Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

MUZUHE! OCTOBER 2015

 PUPO YEMAKAZA

Litalo lelianyanga mezi la sombela sa makakalapa

Litalo lelianyanga mezi la sombela sa makakalapa

LITALO la Sombela sa makakalapa sa kwa Australia (Thorny devil lizard) sesibizwa ka sayansi kuli (Moloch horridus) lianyanga mezi kwa mbundu, puka, ni mukamo wa fafasi. Kihona liisa mezi ao kwa mulomo kuli sinwe. Ka mukwa ufi?

Linzila ze fa litalo la sombela seo lingunganyizwe kwa linzila ze mwahalaa litalo ilikuli lishimbe mezi ni kuaisa kwa maneku a mulomo wasona

Munyakisise taba ye: Litalo la sombela seo linani makakalapa. Licaziba babañwi basayansi banga kuli mezi esianyanga, afitanga mwahalaa masuba afumaneha mwa makakalapa a litalo la sona. Makakalapa ao apangile linzila mokufita mezi aya kwa maneku a mulomo wa sona.

Kono sombela seo sikonanga cwañi kuzamaisa mezi kuzwa kwa mahutu ni kuaisa kwa mulomo wa sona, ili kulwanisana ni maata ahohela lika fafasi? Mi sikonanga cwañi kuanya mezi ka kupikita mba yasona fa libaka zenani mukamo?

Kubonahala kuli babatisisi bafitile fa kuziba mo sombela seo sianyezanga mezi. Linzila ze fa litalo la sombela seo lingunganyizwe kwa linzila zeñwi zemwahalaa litalo ka lika zezamaisa mezi zeswana sina misinga yeminyinyani. Sibupeho sa Linzila zeo ki sona sesikonisanga lika zeo kuzamaisa mezi ili mukwa wo ka ona mezi afitanga mwa linzila zesisani ka kulwanisana ni maata a hohela lika fafasi. Kacwalo, litalo la sombela seo lizamaisanga mezi sina mwa zamaelanga mwa siponji.

Anine Benyus, prezidenti wa sikolo sa Biomimicry Institute, ubulela kuli kulikanyisa mukwa wa litalo la sombela seo wa kuanyanga mezi, kwakona kutusa bo manginela basayansi kupanga nto yeñwi yekona kuanya mukamo o mwa mbyu-mbyulu ka mulelo wa kubatisa hande miyaho ni kutahisa mezi akunwa.

Mubona cwañi? Kana litalo lelianyanga mezi la sombela sa makakalapa, neliitahezi feela ka kuipilaula? Kamba kana neliezizwe ki Mubupi?