Mwa ku fumanela litaba ka bunolo

Mukete puo

Mu ye fa kalulo ya bubeli ya litaba ze li teñi

Mu ye kwa litaba za mwahali

Mu ye kwa litaba za mwahali

Lipaki za Jehova

Silozi

Mulikanyise Tumelo Yabona

 KAUHANYO 8

Naaitiisize Nihanaa Swabisizwe

Naaitiisize Nihanaa Swabisizwe

1. Ki kabakalañi batu ba mwa Shilo hane bali mwa maswabi?

SAMUELE naali mwa maswabi mwa Shilo. Batu babañata mwa Shilo nebali mwa maswabi. Mwa malapa amañata, basali ni banana nebalila mi nebali mwa maswabi hamulaho wa kuutwa kuli bo ndataa bona, baana babona, bana babona babashimani, ni banyani kamba bahulwani babona habasa kutela kwa malapa abona hape. Maisilaele nebatuzwi maswe ki Mafilisita mi masole babona babaeza 30,000 nebabulailwe mwa ndwa, mi nakonyana kwamulaho, masole babañwi ba Maisilaele babaeza 4,000 neba bulailwe ki Mafilisita mwa ndwa yeñwi.—1 Sam. 4:1, 2, 10.

2, 3. Ki liziyezi mañi zenetahisize maswabi mwa Shilo ni kuli ilatehelwe ki kanya yayona?

2 Kezahalo yeo, neili feela yeñwi ya liziyezi. Bana bababeli babamaswe ba Muprisita ya Pahami Eli, bo Hofini ni Finehasi, nebazwile mwa Shilo inze balwezi aleka ya tumelelano. Aleka ya tumelelano neibulukiwanga mwa sibaka sesikenile sa tabernakele—ili tempele yenebonahala inge tende. Aleka yabutokwa hahulu yeo neli sisupo sa kuba teñi kwa Mulimu. Batu bashimba Aleka kwa ndwa, ka kunahana ka butoto kuli Aleka yeo neika basileleza ni kubatusa kufenya Mafilisita. Kono Mafilisita bahapa Aleka, mi babulaya Hofini ni Finehasi.—1 Sam. 4:3-11.

3 Mwa tabernakele yeneli mwa Shilo nekubulukelwanga Aleka ka lilimo-limo. Kono cwale Aleka neihapilwe. Hamano utwa taba yeo, Eli wa lilimo ze 98, angandumuka mwa sipula mi ashwa. Mukwenyanaa hae yanaasiyamezwi ka lona lizazi leo, ashwa hanaanzaa puluha. Asika shwa kale, abulela kuli: ‘Kanya ituhile ku Isilaele.’ Kaniti, Shilo neicincize.—1 Sam. 4:12-22.

4. Lukanyakisisañi mwa kauhanyo ye?

4 Samuele naakaeza cwañi kabakala maswabi-tuna a? Kana tumelo yahae neika mukonisa kutusa batu bane balatehezwi ki silelezo ya Jehova ni sishemo sahae? Ka linako zeñwi, kaufelaa luna lwakona kuipumana mwa miinelo yetaata ni lika zeswabisa zekona  kulika tumelo yaluna; kacwalo halunyakisiseñi lika zeñwi hape zelukona kuituta ku Samuele.

Naaezize Zelukile

5, 6. Bibele ibulelañi ka zeneezahezi mwahalaa lilimo ze 20, mi Samuele naaezañi mwahalaa nako yeo?

5 Bibele cwale ituhela kubulela za Samuele mi ikala kubulela za Aleka yekenile; ilubulelela mone baziyelehezi Mafilisita kabakala kuunga Aleka ni mone baikutiselize sicucu. Hamulaho wa lilimo ze 20, Bibele kihona hape ibulela za Samuele. (1 Sam. 7:2) Naaezañi mwahalaa lilimo zeo kaufela? Kalabo ifumaneha mwa Bibele.

Samuele naatusize cwañi batu kuitiisa hane kunani sinyehelo yetuna ni likezo zezwafisa?

6 Luituta kuli pili lilimo ze 20 zeo lisika kalisa kale, ‘linzwi la Samuele neliyo fita kwa bana ba Isilaele kaufela.’ (1 Sam. 4:1) Bibele ipatulula kuli hamulaho wa lilimo zeo ze 20, Samuele naapotelanga minzi yemilaalu mwa Isilaele, ili kupotoloha minzi yeo silimo ni silimo inzaa talima litaba ni kualaba lipuzo. Hamulaho, naakutelanga kwa munzi wahabo yena wa Rama. (1 Sam. 7:15-17) Kaniti, Samuele naapatehile luli, mi mwahalaa lilimo ze 20 zeo, naanani zeñata za kueza.

Nihaike kuli Bibele haibuleli ka za Samuele mwahalaa lilimo ze 20, lunani buikolwiso bwa kuli naapatehile mwa sebelezo ya Jehova

7, 8. (a) Samuele naabuleleziñi batu hamulaho wa lilimo ze 20 za kubeleka ka taata? (b) Batu nebaezize cwañi hamulaho wa kuutwa manzwi a Samuele?

7 Muzamao omaswe ni kusasepahala kwa bana ba Eli nekufokolisize tumelo ya batu. Kabakaleo, kubonahala kuli buñata bwa batu nebakalisize kulapela milimu ya maswaniso. Kono hamulaho wa lilimo ze 20 za kusebeza ka taata, Samuele abulelela batu kuli: ‘Hamuli mukutela ku Muñaa Bupilo ka lipilu zamina kaufela, fohe muzwise milimu isili, ni bo Ashitaroti baba ku mina; mulukiseze Muñaa Bupilo lipilu zamina, mi musebeleze Yena anosi: Kihona aka milamulela mwa mazoho a Mafilisita.’—1 Sam. 7:3.

8 Mafilisita nebanyandisa batu ba mwa Isilaele. Bakeñisa kuli mpi ya Isilaele neituzwi, Mafilisita nebaikutwa kuli nebakona kuhatelela batu ba Mulimu kusina butata. Kono Samuele akolwisa batu kuli lika nelikaba hande haiba bakutela ku Jehova. Kana nebaezize cwalo? Maisilaele bazwisa milimu ya maswaniso ni kukalisa ‘kusebeleza Muñaa Bupilo anosi,’ mi taba yeo yatabisa Samuele. Samuele aputa mukopano kwa Mizipa, ili tolopo ye mwa naha ya malundu ye kwa mutulo wa Jerusalema. Batu bakopana, baitima lico, mi babakela libi zabona zeñata za kulapela milimu ya maswaniso. —Mubale 1 Samuele 7:4-6.

Mafilisita nebanahana kuli mukopano wa batu ba Jehova neli kolo ya kuli babanyandise

9. Mafilisita nebaboni kuli bafumani kolo ya kuezañi, mi batu ba Mulimu nebaezize cwañi?

 9 Mafilisita bautwa kuli Maisilaele bakopani, mi babona kuli yeo neli kolo ya kubataseza. Baluma mpi yabona kwa Mizipa kuyo bulaya balapeli ba Jehova bao. Maisilaele bautwa kuli Mafilisita nebataha kuto balwanisa. Bakeñisa kukenelwa ki sabo yetuna, Maisilaele bakupa Samuele kuli abalapelele. Samuele aeza cwalo, mi mane afa sitabelo. Ka nako yene kuezahala zeo, mpi ya Mafilisita yato taseza Mizipa. Mi Jehova cwale aalaba tapelo ya Samuele. Kabakala buhali bwahae, ‘alumiseza Mafilisita mishika yesabisa, ka lizazi leo.’—1 Sam. 7:7-10.

10, 11. (a) Ki sika mañi sene sikomokisa ka za mishika yeo Jehova naalumiselize mpi ya Mafilisita? (b) Kiñi zenezwile mwa ndwa yenekalezi mwa Mizipa?

10 Kikuli Mafilisita bao nebanani boi sina banana babamatelanga ku bo maa bona ka sabo habautwa mushika? Batili, Mafilisita bao neli masole babatiile, babanani yeloseli. Kubonahala kuli neli lwapili Mafilisita kuutwa mishika yecwalo. Kana nebasabisizwe feela ki ‘kupalakata’ kwa mishika? Kana mishika yeo neipalakata kwahalimu inze kungwelukile, kamba nebalyanganiswa ki mulumo one uutwahala inge ozwelela mwa malundu? Kusina taba ni zenetahisize kuli baikutwe cwalo, mishika yeo neilyanganisize ni kumbemukisa Mafilisita. Bakeñisa kuli nebalyangani, bakala kufenyiwa mwa sibaka sa kuli balwanise Maisilaele. Baana ba Isilaele bazwa mwa Mizipa, batula Mafilisita, ni kubashenja ka likilomita zeñata kuyofita kwa wiko wa mboela wa Jerusalema.—1 Sam. 7:11.

11 Ndwa yeo neitahisize cinceho yabutokwa kwa batu ba Mulimu. Mafilisita nebasika lwanisa Maisilaele mwahalaa nako kaufela yeo Samuele naali muatuli. Mi minzi kaufela yakutela hape mwa mazoho a batu ba Mulimu.—1 Sam. 7:13, 14.

12. Kutalusañi hakubulelwa kuli Samuele ‘naaezize zelukile,’ mi ki tulemeno mañi tone tumutusize kuzwelapili kueza zelukile?

12 Hamulaho wa lilimo zeñata, Muapositola Paulusi añola Samuele fa mukoloko wa baatuli ni bapolofita babasepahala bane ‘baezize zelukile.’ (Maheb. 11:32, 33) Samuele naaezize zende ili zelukile mwa meeto a Mulimu mi naasusuelize ni babañwi kueza cwalo. Naazwezipili kueza zelukile bakeñisa kuli naalibelezi ka pilu-telele kuli Jehova naaka mutusa, mi naasebelize ka busepahali kusina taba ni kuswabiswa ki likezo za babañwi. Hape naanani buitebuho. Hamulaho wa kutula Mafilisita kwa Mizipa, Samuele  ayemisa licwe la kupuzo kuli lihupulisange batu mo Jehova naatuselize batu bahae.—1 Sam. 7:12.

13. (a) Ki tulemeno mañi tolutokwa kuba ni tona kuli lulikanyise Samuele? (b) Munahana kuli ki lili foluswanela kubela ni tulemeno totuswana ni twa Samuele?

13 Kana mwalata ‘kueza zelukile’? Haiba mwalata, muitute kwa mutala wa Samuele wa kuba ni pilu-telele, buikokobezo, ni buitebuho. (Mubale 1 Pitrosi 5:6.) Kaufelaa luna lutokwa tulemeno to. Samuele naaezize hande kuba ni tulemeno to inzaa sali mwanana, bakeñisa kuli naaswabisizwe hahulu ki likezo za babañwi mwa buhulu.

‘Bana Bahao Habazamayi Mwa Mutala Wahao’

14, 15. (a) Ki likezo lifi zeneswabisize hahulu Samuele ‘hasaahulile’? (b) Kana Samuele neli mushemi yamaswe sina mwanaainezi Eli? Mutaluse.

14 Bibele itobulela hape za Samuele ‘hasahulile.’ Ka nako ye, Samuele naasanani bana bababeli babahulu, bo Joele ni Abija, mi abafa buikalabelo bwa kumutusa mwa musebezi wa buatuli. Kono ka bumai, bana bahae neba muswabisize. Samuele niha naali yasepahala ni yalukile, bana bahae nebaitusisize buikalabelo bo ka mafosisa kuli bapete milelo yabona ya buitati, mi bakopamisa likatulo ni kuamuhela likweta.—1 Sam. 8:1-3.

 15 Zazi leliñwi, babahulu ba mwa Isilaele bato bilaela ku mupolofita Samuele wa musupali. Bamubulelela kuli: ‘Bana bahao habazamayi mwa mutala wahao.’ (1 Sam. 8:4, 5) Kana Samuele naaziba butata bo? Bibele haibuleli sesiñwi ka za taba yeo. Kono ka kushutana ni Eli, Samuele nesi mushemi yamaswe. Jehova naakalimezi Eli ni kumufa koto bakeñisa kupalelwa kusikulula bana bahae kwa likezo zabona zemaswe, ni kabakala kukuteka bana bahae kufita Mulimu. (1 Sam. 2:27-29) Jehova naasika fumana mafosisa a cwalo ku Samuele.

Samuele naatiyezi cwañi muinelo wa kuba ni bana bane baipanguzi?

16. Bashemi babanani bana babaipanguli baikutwanga cwañi, mi bakona kuomba-ombiwa ni kutusiwa cwañi ki mutala wa Samuele?

16 Bibele hai lutalusezi za lipilaelo ni maswabi amatuna anaaikutwile Samuele hanaautwile za muzamao omaswe wa bana bahae. Bashemi babañata bautwisisa mwanaaikutwezi. Mwa linako zetaata ze, bana babañata bahananga zamaiso ni kalimelo ya bashemi babona. (Mubale 2 Timotea 3:1-5.) Bashemi baba mwa butata bobucwalo bakona kuomba-ombiwa ni kutusiwa hahulu ki mutala wa Samuele. Tumelo yahae neisika fokoliswa ki mizamao yemaswe ya bana bahae. Muhupule kuli bana bamina habasa utwi hamu bakalimela, mutala wamina uka bafita kwa lipilu. Mi bashemi bakona kutabisa Ndataa bona kamita, yena Jehova Mulimu—sina mwanaaezelize Samuele.

‘Ulubatele Mulena’

17. Babahulu ba mwa Isilaele nebakupileñi ku Samuele, mi Samuele naaikutwile cwañi?

17 Bana ba Samuele nebasika nahana zemaswe zeneka zwa mwa likezo zabona za mukwañuli ni buitati. Babahulu ba mwa Isilaele babulelela Samuele kuli: ‘Cwale ulubatele mulena yaka luatulela, sina mwaezezwa macaba kaufela.’ Kana kupo yeo ibonisa kuli batu nebahana Samuele? Samuele naatulela batu bao ka lilimo zeñata-ñata, ili kuyemela Jehova. Cwale nebabata mulena kuli abe muatuli wabona, isiñi feela mupolofita sina Samuele. Macaba anaapotolohile Isilaele naanani malena, mi Maisilaele ni bona nebabata kuba ni mulena! Samuele naaikutwile cwañi? Lubala kuli: ‘Taba ye yaswabisa hahulu Samuele.’—1 Sam. 8:5, 6.

18. Jehova naaomba-ombile cwañi Samuele, mi ka nako yeswana naabonisize cwañi kuli Maisilaele nebaezize sibi sesituna?

18 Mulemuhe mwanaa alabezi Jehova, Samuele hanaafitisize taba ye kuyena mwa tapelo. Naaize: ‘Uutwe linzwi la sicaba mwa litaba kaufela zeba kubulelela; kakuli habahani wena, kono bahanile Na, kuli nisike naba mulenaa bona.’ Kaniti manzwi ao naaomba-ombile Samuele, nihaike kuli batu bao nebashwauzi hahulu  Mulimu Yamaata Kaufela! Jehova naabulelezi mupolofita wahae kuli alemuse Maisilaele zemaswe zeneka batahela kabakala kuipatela mulena wa butu. Samuele hanaa balemusize, bapihelela, bali: ‘Batili, kono lukaba ni mulena yalubusa.’ Samuele naautwa Mulimu kamita, kacwalo aya mi ayo toza mulena yanaaketilwe ki Jehova.—1 Sam. 8:7-19.

19, 20. (a) Samuele naamamezi cwañi taelo ya Jehova ya kuli atoze Saule sina mulena wa Isilaele? (b) Samuele naazwezipili cwañi kutusa batu ba Jehova?

19 Samuele naautwile Mulimu ka mukwa ufi? Kana naaezize cwalo ka bunyemi kamba kuezeza feela mulao? Kana naazwafile kuli mane aba ni sikukune kwa pilu? Batu babañata nebaka ikutwa cwalo, kono Samuele yena naasika ikutwa cwalo. Naatozize Saule mi naalumezi kuli Saule naaketilwe ki Jehova. Samuele naatubetile Saule, ili sisupo sa kuamuhela mulena yomuca yo ni kuipeya kwatasaa hae. Mi abulelela batu, ali: ‘Mwamubona yaketilwe ki Muñaa Bupilo. Mwa sicaba kaufela hakuna yalikana ni yena.’—1 Sam. 10:1, 24.

20 Samuele naasika isa pilu kwa bufokoli bwa Saule, kono naaisize pilu ku zende za muuna yo yanaaketilwe ki Jehova. Samuele naazwezipili kusepahala ku Mulimu kufita kutabisa batu bane bacinca-cinca mubonelo wabona. (1 Sam. 12:1-4) Hape naaezize musebezi wahae ka busepahali, ili kueleza batu ba Mulimu kulemuha lika zenekona kusinya bulikani bwabona ni Jehova mi abasusueza kuzwelapili kusepahala ku Jehova. Kelezo yanaa bafile nei bafitile kwa lipilu, mi batu bakupa Samuele kuli abalapelele. Samuele naabafile kalabo yende ye, yeli: ‘Hanina kufoseza Muñaa Bupilo, ka kulisela kumilapelela. Kono nikana nimiluta nzila yende, yelukile.’—1 Sam. 12:21-24.

Mutala wa Samuele ululemusa kuli haluswaneli kutuhelela muna kamba bunyemi kutoma mibisi mwa lipilu zaluna

21. Mukona kutusiwa cwañi ki mutala wa Samuele haiba muzwafa mutu yomuñwi hafiwa buikalabelo kamba matohonolo amañwi?

21 Kana mukile mwazwafa mutu yomuñwi hanaafilwe buikalabelo kamba tohonolo yeñwi? Mutala wa Samuele ki temuso yemaata ya kuli lusike lwatuhelela muna kamba bunyemi kutoma mibisi mwa lipilu zaluna. (Mubale Liproverbia 14:30.) Mulimu unani misebezi yemiñata, yetabisa ya kufa yomuñwi ni yomuñwi wa batanga bahae babasepahala.

 ‘Ukalisela Lili Kulila Saule?’

22. Ki kabakalañi Samuele hanaaezize hande kubona zende ku Saule kwa makalelo?

22 Samuele naaezize hande hanaaboni zende ku Saule, kakuli Saule naali mutu yaipitezi. Neli yomutelele, yabuheha, yabundume ni yakona kutatulula hande butata, mi kwa makalelo naaishuwa ni kuikokobeza. (1 Sam. 10:22, 23, 27) Kwandaa tulemeno to, naanani mpo yeñwi yabutokwa—ili tukuluho ya kuiketela za kueza mwa bupilo ni kuikezeza likatulo. (Deut. 30:19) Kana naaitusisize hande tukuluho yeo?

23. Ki kalemeno kafi kabutokwa kapili kanaatuhezi kuba ni kona Saule, mi naabonisize cwañi kuli naazwelapili kuba ni buikumuso?

23 Kono ka bumai, hañata mutu hafiwa maata, kalemeno kapili katuhelanga kuba ni kona ki buikokobezo. Hamulaho wa nakonyana, Saule akala kuikuhumusa. Aketa kusautwa litaelo za Jehova zanaabulelezwi ki Samuele. Nako yeñwi, Saule apalelwa kuba ni pilu-telele mi afa sitabelo sene siswanela kufiwa ki Samuele. Samuele amufa kalimelo yetiile mi apolofita kuli bulena nebusike bwasiyala mwa lusika lwa Saule. Kufita kuli aamuhele kalimelo, Saule aeza lika zemaswe hahulu za kusautwa.—1 Sam. 13:8, 9, 13, 14.

24. (a) Saule naasikautwa cwañi Jehova hanaalwanisa Maamaleke? (b) Saule naaezize cwañi hakalimelwa, mi katulo ya Jehova neili ifi?

24 Ka kuitusisa Samuele, Jehova abulelela Saule kuli alwanise Maamaleke. Litaelo zanaa mufile Jehova nelikopanyeleza taelo ya kuli abulaye mulena yamaswe, yena Agagi. Kono Saule naasika bulaya Agagi mi naasika sinya tutu yende hahulu yenehapilwe, yeneswanelwa kusinyiwa. Samuele hanaatilo mukalimela, Saule abonisa mwanaa sacincelize. Kufita kuli aamuhele kalimelo yeo, alika kuikemela ni kubonisa kuli haana mulatu, mi abulela kuli batu ki bona bane banani mulatu. Saule hanaalikile kuhana kalimelo yeo ka kubulela kuli tutu yeñwi neikafiwa sina sitabelo ku Jehova, Samuele abulela manzwi azibahala hahulu a, ali: ‘Bona! Kuutwa, ki sesinde kufita matabelo.’ Ka bundume, Samuele anyaza Saule ni kumubulelela katulo ya Jehova yeli: Bulena nebuka amuhiwa Saule ni kufiwa mutu usili, ili muuna yanaalukile kumufita. *1 Sam. 15:1-33.

25, 26. (a) Ki kabakalañi Samuele hanaalilile Saule, mi Jehova naamusikuluzi cwañi? (b) Kiñi zanaaitutile Samuele hanaaile kwa ndu ya Jese?

 25 Samuele naafilikani hahulu bakeñisa bufokoli bwa Saule. Naalilokezi Jehova busihu kaufela kabakala taba yeo. Mane alila Saule. Samuele naaboni kuli Saule naakaeza lika zende zeñata, kono cwale bunde bo nebusuluhile. Saule nasaacincize kufita mwanaa muzibela Samuele—naatuhezi kuba ni tulemeno totunde mi naakwenuhezi Jehova. Samuele ahana kubonana ni Saule. Kono hasamulaho, Jehova asikulula Samuele, ali: ‘Ukalisela lili kulila Saule? Kanti nimuhanile kwa kubusa Isilaele. Taza linaka lahao oli, uzamaye, nakuluma ku Jese wa mwa Betelehema; kakuli niiketezi mulena kwa bana bahae.’—1 Sam. 15:34, 35; 16:1.

26 Mulelo wa Jehova hausika itinga fa batu babasika petahala, ili babasa sepahalangi kamita. Haiba mutu yomuñwi atuhela kusepahala, Jehova ukafumana usili yakaeza tato yahae. Kacwalo, Samuele wa musupali atuhela kulila Saule. Samuele alatelela taelo ya Jehova, mi aya kwa ndu ya Jese mwa Betelehema, ili kwanaa izo kopana ni bana ba Jese bababuheha. Kono kuzwa feela kwa makalelo, Jehova naahupulisize Samuele kuli asike atalima ponahalo ya mutu. (Mubale 1 Samuele 16:7.) Kwa mafelelezo, Samuele abona Davida, yomunyinyani kwa bana ba Jese babashimani, ili yanaaketilwe ki Jehova!

Samuele naaitutile kuli hakuna butata bobuzwafisa kamba muinelo wakona kupalelwa kutatulula Jehova, kamba mane kuufetula mbuyoti

27. (a) Kiñi zenetahisize kuli tumelo ya Samuele izwelepili kutiya? (b) Muikutwa cwañi ka za mutala wanaatomile Samuele?

27 Mwa lilimo zahae za mafelelezo, Samuele autwisisa ka kutala katulo yelukile ya Jehova ya kuamuha Saule bulena ni kubufa Davida. Saule ashwela Davida muna kuli mane abata kumubulaya, mi hape aba mukwenuheli. Kono Davida yena abonisa tulemeno totunde—bundume, busepahali, tumelo, ni lilato lelisa feli. Samuele hanaatuha ashwa, tumelo yahae yatiya hahulu ni kufita. Alemuha kuli hakuna butata bobuzwafisa kamba muinelo wakona kupalelwa kutatulula Jehova, kamba mane kuufetula mbuyoti. Kwa mafelelezo, Samuele ashwa alusiyezi mutala omunde wanaatomile mwa lilimo zebato eza 100 za bupilo bwahae. Ki lona libaka Maisilaele kaufela hane balilile muuna yasepahala yo! Kacenu, batanga ba Jehova baswanela kuipuza kuli, ‘Kana nikalikanyisa tumelo ya Samuele?’

^ par. 24 Samuele ki yena yanaabulaile Agagi. Mulena yamaswe yo ni lubasi lwahae nebasa swaneli kushemubiwa. Lilimo zeñata hamulaho wa fo, lusika lwa Agagi mwendi nelukopanyeleza “Hamani wa lusika lwa Agagi” yanaalikile kuyundisa batu kaufela ba Mulimu.—Est. 8:3; mubone Likauhanyo 15 ni 16 za buka ye.