile. Bo Arthur neba kutazanga kamita kwa batu bane bato lekanga lika kwa sintolo sabona mi nebabeyanga libuka zenani litaba ze zwa mwa Bibele fo nelikona kubonwa ka bunolo ki batu. Hape bo Arthur nebabeile zibiso fa lihaulo la sintolo sabona ya kuli, mutu ufi kamba ufi yanaaka bakolwisa kuli tuto ya Silaalu yene basalumeli kuyona yafumaneha mwa Bibele, naakafiwa masheleñi a kwa Australia a fita fa 100 pounds. Hakuna mutu ni yomukana yanaakonile kubakolwisa kuli tuto yeo yafumaneha mwa Bibele.

Ndu ya bo Williams’ yenefumaneha mwa tolopo ya Donnybrook, neifetuhile kuba sona sibaka sene bakopanelanga kusona batu kuli baitute Bibele sina sikwata ni kuezeza teñi mikopano ya puteho. Hamulaho wa  nako, bo Arthur bayaha Ndu ya Mubuso kamba sibaka sa makopanelo mwa tolopo, mi yeo neli yeñwi ya Mandu a Mubuso a pili kuyahaiwa mwa Western Australia. Kuzwa ka yona nako yeo kuisa ka nako yene bakwanisize lilimo ze 70, bo Arthur nebapahamanga pelesa yabona yebizwa Doll inze batinile mwa suti ni tai kuyo kutaleza mwa libaka zakwahule mwa tolopo ya Donnybrook.

Bana babo Arthur nebasusuelizwe hahulu ki tukufalelo yene banani yona bo ndaataa bona hamohocwalo ni likute lene bafiwa. Mwanaa bona wa musizana wa libizo la Florence (6) naaizo sebeleza kwa India sina mulumiwa. Bana babona babashimani bo Arthur Lindsay (7) ni bo Thomas, ni bona nebalikanyisisize bondataa bona ka kusebeza sina maeluda mwa puteho ka nako yetelele.

LITOLWANA ZE MUNATI

Bo kukululu ba baana bo Arthur Lindsay Williams, nebazibahala ni kulatiwa hahulu bakeñisa sishemo sabona. Nebatabela hahulu kuikambota ni batu babañwi mi nebanani likute kwa batu. Hape nebanani buikoneli bobutuna bwa kulema likota, mi neba kile bawina mipuzo yemituna ye 18 ya kulema likota ka lilimo ze 12.

Bo Arthur, neba sika tabela muta mwanaa bona wa mushimani wa lilimo zepeli wa libizo la Ronald (8) (ili bona bo kuku babaana), naalemile ka kota ka apule kanekali bukaufi ni ndu. Bo maa bona bo Ronald batama ka kota kao fone kalemilwe, mi hamulaho wa nako ka kota kao, ka kalisa kubeyanga litolwana za liapule zemunati hahulu. Likota zeo za liapule zeneli zemunati, nelikalile kubeyanga litolwana zende hahulu zefubelunyana, ili mufuta wa liapule zezibahala hahulu mwa lifasi kacenu.

Hamulaho wa fo, bo Ronald, kamba bo Gramp, moni babizezanga na, bakala kuezanga misebezi isili yetusa. Ka lilimo zeñata, bona ni bokuku wabona babasali nebaitatezi kueza misebezi ya buyahi yeneeziwa ki Lipaki za Jehova mwa Australia ni mwa Solomon Islands. Bo Gramp ka nako ya cwale, sebanani lilimo zebato ba 80, kono basali baana-bahulu (maeluda) mwa puteho mi basatusanga mwa musebezi wakulukisa Mandu a Mubuso mwa Western Australia.

KUITEBUHA SAANDA SAKA

Ka kuitebuha saanda sa lubasi lwaluna, bashemi baka bo Geoffrey (9) ni bo Janice (10) Williams, neba belekile ka taata kuli na ni kaizelaaka Katharine luhule ka kulata hahulu lituto za Sikreste zefumaneha mwa Bibele. Hane ni kwanisize lilimo ze 13, nakala kuba ni bulikani bobutiile ni Jehova. Nako yeñwi haneluli kwa mukopano omuñwi wa Sikreste, nautwa Muzwale John E. Barr, wa Sitopa se si Etelela sa Lipaki za Jehova inze asusueza babanca mwahalaa baputehi kuli: “Musike mwasinya-sinya nto yabutokwa hahulu yemunani yona, ili tohonolo ya kuziba ni kulata Jehova.” Ka bona busihu bo, nazibisa Jehova ka tapelo kuli nibata kumusebeleza. Lilimo zepeli kuzwa fo, nakalisa kueza bupaina.

Kacenu, na (12) ni musalaaka Chloe, (11) luikola musebezi wakuba bakutazi ba ka nako kaufela mwa Tom Price, ili tolopo mokuyepiwa butale yefumaneha kwa matakanyani a kwa mutulo-wiko wa Western Australia. Luezanga tusebezinyana kuli lufumane lika zakuipilisa ka zona. Bashemi baka ni kaizelaaka Katharine ni bo muunaa hae bo Andrew, bona basebeza sina mapaina kwa Port Hedland, yefumaneha likilomita ze 420 kwa mutulo wa Western Australia. Hape na ni bondate lusebeza sina baana-bahulu mwa puteho.

Mwahalaa masika a 7 afitile, bokukululu bo Thomas Williams nebaikatulezi kusebeleza Jehova Mulimu. Saanda seo sa kuba ni tumelo ku Mulimu ni kulata kumusebeleza sitilo fita ni kuna. Ki tohonolo yetuna kuba ni saanda sesicwalo sa kuba mwa lusika lwa batu babalata Mulimu.

^ par. 5 Nombolo ye fa siswaniso ni siswaniso iyemela maswaniso a batu bababonisizwe fa makepe 12 ni 13.

^ par. 6 Sooli seo nesibizwanga Lakemba Island, mi sifumaneha kwa Lau Group kwa upa wa Fiji.

^ par. 10 John Hunt yanaali mulumiwa, naatolokile buñata bwa libuka za Testamente ye Nca mwa puo ya Sifijia ili zenehatisizwe ka silimo sa 1847. Libuka zanaatolokile zeo neli zende hahulu kakuli nelinani libizo la “Jiova,” kwa mañolo acwale ka, Mareka 12:36 Luka 20:42 ni Likezo 2:34.

^ par. 16 Mubone yeñwi ya litaba zeekelizwe yeli, “1914—Silimo sa Butokwa mwa Bupolofita bwa Bibele” yefumaneha mwa buka ya Bibele I Lutañi Luli? yehatisizwe ki Lipaki za Jehova mi buka yeo hape ya fumaneha ni fa Webusaiti ya www.jw.org.

Muitute Zeñata

Likuka za Bibele Lilutusa ka Mukwa Ufi?

Jesu naatalusize libaka halutokwa ketelelo ni likuka za mwa Bibele zepeli za butokwa hahulu.

Mulikanyise Tumelo Yabona

Lukona kutusiwa cwañi ki kuituta ka za baana ni basali ba tumelo bababulezwi mwa Bibele?