Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

Bibele Ilulutañi?

Litaluso za Kwa Mafelelezo

Litaluso za Kwa Mafelelezo

1 JEHOVA

Libizo la Mulimu ki Jehova mi libizo leo litalusa “Utahisa Kubateñi.” Jehova ki Mulimu yamaata kaufela, mi ki yena yabupile lika kaufela. Unani maata akueza nto ifi kamba ifi yabata kueza.

Mwa Siheberu, libizo la Mulimu neliñozwi ka litaku zeene, zeyemelwa ki litaku za YHWH kamba JHVH. Libizo la Mulimu lifumaneha ibato ba ha 7,000 mwa miputo yakale ya Mañolo A Siheberu. Batu babañata mwa lifasi kaufela babizanga libizo la Jehova mwa linzila zeshutana-shutana, mi balibiza ka kuya ka mubizezo ozibahala hahulu mwa puo yabona.

Kauha. 1, para. 15

2 BIBELE IÑOZWI KA “KUSUSUMEZWA KI MOYA WA MULIMU”

Mulimu ki yena Musimululi wa Bibele, kono naaitusisize batu kwa kuiñola. Kuswana feela sina muñaa pisinisi yabulelela muñoli wahae kuñola liñolo, mi umutaluseza litaba za kuñola mwa liñolo leo. Mulimu naaitusisize moya wahae okenile kuetelela bañoli ba Bibele kuñola mihupulo yahae mwateñi. Moya wa Mulimu neuetelezi bañoli ba Bibele bao mwa linzila zeshutana-shutana; fokuñwi neu batahisezanga kubona lipono kamba kulola litolo zene batilo ñolanga hasamulaho.

Kauha. 2, para. 5

3 LIKUKA

Likuka ki litaba za mwa Bibele zetalusa tuto yeñwi ya butokwa. Ka mutala, sikuka sesili “liango zemaswe lisinya mikwa yeminde,” siluluta kuli batu boluswalisana ni bona bakona kutahisa kuli lueze lika zende kamba zemaswe. (1 Makorinte 15:33) Mi sikuka sa kuli “kaufela sacala mutu, ki sona hape sakakutula,” siluluta kuli liketo zelueza lika luama kwapili.—Magalata 6:7.

Kauha. 2, para. 12

  4 BUPOLOFITA

Bupolofita ki lushango loluzwa ku Mulimu. Ikona kuba litaba zeñwi zeama tato ya Mulimu, lituto zeñwi zeama mupilelo, taelo kamba katulo. Hape lushango lo, lukona kutalusa nto yeñwi yekaezahala kwapili. Mwa Bibele, kunani bupolofita bobuñata bose butalelelizwe.

Kauha. 2, para. 13

5 BUPOLOFITA BOBUBULELA KA ZA MESIA

Jesu ki yena yanaatalelelize bupolofita bobuñata bwa mwa Bibele bone bubulela ka za Mesia. Mubone mbokisi yeli: “ Bupolofita Bobubulela ka za Mesia.”

Kauha. 2, para. 17, litaluso za kwatasi

6 LIBAKA JEHOVA HANAABUPILE LIFASI

Jehova naabupile lifasi kuli libe paradaisi mokupila batu baba mulata. Mulelo wahae hausika cinca. Hona cwale-cwale fa, Mulimu ukafelisa bumaswe ni kufa batu bahae bupilo bobusa feli.

Kauha. 3, para. 1

7 SATANI DIABULOSI

Satani ki lingeloi lene likalile kukwenuhela Mulimu. Ubizwa Satani, ili kutalusa “Muhanyezi,” bakeñisa kuli uhanyezanga Jehova. Hape ubizwa Diabulosi, ili kutalusa “Lisawana.” Naafilwe libizo leo kabakala kuli ubulelanga buhata ka za Mulimu ni kupuma batu.

Kauha. 3, para. 4

  8 MANGELOI

Jehova naakalile kubupa mangeloi, mi hamulaho wa nako yetelele kihona abupa lifasi. Mangeloi naabupilwe kuli apile mwa lihalimu. Kunani mangeloi amañata-ñata. (Daniele 7:10) Lingeloi ni lingeloi linani libizo, ni mikwa yeshutana-shutana, mi ka buikokobezo, mangeloi asepahala ahananga kulapelwa ki batu. Mangeloi anani litulo zeshutana-shutana mi afilwe misebezi yefapahana-fapahana. Yemiñwi ya misebezi yeo ikopanyeleza kusebeleza fapilaa lubona lwa Jehova, kufitisa mashango a Jehova, kusileleza ni kuetelela batanga ba Jehova fa lifasi, kufitisa likatulo zahae, ni kutusa mwa musebezi wa kukutaza. (Samu 34:7; Sinulo 14:6; 22:8, 9) Kwapili, mangeloi ao akaswalisana ni Jesu kulwana mwa ndwa ya Armagedoni.—Sinulo 16:14, 16; 19:14, 15.

Kauha. 3, para. 5; Kauha. 10, para. 1

SIBI

Sibi ki nto ifi kamba ifi yelukona kunahana kamba kueza, yelwanisana ni Jehova kamba tato yahae. Bakeñisa kuli sibi sisinya silikani saluna ni Mulimu, Mulimu ulufile milao ni likuka zeelutusa kuambuka kueza sibi ka mabomu. Kwa makalelo, Jehova naabupile lika kaufela inze lili zepetehile, kono Adama ni Eva hane baiketezi kusautwa Jehova, nebaezize sibi mi balatehelwa ki bupetehi bwabona. Kabakaleo, basupala ni kushwa, mi bakeñisa kuli luhozize sibi ku Adama, ni luna lwasupala ni kushwa.

Kauha. 3, para. 7; Kauha. 5, para. 3

ARMAGEDONI

Armagedoni ki ndwa ya Mulimu ya kufelisa lifasi la Satani ni bumaswe kaufela.

Kauha. 3, para. 13; Kauha. 8, para. 18

 11 MUBUSO WA MULIMU

Mubuso wa Mulimu ki mulonga watomile Jehova kwa lihalimu. Jesu Kreste ki yena Mulena waona. Kwapili, Jehova ukaitusisa Mubuso wo kufelisa bumaswe kaufela. Mubuso wa Mulimu ukabusa lifasi.

Kauha. 3, para. 14

12 JESU KRESTE

Mulimu naabupile Jesu pili asika bupa kale lika kaufela. Jehova naalumile Jesu kutaha fa lifasi kuli ato shwela batu kaufela. Jesu hasaabulailwe, Jehova amuzusa kwa bafu. Ka nako yacwale, Jesu ubusa sina Mulena wa Mubuso wa Mulimu kwa lihalimu.

Kauha. 4, para. 2

13 BUPOLOFITA BOBUBULELA ZA LISUNDA ZE 70

Bibele neipolofitile kamba kubulelela cimo za nako yanaaka bonahala Mesia. Mesia naakabonahala kwa mafelelezo a lisunda ze 69, ili lisunda zenekalisize mwa silimo sa 455 B.C.E. ni kufela mwa silimo sa 29 C.E.

Luziba cwañi kuli lisunda zeo nelifelile ka silimo sa 29 C.E.? Lisunda ze 69 nelikalisize ka silimo sa 455 B.C.E. muta Nehemia naapunyize mwa Jerusalema ni kukala kuyaha sinca muleneñi wo. (Daniele 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Sunda ni sunda inani mazazi a 7. Kono mwa bupolofita bo, lisunda zebulezwi halitalusi feela lisunda zenani mazazi a 7, kono ki lisunda zenani lilimo ze 7, ka kuya ka mulao wa bupolofita oli, “lizazi lililiñwi liyemele silimo silisiñwi.” (Numere 14:34; Ezekiele 4:6) Taba yeo italusa kuli sunda ni sunda inani lilimo ze 7, kacwalo, palo ya lisunda ze 69 hamoho ki lilimo ze 483 (kutalusa 69 haitaimiswa ka 7). Haluka bala lilimo ze 483, kuzwa ka silimo sa 455 B.C.E., lukayo feleza mwa silimo sa 29 C.E. Mi seo ki sona silimo luli sanaakolobelizwe Jesu ni sanaabile Mesia!—Luka 3:1, 2, 21, 22.

 Bupolofita bobuswana bo, nebupolofitile ka za sunda yeñwi, ili kutalusa lilimo zeñwi ze 7. Mwahalaa nako yeo, Mesia naakabulaiwa ka silimo sa 33 C.E., mi kwa makalelo a silimo sa 36 C.E., taba yende ya Mubuso wa Mulimu neika kutazwa kwa macaba kaufela isiñi feela kwa Majuda.—Daniele 9:24-27.

Kauha. 4, para. 7

 14 TUTO YA BUHATA YA SILAALU

Bibele iluta kuli Jehova Mulimu ki yena Mubupi, ni kuli naabupile Jesu pili asika bupa kale lika zeñwi kaufela. (Makolose 1:15, 16) Jesu haki Mulimu Yamaata Kaufela. Nikamuta haasika bulela kuli walikana ni Mulimu. Mane yena naabulezi kuli: “Ndate ki yomuhulu ku na.” (Joani 14:28; 1 Makorinte 15:28) Kono bulapeli bobuñwi bulumela mwa tuto ya Silaalu, mi buluta kuli Mulimu uinzi mwa likalulo zetaalu: Mulimu Ndate, Mulimu Mwana, Mulimu moya okenile. Linzwi la “Silaalu” halifumanehi mwa Bibele. Yeo ki tuto ya buhata.

Moya okenile ki maata a Mulimu asebeza, ona maata ahae asabonahali, aitusisanga kwa kupeta tato yahae. Moya okenile haki mutu. Ka mutala, Bakreste ba kwa makalelo ‘nebatezi moya okenile’ mi Jehova naabulezi kuli: “Nikasululela moya waka kwa batu ba mufuta kaufela.”—Likezo 2:1-4, 17.

Kauha. 4, para. 12; Kauha. 15, para. 17

15 SIFAPANO

Bakreste ba niti habalapela Mulimu, habaitusisangi sifapano. Ki kabakalañi habasa ezangi cwalo?

  1. Bulapeli bwa buhata sebuitusisize sifapano ka nako yetelele. Mwa linako za kwamulaho, sifapano neisiitusiswanga hakulapelwa mulimu wa lupepo ni hakuezwa mikiti ya sihedeni yekopanyeleza ni somano. Mwahalaa lilimo ze 300 kuzwa fa lifu la Jesu, Bakreste nebasa itusisangi sifapano mwa bulapeli bwabona. Kono hamulaho wa nako, Mubusi wa Roma yabizwa Constantine naakalisize kuitusisa sifapano sina sisupo sesibonisa kuli mutu ki Mukreste. Mulelo wa kuitusisa sisupo seo neli kuli Bukreste buamuhelwe ki batu babañata. Kono sifapano nesisina swalisano ni yekana ni Jesu Kreste. Hatiso yeñwi (New Catholic Encyclopedia) italusa kuli: “Sifapano nesiitusiswanga mwa lizo za batu bane bapilile pili Bukreste busikaba kale teñi ni mwa lizo za batu bane basi Bakreste.”

  2.     Jesu naasika kokotelwa fa sifapano. Linzwi la Sigerike lelitolokilwe kuli “sifapano” litalusa feela “musumo oyemi,” “muambeso” kamba “kota.” Bibele yebizwa The Companion Bible italusa kuli: “Hakuna nihaiba linzwi lililiñwi mwa Sigerike [Testamente Yenca] lelibulela za miambeso yemibeli.” Jesu naakokotezwi fa musumo oyemi.

  3. Jehova haalati kuli luitusise maswaniso kamba lisupo zeñwi mwa bulapeli bwaluna.—Exoda 20:4, 5; 1 Makorinte 10:14.

Kauha. 5, para. 12

16 KUPUZO

Jesu naalaezi balutiwa bahae kuli baezange Kupuzo ya lifu lahae. Baezanga cwalo silimo ni silimo fa lizazi la Nisani 14, lona lizazi leliswana lene baezanga Maisilaele mukiti wa Paseka. Habaeza Kupuzo yeo, bafitisanga sinkwa ni waine kwa batu kaufela babafumanehile kwa Kupuzo, ili zeyemela mubili ni mali a Jesu. Babaka busa ni Jesu kwa lihalimu bacanga kwa sinkwa ni kunwa kwa waine yeo. Babanani sepo ya kupila kuya kuile fa lifasi, babonisanga likute ka kufumaneha kwa Kupuzo yeo, kono habacangi kwa sinkwa ni kunwa kwa waine yeo.

Kauha. 5, para. 21

17 MOYO

Mwa Bibele ya Toloko ya Lifasi Lelinca, linzwi la “moyo” liitusisizwe kutalusa (1) mutu, (2) folofolo kamba (3) bupilo bwa mutu kamba bwa folofolo. Ki ye mitala yebonisa cwalo:

  • Mutu. “Mwa mazazi a Nuwe . . . batu basikai, fo kikuli, mioyo ye 8, nebapilisizwe kwa mezi.” (1 Pitrosi 3:20) Mwa liñolo le, linzwi la “mioyo” litalusa batu—ili Nuwe ni musalaa hae, bana babona babashimani babalaalu, ni basali babona.

  • Folofolo. “Mulimu ali: ‘Mwa mezi kutale libupiwa zepila [litaluso za kwatasi, “mioyo”], mi libupiwa zefufa lifufe fahalimwaa lifasi mwa mbyumbyulu ya mahalimu.’ Cwale Mulimu ali: ‘Lifasi litahise libupiwa zepila [litaluso za kwatasi,  “mioyo”] ka mifuta yazona, limunanu ni lifolofolo zehohoba ni lifolofolo za mwa naheñi ka mifuta yazona.’ Mi kwaba cwalo.”—Genese 1:20, 24.

  • Bupilo bwa mutu kamba bwa folofolo. Jesu naaize: “Hakuna mutu yanani lilato lelifita le, kuli mutu atobohe bupilo [litaluso za kwatasi, “moyo”] bwahae kabakala balikani bahae.” (Joani 15:13) Jesu hape naaize: “Ki na mulisana yomunde; mulisana yomunde uitoboha bupilo [litaluso za kwatasi, “moyo”] bwahae kabakala lingu.”—Joani 10:11.

    Hape, mutu haaeza nto yeñwi ka ‘moyo wahae kaufela,’ kutalusa kuli ueza cwalo ka kulata ni ka mwakonela kaufela. (Mateu 22:37; Deuteronoma 6:5) Linzwi la “moyo” hape likona kuitusiswa kwa kutalusa takazo yanani yona mutu. Mutu yashwile kamba situpu sa mutu sikona kutaluswa kuli ki moyo oshwile.—Numere 6:6; Liproverbia 23:2; Isaya 56:11; Hagai 2:13.

Kauha. 6, para. 5; Kauha. 15, para. 17

MOYA

Manzwi a Siheberu ni a Sigerike atolokilwe kuli “moya” mwa Bibele ya Toloko ya Lifasi Lelinca akona kutalusa lika zeshutana-shutana. Kono manzwi ao kamita aama kwa nto yeñwi yebasa koni kubona batu, inge cwalo moya ofuka, kamba moya obabuyela batu ni lifolofolo. Manzwi ao hape akona kutalusa libupiwa za moya kamba moya okenile, ona maata a Mulimu asebeza. Bibele hailuti kuli mutu haashwa, kunani kalulo yeñwi yahae yezwelangapili kupila.—Exoda 35:21; Samu 104:29; Mateu 12:43; Luka 11:13.

Kauha. 6, para. 5; Kauha. 15, para. 17

GEHENA

Gehena ki libizo la musindi one uli bukaufi ni Jerusalema, kone kucisezwanga manyalala. Hakuna bupaki bobubonisa kuli mwa linako za Jesu, lifolofolo kamba batu nebatukufazwanga kamba kucisiwa inze bapila mwa musindi wo. Ka mukwa ocwalo, Gehena haki sibaka sesisa bonahali kobaiswanga batu  babashwile kuli bayo tukufazwa kamba kucisiwa kuya kuile. Jesu hanaabulela za batu babaka yumbelwa mwa Gehena, naatalusa kuli batu bao, nebaka yundiswa kuya kuile.—Mateu 5:22; 10:28.

Kauha. 7, para. 20

20 TAPELO YA MULENA

Ye ki tapelo yanaalapezi Jesu hanaaluta balutiwa bahae mwakulapelela. Hape tapelo yeo ibizwa tapelo yeli mutala. Ka mutala, Jesu naalulutile kuli lulapelange cwana:

  • “Libizo lahao likeniswe”

    Lulapelanga kuli Jehova akenise libizo lahae kwa buhata kaufela bwatamelelizwe. Lulapelanga cwalo kuli libupiwa kaufela ze kwa lihalimu ni fa lifasi lisabe ni kukuteka libizo la Mulimu.

  • “Mubuso wahao utahe”

    Lulapelanga kuli Mubuso wa Mulimu uto sinya lifasi lelimaswe la Satani, uto busa lifasi, ni kuli uto eza lifasi kuba paradaisi.

  • “Tato yahao iezwe fa lifasi”

    Lulapelanga kuli mulelo wa Mulimu ka za lifasi utalelezwe, wa kuli batu babaipeya kuutwa Mulimu bakone kupila kuya kuile mwa Paradaisi inze bapetehile, sina feela Jehova mwanaabatela haabupa batu.

Kauha. 8, para. 2

21 TIULULO

Jehova naalukisize tiululo kuli apilise batu kwa sibi ni lifu. Tiululo ki tifo yenetokwahala kuli kulekiwe sinca bupilo bobupetehile bwanaalatehezwi ki bona mutu wapili, yena Adama, ni kulukisa sinca silikani sene sisinyehile, sanaanani sona mutu ni Jehova. Mulimu naalumile Jesu fa lifasi kuli ato shwela baezalibi kaufela. Kabakala lifu la Jesu, batu kaufela banani kolo ya kuto pila kuya kuile ni kuba batu babapetahalile.

Kauha. 8, para. 21; Kauha. 9, para. 13

 KI KABAKALAÑI SILIMO SA 1914 HASILI SA BUTOKWA HAHULU?

Bupolofita bobu kwa Daniele kauhanyo 4 bululuta kuli Mulimu naakatoma Mubuso wahae ka silimo sa 1914.

Bupolofita: Jehova naafile Mulena Nebukadenezare tolo ya bupolofita bwa kota yetuna yenelemilwe. Mwa tolo yeo, lisina la kota yeo nelitamilwe ka liwenge la sipi ni la kopa, kuli ipalelwe kuhula ka “linako ze 7.” Hamulaho wa fo, kota yeo neika hula hape.—Daniele 4:1, 10-16.

Mobu lutuseza bupolofita bo: Kota yeo iyemela puso ya Mulimu. Ka lilimo zeñata, Jehova naaitusisize malena mwa Jerusalema kuli babuse sicaba sa Isilaele. (1 Makolonika 29:23) Kono malena bao nebatuhezi kusepahala, mi puso yabona yafela. Jerusalema neisinyizwe ka silimo sa 607 B.C.E. Ao neli ona makalelo a “linako ze 7.” (2 Malena 25:1, 8-10; Ezekiele 21:25-27) Jesu hanaabulezi kuli “Jerusalema ukahatikelwa ki macaba kufitela linako zetomilwe za macaba lifela,” naatalusa “linako ze 7” zeo. (Luka 21:24) Kacwalo, “linako ze 7” nelisika fela Jesu hanaali fa lifasi. Jehova naasepisize kuli ukaketa Mulena kwa mafelelezo a “linako ze 7.” Puso ya Mulena yomunca yo, yena Jesu, neika tisa limbuyoti zeñata kwa batu ba Mulimu mwa lifasi kaufela, kuya kuile.—Luka 1:30-33.

Folikuma “linako ze 7”: “Linako ze 7” nelitandile lilimo ze 2,520. Halubala lilimo ze 2,520 kuzwa ka silimo sa 607 B.C.E., linako zeo lilufitisa mwa silimo sa 1914. Ka silimo seo, Jehova naaezize Jesu, yena Mesia, kuba Mulena wa Mubuso wa Mulimu mwa lihalimu.

 Lilimo ze 2,520 lulifumana cwañi? Bibele ibulela kuli linako zetaalu ni licika litanda mazazi a 1,260. (Sinulo 12:6, 14) Kacwalo, “linako ze 7” ki yona palo hamoho ya linako zetaalu ni licika halitaimiswa habeli, mi linako zetaalu ni licika zeo halitaimiswa habeli lilufa mazazi a 2,520. Mazazi a 2,520 alikana ni lilimo ze 2,520 ka kuya ka mulao one uitusiswa mwa bupolofita bwa Bibele hakubalwa mazazi, mi mulao wo neuli, “lizazi lililiñwi liyemele silimo silisiñwi.”—Numere 14:34; Ezekiele 4:6.

Kauha. 8, para. 23

23 MIKAELE NDUNA WA MANGELOI

Bibele ibonisa kuli nduna wa mangeloi ki alimuñwi feela, mi libizo lahae ki Mikaele.—Daniele 12:1; Juda 9.

Mikaele ki yena Mueteleli wa mpi ya Mulimu ya mangeloi asepahala. Sinulo 12:7 ibulela kuli: “Mikaele ni mangeloi ahae balwana ni drakoni . . . ni mangeloi ayona.” Buka ya Sinulo ibulela kuli Mueteleli wa mpi ya Mulimu ki Jesu, kacwalo, Mikaele ki libizo leliñwi la Jesu.—Sinulo 19:14-16.

Kauha. 9, para. 4

MAZAZI A MAFELELEZO

Pulelo ye, italusa nako yene kukaezahala likezahalo zetuna fa lifasi pili Mubuso wa Mulimu usika sinya kale lifasi la Satani. Lipulelo zeswana ni yeo zecwale ka “nako ya kufela kwa lifasi” ni “kubateñi kwa Mwanaa mutu” liitusisizwe mwa bupolofita bwa Bibele kuama kwa nako yeswana yeo. (Mateu 24: 3, 27, 37) “Mazazi a mafelelezo” naakalile ka silimo sa 1914, muta Mubuso wa Mulimu neukalisize kubusa kwa lihalimu, mi akafela ka nako yelika sinyiwa lifasi la Satani fa ndwa ya Armagedoni.—2 Timotea 3:1; 2 Pitrosi 3:3.

Kauha. 9, para. 5

 25 ZUHO YA BAFU

Zuho italusa kezo yakuzusa batu babashwile, ili yekaezwa ki Mulimu. Mwa Bibele kunani litaba ze 9 zebulela za zuho. Batu babacwale ka Elia, Elisha, Jesu, Pitrosi, ni Paulusi nebazusize batu kwa bafu. Ki maata a Mulimu anaakonahalisize kuli limakazo zeo liezahale. Jehova usepisa kuli batu “babalukile ni babasika luka” bakazusezwa kuto pila fa lifasi. (Likezo 24:15) Bibele hape ibulela za batu babaka zusezwa kuyo pila kwa lihalimu. Zuho yeo iezahala muta batu babaketilwe kamba babatozizwe ki Mulimu bazusezwa kuyo pila kwa lihalimu ni Jesu.—Joani 5:28, 29; 11:25; Mafilipi 3:11; Sinulo 20:5, 6.

Kauha. 9, para. 13

26 BUDIMONA (TUMELO YA MIOYA)

Budimona kamba tumelo ya mioya ki kezo yemaswe ya kulika kuambola ni mioya, ibe kuli ki ka kuambola ni badimona luli kamba kuitusisa mutu yomuñwi, yacwale ka ñaka kamba mulauli. Batu baezanga likezo zecwalo zeswalisana ni tumelo ya mioya kabakala kuli balumela tuto ya buhata ya kuli mutu haashwa, kunani moya o ku yena osashwangi, mi moya wo uyo fetuhanga silumba sesimaata. Badimona hape balika kukukueza batu kuli basike bautwa Mulimu. Budimona bukopanyeleza lika zecwale ka kunuha ka linaleli, bulauli, mabibo, buloi, kusaba lika zesiyo, ni litaba zeñwi za sidimona. Libuka zeñata, limagazini, lika zeitusiswa kwa kunuha bupilo bwa mutu, mafilimu, lika za kunuhisa, ni lipina zeñwi libonisanga inge kuli lika zecwale ka badimona, mabibo kamba lika za mioya halikoni kutahisa kozi kamba kuli zatabisa. Lizo zeñata zeeziwanga fa maswabi zecwale ka matabelo aezezwanga mutu yashwile, mikiti yeeziwanga fa maswabi, mikiti ya ka silimo ya kuhupula mutu yashwile, lizo za kutapisa baana kamba basali babashwezwi ki mutu yene banyalani ni yena ni lizo za mitande, ni zona liswalisana ni badimona. Hañata batu baitusisanga milyani yekola kuli babe ni maata a badimona.—Magalata 5:20; Sinulo 21:8.

Kauha. 10, para. 10; Kauha. 16, para. 4

 BUBUSI BWA JEHOVA

Jehova ki Mulimu Yamaata Kaufela, mi ki yena yabupile lika kaufela. (Sinulo 15:3) Kabakaleo, ki yena Muñaa lika kaufela mi unani tukelo kamba maata kaufela a kuzamaisa lika zabupile. (Samu 24:1; Isaya 40:21-23; Sinulo 4:11) Utomile milao ya kuzamaisa lika kaufela zabupile. Jehova hape unani maata akuketa batu babañwi kuba babusi. Mi halulata Mulimu ni kulatelela zabulela, lubonisa kuli lwayemela bubusi bwahae.—1 Makolonika 29:11.

Kauha. 11, para. 10

28 KUSULULA MBA

Kusulula mba ki kezo ya kamabomu yeeziwanga ka mulelo wa kubulaya mbututu yesali mwa mba. Haki nto yeezahalanga kakusa lela kamba nto yeikezahalelanga feela mwa mubili wa mutu. Kuzwa ka nako yaitwala mutu, mbututu yesali mwa mba haiswaneli kuungiwa sina kalulo ya mubili wa ma yona. Mbututu yeo ki mutu luli yaikemezi.

Kauha. 13, para. 5

29 KUPOMPELWA MALI

Wo ki mualafelo wa kushimbulula mali kamba yeñwi ya likalulo zetuna zeene za mali, kulizwisa ku mutu yomuñwi ni kulibeya mwa mubili wa mutu yomuñwi, kamba kupompela mwa mubili wa mutu mali amañwi anaabulukilwe kokuñwi. Likalulo zetuna zeo za mali ki zona ze: Kalulo yeshimba tungwalingwali twa mubili, yeli sitipwitipwi, liselusi zefubelisa mali, liselusi zetusa kwa kulwanisa maikolokuwawa, ni kalulo yetusa kwa kufolisa litombo.

Kauha. 13, para. 13

 30 KALIMELO

Mwa Bibele, linzwi la “kalimelo” halitalusi feela kufa mutu koto. Halukalimelwa ki kutalusa kuli yalukalimela ubata kululaya, kululuta ni kulusikulula. Jehova haakalimelangi batu ka situhu. (Liproverbia 4:1, 2) Jehova utomezi bashemi mutala omunde. Kalimelo yafanga kwa batu ki yetusa luli, kuli mane mutu wakona kutabela kukalimelwa ki yena. (Liproverbia 12:1) Jehova walata batu bahae, mi wabaluta. Ubafa litaelo zeebatusa kusikulula mihupulo yabona yefosahalile ni zeebatusa kunahana ni kueza lika ka nzila yemutabisa. Bashemi baswanela kulemuha kuli kukalimela bana kukopanyeleza kutusa bana babona kuutwisisa libaka habaswanela kuipeya kuutwa. Mi hape kutalusa kubaluta kuli balate Jehova, hamohocwalo ni Linzwi lahae, yona Bibele, ni kubatusa kuutwisisa likuka ze ku yona.

Kauha. 14, para. 13

31 BADIMONA

Badimona ki libupiwa zemaswe za moya, zesabonahali, ili zenani maata amatuna. Badimona ki mangeloi amaswe. Mangeloi ao naatilo ba badimona bakeñisa kuli naasika utwa Mulimu, mi afetuha kuba lila zahae. (Genese 6:2; Juda 6) Naaswalisani ni Satani mwa kukwenuhela Jehova.—Deuteronoma 32:17; Luka 8:30; Likezo 16:16; Jakobo 2:19.

Kauha. 16, para. 4