Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

TAWALA YA MULIBELELI (HATISO YA KUITUTA) OCTOBER 2016

 ZEEZAHEZI MWA BUPILO

Kuikataza Kulikanyisa Mitala Yeminde

Kuikataza Kulikanyisa Mitala Yeminde

Naabuza kuli: “Kana mwaziba kuli ninani lilimo zekai?” Bo Izak Marais bane banilizelize kuzwelela kwa Patterson, New York, banialaba, inze nili kwa Colorado kuli: “Naaziba hande lilimo zamina.” Kanti pili nimitaluseze zenetahisize puisano yeo.

NENIPEPEZWI kwa Wichita, mwa tolopo ya Kansas, kwa U.S.A., la 10 December, 1936, mi ki na mweli mwa lubasi lwa bana babane. Bashemi baka bo William ni bo Jean, neli balapeli ba Jehova bane batukufalezwi. Bo ndate neli bona mutangaa kampani, ka mwanaabizezwa mutu yanaaetelela mwa puteho ka nako yeo. Bo ma nebalutilwe niti ya mwa Bibele ki bo maa bona bo Emma Wagner. Bo Emma nebalutile batu babañata niti, kukopanyeleza cwalo ni bo Gertrude Steele, banebabelekile sina balumiwa ka lilimo zeñata mwa naha ya Puerto Rico. * Kacwalo, neninani mitala yeminde yemiñata yenenikona kulikanyisa.

KUHUPULANGA MITALA YEMINDE

Bo ndate bayemi fa kona ya mukwakwa inze bafa limagazini kwa batu babafita mwa mukwakwa

Mukibelo omuñwi ka nako ya manzibwana inze ninani lilimo zeketalizoho, na ni bo ndate nelusweli kufa batu banebafita mwa mukwakwa limagazini za Tawala ya Mulibeleli ni za Consolation (yebizwa cwale kuli Mu Zuhe!). Ka nako yeo, naha yaluna ni yona neilwana mwa Ndwa ya Lifasi ya Bubeli. Dokota yomuñwi yanaakozwi ataha mi akala kubulelela bo Ndate lipulelo zemaswe bakeñisa kuli ka kuba Bakreste nebasa ikenyi mwa litaba za naha, mi ababulelela kuli neli mapyeha bakeñisa kuli nebapicauka kukena busole. Dokota yo, aisa toho yahae fapilaa bo Ndate ni kubulela kuli: “Kiñi hausani nati, wena lipyeha la mubala wa ñandatalukeke!” Nenisabile hahulu, kono hape nenitabezi hahulu mone baezelize bo Ndate. Nebazwezipili feela kufa limagazini kwa batu bane bakubukani fo. Hamulaho kwataha lisole mi dokota yo ahuweleza kuli: “Usike watuhelela feela lipyeha le, la mubala wa ñandatalukeke!” Lisole yo naalemuhile kuli muuna yo naakozwi mi amubulelela kuli: “Zamaya kwa ndu uyo kololokwa!” Sibeli sabona bafunduka. Niitebuhanga hahulu ku Jehova hanihupulanga bundume bwanaafile bo ndate zazi lani. Bo ndate nebanani libaka zepeli kone bakutelanga batu milili mwa Wichita, mi dokota yo neli yomuñwi wa batu bane batahanga kuto kutisa milili!

Ni bashemi baka inze luya kwa mukopano omutuna kwa Wichita mwa lilimo za ma 1940

Hanitokwanisa lilimo ze 8, bashemi baka balekisa ndu yabona ni libaka zabona za lipisinisi, mi bayaha ndu yenekona kushimbululwa ka bunolo, mi hamulaho lwatutela kwa Colorado kuyo belekelela kone  kutokwahala hahulu bakutazi. Lwayo ina bukaufi ni sibaka sesibizwa Grand Junction, ili ko bashemi baka nebaeza bupaina mi ka nako yeswana nebabanga ni nako yakulima lico ni kuuta limunanu fa famu. Bakeñisa kutukufalelwa kwa bona hamohocwalo ni limbuyoti za Jehova, mwa sibaka seo kwatomiwa puteho. La 20 June, 1948, bo Ndate nebakolobelize na ni batu babañwi bane baamuhezi niti ya Bibele, kukopanyeleza cwalo ni bo Billie Nichols ni basali babona, mwa kanukana kaneka fumaneha mwa malundu a sibaka seo. Hamulaho, bo Nichols ni basali babona bakala musebezi wa kupotela liputeho mwa mupotoloho, mi ni mwanaa bona ni musalaa hae ni bona nebaeza musebezi wa kupotela liputeho.

Nelunani swalisano yetuna hahulu ni batu babañata bane batukufalezwi musebezi wa Mubuso mi nelubanga ni lipuisano zetiisa kwa moya sihulu ni batu ba mwa lubasi lwa bo Steele ili bo Don ni bo Earlene, bo Dave ni bo Julia, bo Si ni bo Martha; batu bao nebanisusuelize hahulu mwa bupilo bwaka. Nebanibonisize ka mo kueza pili za Mubuso kukona kutahiseza mutu kuba ni tabo yetuna mwa bupilo.

KUTUTA HAPE

Haneninani lilimo ze 19, muzwale Bud Hasty yanaaswalisana hahulu ni lubasi lwaluna haanikupa kuli niyo belekisana ni yena mwa musebezi wa bupaina kwa mboela wa United States. Muokameli wa mupotoloho alukupa kuli lututele kwa Ruston, mwa Louisiana, kone kufumaneha Lipaki babañata banebafokozi kwa moya. Nelutaluselizwe kuli lunobanga ni mikopano kaufelaa yona sunda ni sunda kusina taba ni palo ya batu banebaka fumaneha teñi. Lwafumana sibaka sene siswanela kuezezwa teñi mikopano mi lwasilukisa hande. Neluezanga mikopano kaufela, kono ka nako yetelelenyana neli feela bubeli bwaluna bane bafumanehanga teñi. Neluichapanga kuzamaisa mikopano, mi yomuñwi hazamaisa, yomuñwi naaalabanga lipuzo kaufela. Ka nako ya poniso, sibeli saluna neluyanga fa libulelelo kuyo eza poniso yeo kusina baputehi banebabuha! Hamulaho wa nako, kaizeli wa musupali haakala kufumanehanga kwa mikopano. Kwa mafelelezo, baituti babañwi ba Bibele hamohocwalo ni bahasanyi babañwi bane bafokozi bakala kufumanehanga kwa mikopano mi puteho yakala kueza hande.

Zazi leliñwi na ni bo Bud lwakopana ni yomuhulu wa bulapeli wa keleke ya Church of Christ mi naabulezi mañolo ene nisazibi hande. Nto yeo neitahisize kuli ninahanisise hahulu ka za litaba zenenilumela. Busihu ni busihu sunda kaufela, neninze nibala litaba kuli nifumane likalabo kwa lipuzo zanaabuzize. Kueza cwalo, nekunitusize kuutwisisa hande niti, mi neniitukiselize kuambolisana ni mutu ufi kamba ufi wa bulapeli.

Hamulaho wa nakonyana kuzwa fo, muokameli wa mupotoloho anikupa kuli nitutele kwa tolopo ya El Dorado, mwa Arkansas, kuyo tusa puteho yenefumaneha kwateñi. Hanenili kwa sibaka seo, neniyanga kwa Colorado kuyo zekiswa bakeñisa kuhana kukena  busole. Nako yeñwi hanenili mwa musipili wo ni mapaina babañwi mwa mota yaka, lwaba mwa kozi ya fa mukwakwa mwa Texas, yenetahisize kuli mota yaka isinyehe hahulu. Lwalizeza muzwale yomuñwi yanaato lushimba ni kuluisa kwa ndu yahae, mi hamulaho aluisa kwa mikopano ya puteho. Kwa mikopano bazibisa kuli nelubile mwa kozi, mi mizwale ba lufa masheleñi a kuitusisa. Muzwale yo alekisa mota yaka fa teko ya 25 dola.

Lwakwela mota kuya kwa Wichita, kwa naaezeza bupaina Muzwale McCartney yanaaswalisana hahulu ni lubasi lwaluna. Bana bahae ba mambile bo Frank ni Francis ki balikani baka babatuna kuzwa kwa bwanana bwaluna. Nebanani mota yakale yene banilekisize ka 25 dola, ili teko yeswana ni yenenilekisize mota yaka yenesinyehile. Lo neli lona lwapili kuiponela Jehova hanifa zenitokwa bakeñisa kuli nenieza pili za Mubuso mwa bupilo bwaka. Mwa musipili ona wo, lubasi lwa bo McCartney lwanizibahaza ku kaizeli wa Sikreste ya bizwa Bethel Crane. Bo mahe kaizeli yo, bo Ruth, neli Lipaki bane batukufalezwi mwa tolopo ya Wellington, mwa Kansas, mi nebazwezipili kueza bupaina ni hanebanani lilimo zefitelela 90. Na ni bo Bethel lwanyalana ka 1958 hamulaho wa nako yesakwani silimo, mi bato swalisana ni na mwa musebezi wa bupaina mwa El Dorado.

MEMO YETAHISA TABO

Hamulaho wa kunyakisisa mitala yeminde ya batu beneluiponezi haneluhula, lwaikatulela kuli lukaamuhela musebezi ufi kamba ufi olukakupiwa kueza ki kopano ya Jehova. Nelumemilwe kuyo eza sebelezo ya bupaina bobuipitezi mwa tolopo ya Walnut Ridge, mwa Arkansas. Mi ka 1962, nelutabezi hahulu hane luamuhezi memo ya kuyo kena kilasi ya bu 37 ya Sikolo sa Giliadi. Nelutabile hahulu hane luyo fumana kuli bo Don Steele ni bona nebali mwa kilasi yeswana yeo. Hamulaho wa kukwaza sikolo seo, na ni bo Bethel lwalumiwa kuyo belekela mwa tolopo ya Nairobi, mwa Kenya. Neluikutwile bulutu kwa pilu hane lufunduka kuzwa mwa New York, kono bulutu bo, nebufetuhile tabo halukopana ni mizwale kwa libala la fulai la Nairobi!

Inze luli mwa bukombwa mwa Nairobi ni bo Mary ni bo Chris Kanaiya

Kapili-pili lwakala kutabela hahulu naha ya Kenya mi lwaikola hahulu musebezi wa kukutaza. Kwa batu baneluitutanga ni bona Bibele, bapili kueza zwelopili neli bo Chris ni bo Mary Kanaiya. Nika nako yacwale, basazwelapili kusebeza ka busepahali mwa sebelezo ya nako kaufela mwa Kenya. Mwa silimo sesitatama, nelukupilwe kuya kwa Kampala mwa Uganda, mi neli luna balumiwa bapili kuya kwa naha yeo. Linako zeo neli zende luli bakeñisa kuli nekunani batu babañata bane babata kuituta Bibele, mi baba Lipaki sina luna. Nihakulicwalo, hamulaho wa kuina mwa Africa ka lilimo zetaalu ni licika, lwakuta ku luna kuyo uta bana baluna. Lwakutela kwa United States. Zazi lenelufundukile mwa Africa, bulutu boneluikutwile kwa pilu nebufita boneluikutwile halufunduka mwa New York. Nelulatile hahulu batu ba mwa Africa mi nelunani sepo ya kuli kwapili neluka kutela kwateñi.

KUAMUHELA BUIKALABELO BOBUNCA

Neluyo ina kwa wiko wa njetumuko ya tolopo ya Colorado, kone bapilanga bashemi baka. Hamulaho feela wa fo, Kimberly mwanaa luna wa musizana apepwa, mi likweli ze 17 kuzwa fo, lwaba ni mwanaa luna yomuñwi ya bizwa Stephany. Lwaisa hahulu pilu kwa buikalabelo bwaluna bobunca bo, mi lwaitomela sikonkwani sa kuluta bana baluna babasizana niti. Nelubata kulikanyisa mitala yeminde yenelutomezwi ki batu babañwi. Neli nto yenekomokisa kulemuha kuli mitala yeminde itusanga bana kueza likatulo zende, kono hakutalusi kuli mañi ni mañi wabona hakahula uka sebeleza Jehova. Munyanaaka ni kaizelaaka nebatuhezi kusebeleza Jehova. Ninani sepo ya kuli kwapili bakacinca mubonelo wabona, ni kukala hape kulikanyisa mitala yeminde yenebatomezwi.

Neluikozi hahulu kuuta bana baluna, mi nelulikanga kamita kueza lika hamoho. Bakeñisa kuli nelupila bukaufi ni Aspen kwa Colorado, kaufelaa luna lwakala  kuituta kushelumuka fa litwa ka kuitusisa tubala twakuhatela ni tukota twakuchoñisa ilikuli lubasi lwaluna luno itabisanga hamoho ka papali yeo. Linako ze, za kuitabisa neli lufile kolo yende ya kuikambotanga ni bana baluna babasizana halunze lukwezi tukwepe tone tuluisanga kwa libapalelo. Ka linako zeñwi neluyanga kuyo bapula litende kwa sibaka sesiñwi mi neluikolanga kuambolisana inze lutona kwatuko ni mulilo. Nihaike kuli bana baluna nebasali babanyinyani, nebabuzanga lipuzo zecwale ka za kuli: “Ki musebezi mañi onikaeza hanika hula?” “Ki muuna ya cwañi yeniswanela kunyalwa ku yena?” Neluikatalize kusuña likuka za Mulimu mwa minahano ni lipilu za bana baluna. Nelubatusize kuitomela sikonkwani sakueza sebelezo ya nako kaufela, ni kulatelela kelezo yebutali ya kunyalana feela ni mutu yaitomezi sikonkwani sesiswana. Nelulikile kubatusa kulemuha kuli ki kwa butokwa kusakena mwa linyalo inze basali banana. Nelunani pulelo yeneluitusisanga ya kuli: “Ina inze ulukuluhile kufitela ukwanisa lilimo ze 23.”

Sina mone baezezanga bashemi baluna, ni luna nelubelekile ka taata kufumanehanga kwa mikopano ni kuyanga hamoho ni lubasi lwaluna mwa sebelezo ya mwa simu. Nelulukisize kuli batu babañwi bane bali mwa sebelezo ya nako kaufela bafitelange mwa ndu yaluna. Hape hane luambolanga za nako yeneluli mwa sebelezo ya bulumiwa, neluambolanga ka nzila yebonisa kuli neluikozi hahulu sebelezo yeo. Nelubulelanga kuli nako yeñwi kwapili, kaufelaa luna babane lukatama musipili wakuya hamoho kwa Africa. Bana baluna babasizana nebanyolelwa hahulu kueza cwalo.

Kamita nelubanga ni nako ya kulapela sina lubasi, mi ka nako yeo neluezanga liponiso zebonisa zenekona kuezahala kwa sikolo. Nelufanga bana baluna babasizana kuba Lipaki kuli baalabe lipuzo zebabuziwa. Kuituta ka nzila yeo nekubatabisanga luli mi hape nekubatusize kuba ni buikolwiso. Hane banze bahula, linako zeñwi nebakalile kubilaelanga ka za kulapela sina lubasi. Zazi leliñwi nenifilikani mi senibabulelela kuli baye kwa mizuzu yabona kakuli nelusike lwaituta zazi leo. Nebakomokile hahulu mi bakala kulila ni kubulela kuli nebabata kuituta. Kacwalo, lwakala kulemuha kuli kanti luli nelusweli kusuña likuka za Mulimu mwa lipilu za bana baluna babanyinyani. Hanebanze bahula, bazwelapili kutabela hahulu kuituta mi bakala kutalusanga maikuto abona ka kulukuluha. Kono ka linako zeñwi, nekulubelanga taata kubautwisisa habalubulelela kuli nebasa lumelelani ni litaba zeñwi za niti ya mwa Bibele. Niteñi, neluitutile zeneli mwa lipilu zabona. Hamulaho wa kunyakisisa ni bona, nebautwisisanga mubonelo wa Jehova mwa litaba zeñwi.

LICINCEHO ZEÑWI

Buikalabelo bwa kuuta bana baluna nebufelile kapili kufita mone lunahanela. Ka tuso ni ketelelo ya kopano ya Mulimu, neluezize monelukonela kaufela kutusa bana baluna kulata Jehova. Nelutabile hahulu bana baluna bababeli babasizana hane bakalile kueza bupaina hamulaho wa kukwaza sikolo sa sekondari, mi baituta misebezi yenebakonisa kufumana masheleñi a kuipilisa ka ona. Nebatutezi kwa Cleveland, mwa Tennessee, ni likaizeli babañwi bababeli kuyo belekela kone kutokwahala hahulu bakutazi. Nelubatondile hahulu kono hape nelutabezi hahulu bakeñisa kuli nebaiketezi kukena mwa sebelezo ya nako kaufela. Na ni bo Bethel lwakala kueza bupaina hape, ili nto yenetahisize kuli lube ni matohonolo amañwi a sebelezo yetahisa tabo. Ka linako zeñwi neluezanga musebezi wa kupotela liputeho ni kutusa kuonga-onga mikopano yemituna.

Basika tutela kale kwa Tennessee, bana baluna babasizana nebaile kwa London, mwa England, mi bayo potela ofisi ya mutai. Teñi ko, mwanaa luna Stephany inze anani lilimo ze 19, ayo kopana ni muzwale yanaabelekela fa Betele yabizwa Paul Norton. Hane baile hape kwateñi, Kimberly mwanaa luna yomuñwi ayo kopana ni muzwale Brian Llewellyn yaanabeleka ni muzwale Paul Norton. Bo Paul banyalana ni Stephany inzaa kwanisize lilimo ze 23. Silimo senesitatami, bo Brian banyalana ni Kimberly inzaa kwanisize lilimo ze 25. Kacwalo, bana baluna nebazwezipili kuina inze balukuluhile kufitela bakwanisa lilimo ze 23. Nelutabile hahulu kuli nebaketile kunyalana ni baana babaswanela

Inze luli ni bo Paul, bo Stephany, bo Kimberly, ni bo Brian kwa ofisi ya mutai wa Malawi mwa silimo sa 2002

Bana baluna babasizana nebalubulelezi kuli mutala one lubatomezi ni one batomile bo kuku wabona neubatusize kulatelela taelo ya Jesu ya kuli “mu zwelepili ku bata pili Mubuso,” niha kuli taata kufumana masheleñi. (Mat. 6:33) Mwa April ya silimo sa 1998, bo Paul ni bo Stephany nebamemilwe kuyo kena kilasi ya bu 105 ya Sikolo sa Giliadi, mi hamulaho nebalumilwe kuyo belekela kwa Malawi, mwa Africa. Ka nako yeswana yeo, bo Brian ni bo Kimberly nebamemilwe kuyo belekela kwa Betele ya London mi hamulaho balumiwa kuyo belekela kwa Betele ya kwa Malawi. Nelutabile hahulu bakeñisa kuli ka kuba babanca, bana baluna nebaiketezi bupilo bobunde ka kufitisisa.

 MEMO YEÑWI YETABISA

Mwa January ka silimo sa 2001, ki yona nako yeneniamuhezi luwaile loniamile ku lona kwa makalelo a likande le. Muzwale Marais, muokameli wa likolo la Toloko, naatalusize kuli mizwale nebaonga-onga sikolo senesikatusa batoloki mwa lifasi kaufela kuutwisisa hande puo ya Sikuwa, kacwalo, nebahupula kuli nibe yomuñwi wa babakayo lutiwa musebezi wa kuluta batoloki nihaike kuli nesenili wa lilimo ze 64. Na ni bo Bethel lwalapela ka za teñi mi lwaikambota taba yeo ni bomaa luna bane basupezi kuli luutwe liakalezo zabona. Sibeli sabona ili bo ma ni bo maa bona bo Bethel nebabata kuli luye, nihaike kuli nebaka siyala kusina ya batusa. Nalizeza muzwale yo, mi namubulelela kuli lwaitakaleza kueza sebelezo yende hahulu yeo.

Hamulaho, bo ma nebafumanwi ni butuku bwa kansa. Nabulelela bo ma kuli nelusike lwaya kuli lutusane ni bo kaizelaaka bo Linda mwa ku bababalela. Bo ma banialaba kuli: “Hauswaneli kueza cwalo. Nikaikutwa hahulu bumaswe haiba hauna kuya.” Bo Linda ni bona nebanani maikuto aswana. Neluitumezi hahulu kwa moya wabona wa buitomboli ni kwa tuso ya balikani! Hamulaho wa lizazi lenelufundukile kuliba kwa betele ya kwa Patterson, ko kubelanga likolo za Mubuso, bo Linda balulizeza kulubulelela kuli bo Ma batimezi. Sina mone bakalususueleza bo ma, lwabeleka ka taata mwa musebezi waluna omunca one lufilwe.

Nto yenelutabisize hahulu ni kufita kikuli sibaka sapili senelulumilwe kuyo belekela teñi ki ofisi ya mutai wa Malawi ili kone kubelekela bana baluna babasizana ni baana babona. Nelutabile hahulu kuyo bonana hape! Hamulaho, lwayo belekela kwa Zimbabwe mi kihona luya kwa Zambia. Hamulaho wa lilimo zetaalu ni licika la kuluta batoloki, nelukupilwe kukutela kwa Malawi kuli luyo ñola litaba zeneezahezi mwa bupilo bwa Lipaki ba mwa Malawi bane banyandisizwe hahulu bakeñisa kuhana kuikenya mwa litaba za lifasi. *

Inze lukutaza mwa simu ni baikulu baluna babasizana

Hape inze luikutwa bulutu kwa pilu, lwakutela kwa ndu yaluna kwa Basalt, Colorado, mwa 2005, kuyo zwelapili mwa musebezi wa bupaina. Mwa 2006, bo Brian ni bo Kimberly bato ina mabapa ni luna, kuto uta bana babona babasizana bababeli bo Mackenzie ni Elizabeth. Bo Paul ni bo Stephany basali mwa Malawi, mi bo Paul ba mwa Katengo ka Mutai wa Malawi. Ka kuba kuli ka nako yacwale seninani lilimo ze 80, nibanga ni tabo yetuna hahulu hanibonanga babanca inze bapeta buikalabelo bone niezize ka lilimo zeñata bona inze basali babanyinyani. Tabo yelunani yona mwa bupilo itisizwe ki mitala yeminde yenelutomezwi ki babañwi ili yeluikatalize kulikanyisa kuli bana baluna ni baikulu baluna ni bona batusiwe ki mutala waluna.

^ par. 5 Mubone Tawala ya Mulibeleli ya Sikuwa ya May 1, 1956, make. 269-272, ni ya March 15, 1971, make. 186-190, kuli muzibe zeñata ka za musebezi wa bulumiwa ono petilwe ki lubasi lwa bo Steele.

^ par. 30 Ka mutala, mubone likande la bo Trophim Nsomba mwa magazini ya Tawala ya Mulibeleli ya April 15, 2015, make. 14-18.