Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

MUZUHE! NO. 6 2016

Tapi Yemakaza Yebizwa Clown Fish

Tapi Yemakaza Yebizwa Clown Fish

Tapi yebizwa clown fish ya mubala wa orange

TAPI yebizwa clown fish ki yeñwi ya litapi lisikai zehoha hahulu mamelelo yaluna. Mwendi selutabelela hahulu tapi yeo ki mibala yayona yetabisa, yekona kuluhupulisa mutu yaapezi liapalo za mibala-bala ili yali fa libapalelo inze asehisa batu. Kamba mwendi lumakaliswa ki mufuta wa sibaka moiketanga kupila tapi yeo, ili mwahalaa miutwa yetaba ya simela sa mwa liwate sesibizwa anemone. Ki lona libaka clown fish hape haibizwa anemonefish.

Ka kuswana sina babapali babañata ba mwa mafilimu a Hollywood, litapi ze litabela hahulu kuungiwa maswaniso. Licaziba babatapanga ka kunwela mwa mezi hañata balibelelanga kubona litapi zeo halikutumana kuli baliinge maswaniso, bakeñisa kuli hañata haliyangi kwahule kusiya sibaka folipila mi halina boi.

Kono sesitahisa kuli litapi ze (clown fish) libe zemakaza ki mupilelo wazona okona kubonahala inge kuli wakona kulikenya mwa kozi. Kupila mwahalaa miutwa ya simela sesinani poizoni kukona kuswana inge kuyahela ndu mwa sibaka sesitezi linoha. Nihakulicwalo, litapi ze halikoni kukauhana ni limela za anemone koliketile kupila. Ki sika mañi sesikonahalisa swalisano yekomokisa yeo?

LITAPI ZE HALIKONI KUPILA KOKUSINA LIMELA ZA ANEMONE

Tapi yebizwa clown fish yenani malimba amabeli

Sina mokubelanga mwa bulikani bobuñata, litapi za clown fish ni limela za anemone zatusana. Swalisano ye mwahalaa litapi zeo ni limela za anemone haki yende feela kwa litapi za clown fish, kono ki ya butokwa hahulu kwa litapi zeo. Basayansi  babaituta libupiwa zepila mwa mawate balemuhile kuli litapi za clown fish halikoni kupila kokusina limela za anemone koliitingile. Litapi ze halizibi hande kutapa mi hane likapila kokusina silelezo ya limela za anemone nelika ciwa ka bunolo ki libupiwa zeñwi zetokwa lico. Kono ka kuitusisa limela za anemone kuba sona sibaka kolipila ni kolikona kusabela halibona kozi, litapi za clown fish zakona kupila lilimo zelishumi.

Litapi za clown fish liitusisanga limela za anemone sina sibaka sesisilelelizwe mwakuzwalela ni mwakupila. Litapi zeo lizwalelanga mai azona kwatasaa simela sa anemone kolipila, ili ko litapi zepeli za bashemi lizwelangapili kutokomela mai ao. Hasamulaho, litapi za clown fish hamoho ni bana bazona libonahalanga inze litapa kupotoloha simela sa anemone seo.

Simela sa anemone sona situsiwa cwañi ki swalisano yeo? Litapi za clown fish libanga sina bakanteli ba mwa mezi babaleleka litapi zeñwi zebizwa butterfly fish zelata hahulu kuca miutwa ya limela za anemone. Mane kunani mufuta omuñwi wa simela sa anemone osakoni kupila kokusina litapi za clown fish. Babatisisi hane bazwisize litapi za clown fish kwa limela za anemone, nekufumanwi kuli mwahalaa lihora feela ze 24, limela za anemone neliyundile kaufelaa zona. Kubonahala kuli litapi za butterfly fish nelicile limela zeo.

Mane kubonahala kuli litapi za clown fish lifanga maata kwa limela za anemone kolipila. Ammonium yefumanehanga mwa musutelo wa litapi za clown fish itusanga kuli simela sa anemone kolipila litapi zeo sihule hande. Mi litapi za clown fish halinze litapa mwahalaa miutwa ya simela sa anemone, liisanga mezi anani moya wa oxygen omuñata kwa simela sa anemone seo.

LITAPI ZA CLOWN FISH LIYO TAPELANGA KOLISABA KUTAPELA LITAPI ZEÑWI

Tapi yebizwa clown fish ya mubala wa pinki

Litapi za clown fish lisilelezwanga ki litalo lazona. Fa litalo lazona, kunani sitipwitipwi sesitelela sesi lisileleza kuli lisike zatabiwa ki miutwa. Kabakala sitipwitipwi sesitelela seo, kubonahala kuli simela sa anemone siinganga litapi za clown fish kuli ni zona ki simela sa anemone. Ka kuya ka caziba yomuñwi wa sayansi ya libupiwa za mwa mawate, litapi za clown fish lilyanganisanga simela sa anemone kuli liingiwe sina zesakoni kutahisa kozi.

Lipatisiso zeñwi libonisa kuli litapi za clown fish haliketa simela sa anemone kolibata kupila, pili litapi zeo litokwanga kutwaelana hande ni simela seo. Sekulemuhilwe kuli litapi zeo haliatumela simela sa anemone lwapili, liinganga lihora lisikai inze lito ngunyutanga kwa simela seo ka nakonyana ni kutuhela. Kubonahala kuli kungunyutanga simela seo ka nakonyana ni kutuhela kutusanga litapi za clown fish kuli litahise sitipwitipwi sa mufuta usili fa litalo lazona ili sitipwitipwi sesilumelelana ni poizoni yeinzi kwa simela sa anemone seo. Taba yeo hainze iezahala, mwendi litapi za clown fish zatabiwanga hanyinyani ki miutwa ya simela seo. Kono hamulaho wa fo, litapi zeo ni simela seo lifitanga fakulumelelana hande.

Swalisano ye mwahalaa libupiwa zeshutana zeo iluluta tuto ya butokwa hahulu ya kuswalisana. Mwa misebezi yemiñata yebaeza batu, batu ba lizo ni lisimuluho zeshutana-shutana bakondisanga hande misebezi yabona ka kuikataza kusebelisana hande. Ka kuswana ni litapi za clown fish, kukona kuluungela nakonyana kuli lutwaele kusebeza ni babañwi, kono zekazwa mwakueza cwalo likaba zende hahulu.