Lakisá makambo oyo ezali na kati

kende na sous-menu

Kende na mitó ya makambo

Batatoli ya Yehova

Lingala

Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli—Nimero ya boyekoli  |  Sanza ya Octobre 2017

 LISOLO YA BOMOI

Kosala oyo Yehova asɛngi ememaka mapamboli

Kosala oyo Yehova asɛngi ememaka mapamboli

Ntango basɛngaki ngai ná mobali na ngai, mpe yaya na ngai ya mobali ná mwasi na ye ete tósala mosala moko, tolobaki mbala moko “tokosala yango.” Mpo na nini tondimaki, mpe ndenge nini Yehova apambolaki biso? Liboso, nalobela naino bomwana na ngai.

NABOTAMÁ na 1923 na Hemsworth, mboka moko na etúká ya Yorkshire, na Angleterre. Nazalaki na yaya moko ya mobali, Bob. Ntango nazalaki na mbula libwa, papa azwaki babuku moko oyo elimbolaki ndenge mangomba ya lokuta ekosaka bato. Makambo papa atángaki ekamwisaki ye. Azalaki kosepela te ndenge bakonzi ya mangomba bazalaki kosala te makambo oyo bazalaki koteya. Mwa bambula na nsima, Bob Atkinson ayaki epai na biso mpe ayokisaki bato diskur moko ya ndeko Rutherford na fono. Tomonaki ete esika diskur yango euti bango kaka nde babimisaki mikanda oyo Papa atángaki. Baboti na ngai babengisaki ndeko Atkinson aya kolyaka epai na biso mpokwa nyonso mpe ayanolaka na ebele ya mituna ya Biblia oyo tozalaki na yango. Abengisaki biso na makita na ndako ya ndeko moko mwa mosika na ndako na biso. Tokómaki koyangana na makita mbala na mbala, mpe mwa lisangá ya moke efungwamaki na Hemsworth. Eumelaki te, bakɛngɛli ya zone (lelo bakɛngɛli ya zongazonga) bakómaki kofanda na biso mpe babongisi-nzela ya masangá ya pembeni bazalaki koya kolya elongo na biso. Bandeko yango basalisaki ngai mingi mpenza.

Na ntango yango, Papa afungolaki kompanyi moko. Kasi, alobaki na yaya na ngai: “Soki olingi kokóma mobongisi-nzela, okolongwa mosala oyo.” Bob andimaki, mpe alongwaki na ndako mpe akómaki mobongisi-nzela ntango akómaki na mbula 21. Mbula mibale na nsima, ntango nakómaki na mbula 16, ngai mpe nakómaki mobongisi-nzela. Na bansuka ya pɔsɔ, nazalaki kosakola na bandeko mosusu, kasi na kati ya pɔsɔ, mbala mingi nazalaki kosakola kaka ngai moko. Nazalaki kosalela fono ná mokanda ya litatoli, mwa lokasa oyo ezalaki na nsango mokuse ya Biblia. Kasi Yehova apambolaki ngai mpe nakómaki koyekola Biblia na moto moko oyo azalaki kokola malamu mpenza. Nsukansuka, bato ebele ya libota ya moyekoli yango bayambaki solo. Na mbula oyo elandaki, nakómaki mobongisi-nzela monene elongo na Mary Henshall. Batindaki biso na teritware moko ya sika na etúká ya Cheshire.

Na Etumba ya Mibale ya mokili mobimba, basi basengelaki kosala misala mpo na kopesa mabɔkɔ na bitumba. Bato ya mangomba mosusu bazalaki kosala yango te, tokanisaki ete lokola tozali babongisi-nzela monene, biso mpe tokosala yango te. Kasi, batribinale eboyaki, mpe bakatelaki ngai mikolo 31 ya bolɔkɔ. Mbula oyo elandaki, ntango nakómaki na  mbula 19, nakendaki kosamba mbala ya mibale na tribinale mpo lisosoli na ngai ezalaki kopesa ngai nzela te napesa mabɔkɔ na bitumba. Na mbala yango nyonso, bakonzi bandimaki nazonga ndako. Nayebaki ete elimo santu ezalaki kosalisa ngai mpe ete Yehova azalaki kopesa ngai makasi.​—Yisaya 41:10, 13.

NAZWI MONINGA YA SIKA YA MOSALA

Ngai ná Arthur Matthews tokutanaki na 1946. Arthur asalaki sanza misato ya bolɔkɔ oyo bakatelaki ye mpo aboyaki kokende etumba. Ntango kaka abimaki na bolɔkɔ, alandaki ndeko na ye ya mobali Dennis, oyo azalaki mobongisi-nzela monene na Hemsworth. Papa na bango ateyaki bango makambo ya Yehova banda ntango bazalaki bana mike, mpe bazwaki batisimo ntango bazalaki naino bilenge mpenza. Eumelaki te, bakómaki babongisi-nzela, kasi batindaki Dennis na Irlande. Na yango, Arthur azalaki lisusu na moninga ya mosala te. Baboti na ngai bazalaki kokamwa mpiko oyo Arthur azalaki na yango na mosala ya mobongisi-nzela. Na yango, basɛngaki ye aya kofanda na bango. Soki nazongi kotala baboti, mbala mingi ngai ná Arthur tozalaki kosukola basaani nsima ya kolya. Nsukansuka, tokómaki kotindelana mikanda. Na 1948, Arthur akɔtaki bolɔkɔ ya sanza misato. Tobalanaki na sanza ya yambo na 1949, mpe mokano na biso ezalaki ete tótika mosala ya ntango nyonso te. Tozalaki kosalela mbongo na ekɛngɛ mpenza, mpe soki tozwi konje, tozalaki kosala mosala ya kobuka bambuma mpo tózwa mwa mbongo. Yehova asalisaki biso mpe tokobaki mosala ya mobongisi-nzela.

Na Hemsworth, mwa moke nsima ya libala na biso na 1949

Mbula moko na mwa basanza na nsima, batindaki biso na Irlande du Nord, liboso na engumba Armagh na nsima na engumba Newry, nyonso mibale etondaki na Bakatolike. Bato bazalaki na makanisi ya mabe mpenza mpo na mangomba; na yango esengelaki tózala ekɛngɛ mpe na bososoli ntango tozali koteya bato. Tozalaki kokende makita na ndako ya ndeko mobali moko mpe ndeko mwasi moko na kilomɛtrɛ 16 longwa esika tozalaki kofanda. Tozalaki kokóma bato soki 8. Ntango mosusu tozalaki kolala kuna. Tozalaki kolala na sima, mpe na ntɔngɔ tozalaki komɛla ti ya mɔtɔ. Ezali esengo makasi koyeba ete Batatoli bakómá ebele na esika yango.

“TOKOSALA YANGO!”

Yaya na ngai ná mwasi na ye, Lottie, bazalaki mpe babongisi-nzela monene na Irlande du Nord; na 1952 biso nyonso minei tokendaki liyangani ya etúká na Belfast. Ndeko mobali moko andimaki koyamba biso epai na ye, elongo na ndeko Pryce Hughes, oyo na ntango wana azalaki mosaleli ya filiale na Angleterre. Mokolo moko na butu, tozalaki kolobela mwa buku ya sika oyo elobaki, La voie de Dieu est une voie d’amour, (Nzela ya Nzambe ezali nzela ya bolingo) oyo ebimisamaki libosoliboso mpo na bato ya Irlande. Ndeko Hughes alobaki ete ezalaki mpasi kosakwela bato ya Katolike na République irlandaise. Bazalaki kobengana bandeko na bandako na bango, mpe basango bazalaki kotinda bato bányokola bandeko. Ndeko Hughes alobaki: “Tozali na mposa ya bandeko mibale ná basi na bango bákende na mituka na bango kokabola mwa buku yango na ekólo mobimba.” * (Talá maloba na nse ya lokasa.) Na ntango yango nde tolobaki mbala moko: “Tokosala yango!”

Elongo na babongisi-nzela mosusu na tukutuku mpe mwa motuka

 Na engumba Dublin, esika kaka moko oyo babongisi-nzela bakokaki kofanda ezalaki na ndako ya Ma Rutland, ndeko mwasi moko ya sembo oyo asalelaki Yehova bambula ebele. Nsima ya kofanda kuna mwa moke mpe kotɛka mwa biloko na biso, biso nyonso minei tomataki na tukutuku ya Bob mpe tokendaki koluka motuka. Tosombaki motuka moko basalelá kasi ezalaki naino malamu, mpe tosɛngaki moto oyo atɛkelaki biso yango amemela biso yango tii na ndako mpo moko te kati na biso ayebaki kotambwisa motuka. Na butu wana mobimba, Arthur afandaki na mbeto, azali kosala lokola azali kotambwisa motuka. Na ntɔngɔ, ntango alingaki komeka kobimisa motuka na garage, ndeko mwasi moko ya misionɛrɛ na nkombo Mildred Willett (oyo na nsima ndeko John Barr abalaki ye) ayaki. Ayebaki kotambwisa motuka! Alakisaki biso kotambwisa motuka, mpe tokokaki sikoyo kokende kosakola.

Motuka mpe mwa ndako na biso

Na nsima, esengelaki tóluka esika ya kofanda. Bandeko bayebisaki biso tókómisa motuka ndako te mpo banguna bakoki kotumba yango. Na yango, tolukaki ndako, kasi tozwaki te. Na butu wana, biso nyonso minei tolalaki na motuka. Mokolo oyo elandaki, tozwaki mwa ndako moko, oyo okoki kotambola na yango mpe ezalaki na mwa mbeto mibale. Yango nde ekómaki ndako na biso. Likambo ya kokamwa, basali-bilanga ya boboto bazalaki kondima tótika mwa ndako yango na lopango na bango. Tosakolaki na teritware oyo ezalaki na kilomɛtrɛ 16 tii 24 longwa na esika totikaki mwa ndako yango. Soki tokei na esika mosusu, tozalaki kozonga koteya bato oyo bafandi esika totikaki mwa ndako yango.

Tokendaki na bandako nyonso oyo ezalaki na sudi-ɛsti ya République irlandaise mpe tokutanaki na botɛmɛli makasi te. Totikaki mwa babuku koleka 20 000, mpe totindaki na Betele ya Angleterre, nkombo ya bato nyonso oyo basepelaki. Esengo mingi mpenza komona ete sikoyo, ezali na Batatoli ebele kuna!

TOZONGI NA ANGLETERRE, NA NSIMA TOKEI ÉCOSSE

Batindaki biso lisusu na sudi ya Londres. Mwa bapɔsɔ na nsima, Betele ya Angleterre ebengaki Arthur mpe esɛngaki ye abanda mosala ya mokɛngɛli ya zongazonga mokolo oyo elandaki! Bapesaki biso formasyo pɔsɔ moko mpe na nsima tokendaki na zongazonga na biso na Écosse, na yango Arthur azwaki ntango te ya kobongisa badiskur na ye. Kasi, azalaki kondima mokumba nyonso na mosala ya Nzambe, ata soki ezali mpasi ndenge nini. Ndakisa na ye ezalaki kolendisa ngai makasi. Tosepelaki mpenza na mosala ya zongazonga. Nsima ya kosala na teritware moko ya sika mwa bambula, ezalaki mpenza esengo komona ndenge bandeko bakómaki ebele.

Ntango babengaki Arthur na Eteyelo ya Gileade na 1962, tosengelaki kozwa ekateli moko monene. Kelasi yango ezalaki kosala mbula zomi, kasi ngai nakokaki kokende te mpo babengisaki ngai te. Tomonaki ete ezalaki malamu Arthur andima kokende. Lokola nazalaki lisusu na moninga te na mosala ya mobongisi-nzela, Betele ezongisaki ngai na Hemsworth lokola mobongisi-nzela monene. Ntango Arthur azongaki mbula moko na nsima, batindaki biso na mosala ya mokɛngɛli ya etúká. Tozalaki kokende na Écosse, na nɔrdi ya Angleterre, mpe na Irlande du Nord.

 MOKUMBA YA SIKA NA IRLANDE

Na 1964, Arthur akómaki mokɛngɛli ya filiale na République irlandaise. Na ebandeli, nazalaki kosepela kokɔta Betele te mpo nalingaki mpenza mosala ya mokɛngɛli-motamboli. Soki nazongisi makanisi nsima, nasepelaka mingi ndenge nazwaki libaku ya kosala na Betele. Namonaka ete soki ondimi mokumba moko ata soki osepeli na yango mpenza te, Yehova akozanga te kopambola yo. Na Betele, nasalaki mosala ya biro, ya kotya mikanda na bakartɔ, ya kolamba, mpe ya kotya bopɛto. Na bantango mosusu, tozalaki kosala mosala ya mokɛngɛli ya etúká mpe tozwaki libaku ya kokutana na bandeko ya ekólo mobimba. Mokumba yango, mpe komona ndenge bayekoli na biso ya Biblia bazalaki kokende liboso na kati ya solo, esalaki ete tókóma baninga makasi na bandeko na biso na Irlande. Ezalaki mpenza lipamboli!

LIKAMBO MOKO MONENE MPO NA BATATOLI YA YEHOVA NA IRLANDE

Liyangani ya liboso oyo esangisaki mikili mingi na Irlande esalemaki na Dublin na 1965. * (Talá maloba na nse ya lokasa.) Atako botɛmɛli ezalaki makasi, liyangani yango elekaki malamu mpenza. Bayangani bazalaki 3 948, mpe bato 65 bazwaki batisimo. Bandeko 3 500 oyo bautaki na mikili mosusu bafandaki na bandako ya bato na Dublin. Batindelaki moto mokomoko na bandako yango mokanda mpo na kopesa matɔndi. Bato yango basepelaki mpe mingi na bizaleli malamu ya bandeko. Ezalaki likambo ya malamu mpo na bandeko ya Irlande.

Arthur azali kopesa ndeko Nathan Knorr mbote, ntango ayaki na liyangani ya etúká na 1965

Arthur azali kolakisa Mokanda mpo na Masolo ya Biblia, oyo ebimi na monɔkɔ ya Gaélique na 1983

Na 1966, Betele ya Dublin ekómaki kotambwisa mosala ya Irlande du Nord mpe ya Irlande du Sud. Bomoko yango ekokanaki ata moke te na makambo oyo ezalaki kosalema na esanga yango mobimba, epai bato bazalaki kokabwana mpo na politiki mpe mangomba. Tozalaki na esengo komona Bakatolike ebele bazali koya na solo mpe kosalela Yehova elongo na bandeko na bango oyo bazalaki liboso bato ya Protesta.

MBONGWANA MONENE

Na 2011, bomoi na biso ebongwanaki mpenza ntango basangisaki Betele ya Grande-Bretagne na oyo ya Irlande mpe batindaki biso na Betele ya Londres. Na ntango yango, nakómaki komitungisa mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto ya Arthur. Bazwaki ye na maladi ya Parkinson. Likambo ya mawa, na mokolo ya 20/05/2015, moto oyo nafandaki na ye mbula 66 akufaki.

Na bambula oyo eleki, nazalaki na mpasi na motema, nanyokwamaki na makanisi, mpe nazalaki mawamawa. Liboso, Arthur azalaki ntango nyonso kosalisa ngai. Sikoyo azali lisusu te! Kasi, soki okutani na makambo ya mpasi ndenge wana, boyokani na yo na Yehova ekokóma lisusu makasi. Nasepelaka komona ndenge bato ebele bazalaki kolinga Arthur. Nazwaki mikanda oyo eutaki epai ya bandeko mibali mpe bandeko basi ya Irlande, Grande-Bretagne, ata mpe États-Unis. Mikanda yango, bakisa mpe malendisi ya Dennis ndeko ya Arthur ná mwasi na ye Mavis, mpe ya bana na bango Ruth ná Judy, esalisi ngai na ndenge oyo nakokoka kolimbola te.

Mokapo oyo elendisaka ngai mingi mpenza ezali Yisaya 30:18. Elobi: “Yehova akokoba kozela mpo na komonisela [yo] boboto, mpe yango wana akotɛlɛma mpo na koyokela [yo] mawa. Mpo Yehova azali Nzambe oyo asambisaka na bosembo. Esengo na baoyo nyonso bazali kokoba kozela ye.” Nabɔndisamaka mpenza na koyeba ete Yehova azali kozela ntango oyo akosilisa mikakatano na biso nyonso, mpe akopesa biso misala ya malamu na mokili ya sika.

Soki nazongisi makanisi nsima, namonaka ndenge Yehova atambwisi mpe apamboli mosala ya kosakola na Irlande! Nayokaka esengo ndenge nazwaki libaku ya kozala moko ya baoyo basalisaki na mosala yango. Ezali mpenza solo ete kosala makambo Yehova asɛngi ememaka ntango nyonso mapamboli.

^ par. 12 Talá Buku ya mobu 1988 ya Batatoli ya Yehova, nkasa 101-102, na Lifalanse.

^ par. 22 Talá Buku ya mobu 1988, nkasa 109-112, na Lifalanse.