Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  June 2016

Mwilukulitutula Pakuti pa Fyakubifya fya Bambi

Mwilukulitutula Pakuti pa Fyakubifya fya Bambi

‘Mulukufitulukila mwe bene na bene.’—ABAKOLOSAI 3:13.

INYIMBO: 121, 75

1, 2. Findo Baibolo yashimikile pa kufula kwa bantu ba baYawe?

MU CALO conse, muli ukwanshika ukupangilwe ne bantu abatemenwe baYawe kabili abafwaya ukubapyungila. Aba bantu ni Bamboni sha BaYawe. Nangaba’ti aba abantu tabawamininepo kabili balabifya, baYawe balabatangilila ne mupashi wabo uswetelele. Nga tubone fimo fimo ifilangisha ati baYawe balabashukisha.

2 Mu 1914, bantu lukoso abanini abalukupempela baYawe. Pano, baYawe balishukishe umulimo wa kutulisha. Pakuti pali fyefyo, amamilyoni abantu balisambilile bucine bwa mu Baibolo kabili balibeele Imboni. BaYawe baalilabiile pali kuku ukukula kwa bantu babo ati: “Uyo munini akaba myanda ikumi, na woyo umuce naye akaba mushobo wa bantu ukosele. Nebo ne baYawe nkaficita bwangu pa kufika impindi.” (Yisaya 60:22) Pali bubuno bukumo tulibwene ati uku ukushimika kulikonshiwe. Abantu ba baYawe bali koti mushobo wa bantu uukulu. Na cine, mu calo conse kuli ifyalo ifingi umuli abantu  aba tekuti balinganepo ubwingi ne bantu ba baYawe.

3. Kani abapyungishi ba baLesa balilangishe shani ubutemwe?

3 Muli shishino inshiku sha kupelako, baYawe balyofweleko abantu ukulukutemwanshanya. “BaLesa e butemwe,” kabili abantu babo balabatenteka. (1 Yoane 4:8) BaYesu baalifundile abasambile babo ati “mulukutemwanshanya.” Nakabili baalibabuulile ati: “Pakuti pali kuku abantu bonse bakeshiba ati muli basambile banji, kani mukalukwikele ne kutemwanshanya.” (Yoane 13:34, 35) Muli ino myaka, abapyungishi ba baYawe balilangishe ubu ubutemwe ku bene na bene nangaba’ti aba mu calo balalwe’nkondo. Ku cakubwenako, ili kwali Inkondo ya Calo iya Bubili, abantu apepi na 55 milyoni baalipaiwe. Pano, abantu ba baYawe tabaipeyepo neli umo muli ilye’nkondo. (Pendeni Mika 4:1, 3.) Ici cilibofweleko ukubulo’kuba “neli kebo aka milopa ya bantu bonse.”—Ifyacitilwe 20:26.

4. Nindo citukankamikila ukubona abantu ba baLesa balukuya ili bafulilako?

4 Abantu ba baLesa balukuya ili bafulilako lukoso nangaba’ti Satana umupate wabo alikwatishe amakosa. Ni “lesa wa ino mpindi.” (2 AbaKolinto 4:4) Satana alatangilila aba mapolitiki abali muli cicino icalo, alatangilila ne batulisha ifyebo, kabili alabapyungisha ku kwesha ukuciicila umulimo wa kutulisha icebo iciweme. Pano tekuti aciicilepo uyu umulimo. Nangabe’fyo, Satana aliishi ati ali lukoso ne mpindi ice, popele alukwesha ne makosa onse ukutufumya ku kupBempela baYawe.—Ukufisulula 12:12.

KANI MUKALUKULI ABA BUCINE ILI BAMBI BABIFYA?

5. Cindo shimbi impindi icingalengesha bambi ukutusoomesha? (Boneni icikope icili pe buula 21)

5 Abapyungishi ba baLesa balasambilila ati ukutemwa baLesa ne bantu bambi kucindeme. BaYesu baalilabiile ati: “Ulukutemwa baShikulu Lesa obe, ne mutima wobe onse, ne mupashi obe onse, ne mano obe onse! Ilyo efunde lya kucila ubukulu, ilya kutanga. Kabili ilya buabili ilipalene nalyo ni lili ati: Ulukutemwa umubyobe koti kulitemwa we mwine!” (Matayo 22:35-39) Nangabe’fyo, Baibolo ilabuulishisha ati pakuti pa kubifya kwakwe Adama abantunshi bonse balafyalwa abakubifya. (Pendeni Abaloma 5:12, 19) Popele, impindi ne mpindi bambi mwi kelesha bangalabila neli ukucita ifingatusoomesha. Ili ifi fyacitika, findo tukacita? Kani tukapitilisha ukutemwa baYawe? Kani tukalukuli aba bucine kuli bo na ku bantu babo? Baibolo ilalabila pa bapyungishi ba baLesa abalabiile neli ukucita ifyasomeeshe bambi. Nga tubone ifi tungasambililako ku fyabacitikiile.

Kani emo mwali mu Ishilaeli mu mpindi yakwe Eli ne bana bakwe, nga mwalicitile shani? (Boneni palakalafu 6)

6. Findo filangisha ati Eli talukucenjeshapo abana bakwe?

6 Ku cakubwenako, Eli aali mupapatilishi umukulu mu Ishilaeli, pano abana bakwe babili tabaalukumfwilapo baYawe. Baibolo ilalabila ati: “Abana bakwe Eli baali finangwa; baalipufishe baYawe.” (1 Samweli 2:12, NWT ) Eli aliishibile ati abana bakwe baalukucite’fintu ifibipile makosa. Nangabe’fyo, taalukubapeelapo ukucenjesha ukwelelwe. Mu kupita kwa mpindi, baYawe baalipanikile Eli ne bana bakwe babili. Panuma, baYawe tabasuminishepo abaalukufuma mu cisoolo cakwe Eli ukuba  abapapatilishi abakulu. (1 Samweli 3:10-14) Tulabile ati eko mwali pali ilye’mpindi, kabili mwaalishibile ati Eli alilekele abana bakwe ukulukucite’fibipile, kani nga mwalilitutwile? Kani ifi nga fyalinashishe ukucetekela kwenu muli baYawe, kabili na mu kupelako ukuleko’kubapyungila?

7. Ni fisa fyakubifya ifikulu Dafidi acitile, kabili findo baLesa baacitilepo?

7 Dafidi ali ne mibelo iweme, e mulandu baYawe bamutemenwe makosa. (1 Samweli 13:13, 14; Ifyacitilwe 13:22) Pano Dafidi aalicitile ifintu ifibipile makosa. Ili Uliya alukulwa mu nkondo, Dafidi aalicitile ubucencemeshi na Batasheba umukashi wakwe Uliya, kabili aalibele ne pafu. Dafidi taalukufwayapo uuli onse ukwishiba ifi. Popele alibuulile Uliya ukwisa mu kumubona kabili alyeseshe ukumubuula ukuya mu kulaala ne mukashi wakwe ku ng’anda. Dafidi alukufwaya ati Uliya alaale ne mukashi wakwe pakweba’ti abantu bakabone ati Uliya e mwine wa mwana. Pano Uliya aalikeene ukuya ku ng’anda. Popele, Dafidi aliipaishe Uliya mu nkondo. Pakuti pa fyakubifya fyakwe ifikulu, Dafidi ne cisoolo cakwe baalipengele ukwakuti. (2 Samweli 12:9-12) Nangabe’fyo, baYawe baali ne nkumbu popele baalimufitulukile. Baalishibile ati Dafidi aalukufwaisha ukulukucite’fiweme. (1 Imfumu 9:4) Kani eko mwali pali ilye’mpindi, nga mwalyumfwile shani pali fyefyo Dafidi acitile? Kani nga mwalilekele ukupyungila baYawe?

8. (a) Kani intangishi Petilo yalifililwe shani ukukonsha ifi yalaile? (b) Nindo baYawe bapitilishe ukulukupyungisha Petilo na panuma ya kubifya kwakwe?

8 Naumbi woyo tungasambililako ni Petilo. BaYesu baalimusalulwile ukuba  intangishi yabo. Nangabe’fyo, impindi ne mpindi Petilo alukulabila neli ukucite’fibipile. Ku cakubwenako, Petilo alilabiile ati taali ne kubasha baYesu nangaba’ti bambi bakabashe. (Mako 14:27-31, 50) Pano, ili baYesu babekete, intangishi shonse, ukubikako na Petilo, shalibashiile. Eli, pa miku itatu, Petilo alilabiile ati baYesu taabeshibilepo. (Mako 14:53, 54, 66-72) Nangabe’fyo, Petilo alyumfwile ububi pakuti pali fyefyo acitile. Popele, baYawe balimufitulukile kabili baalipitilishe ukulukumupyungisha. Nga mwali musambile pali ilye’mpindi kabili mwaalishibile ifi Petilo acitile, kani nga mwalipitilishe ukucetekela muli baYawe?

Tungacetekela ati lyonse baYawe bakalukusololola bwino

9. Nindo mucetekele ati baLesa lyonse balasololola bwino?

9 Kuli fifi twalabilapo, twabona ati bambi abapyungishi ba baYawe baalicitile ifibipile kabili baalisoomeshe bambi. Ili ifya kube’fi fikacitika, findo mukacita? Kani mukaleka ukuya mu kubungana neli ukubasha baYawe ne bantu babo? Neli mukakutuluka ati baYawe ba nkumbu kabili bangapembelela umuntu ati alapile? Pano kungabe’mpindi ili uwabifishe afilwa ukumfwo’bubi pakuti pali fyefyo acitile. Kani mukacetekela ati baYawe baliishi ifi kabili bakapyungilapo abene pa mpindi iyelelwe? Cipale bangafumya ne muntu wa kube’fyo mwi kelesha kani caelelwa. Kani mulicetekele ati lyonse baYawe bakalukusololola bwino?

MULUKULI ABA BUCINE

10. Findo baYesu bacitile nangaba ati Juda Isikaliote na Petilo balibifishe?

10 Mu Baibolo, tulapendamo pa bantu abengi abapitilishe ukuba aba bucine kuli baYawe na ku bantu babo nangaba’ti bambi baalukucite’fyakubifya ifikulu. BaYesu bali cakubwenako iciweme muli fifi. Panuma ya kutembela kuli baWishibo ubushiku bonse, baalisalulwile intangishi shabo 12. Pano umo pali shishi intangishi, Juda Isikaliote, panuma alibafutukiile baYesu. Nakabili, intangishi Petilo yalilabiile ati tayabeshilepo baYesu. (Luku 6:12-16; 22:2-6, 31, 32) Ili baYesu babasoomeshe, tabapeelepo baYawe umulandu neli ukupelo’mulandu abasambile babo bonse. Sombi, baYesu baalipitilishe ukulukupalamina kuli baWishibo ne kulukubapyungila muli bucine. Icafuminemo ca kweba’ti, baYawe balibalambwile baYesu pa kubabuusha eli panuma ne kubasalulula ukuba Imfumu ya Bufumu bwa kwiulu.—Matayo 28:7, 18-20.

11. Findo baYawe bashimikile pa bapyungishi babo aba muli shishino inshiku?

11 Ifi baYesu baacitile filatusambisha ukuba aba bucine kuli baYawe na ku bantu babo. Kuli imilandu ya cinenene yeyo twelelwe ukucitile’fyo. Tungabona ati baYawe balukutangilila abantu babo muli shishino inshiku sha kupelako. Balukubofwako ukutulisha bucine mu calo, kabili abantu babo ebalukupyunga lukoso uyu umulimo. Nakabili, bali abekatene kabili abasangalele pakuti pali fyefyo baYawe balukubasambisha. BaYawe baalibuulishishe bwino ifi ili  balabiile ati: “Boneni bakalukwimba abapyunjishi banji pakuti pa kusangalala kwa mu mitima yabo.”—Yisaya 65:14.

Cingabipo’kusha baYawe ne bantu babo pakuti lukoso umo mwi kelesha acita neli ukulabila ifibipile

12. Kani tulyelelwe ukubona shani ifyakubifya fya bambi?

12 Tuli abasangalele ni pakuti baYawe balatutangilila kabili balatofwako ukucite’fintu ifyakuti ubune. Mu kupusanako, abantu ba mu calo cakwe Satana tabalipo abasangalele kabili tabakwetepo ubucetekelo bwa cinenene ubwa kuntangiile. Mame’fi cingabipo’kusha baYawe ne bantu babo pakuti lukoso umo mwi kelesha acita neli ukulabile’fibipile! Pano, tulyelelwe ukulukuli aba bucine kuli baYawe ne kulukulonda fyonse ifi balukutubuula. Tulyelelwe ne kusambilila ifi twelelwe ukubona ifyakubifya fya bambi ne fyakucita ili bambi batubifya.

FINDO MWELELWE UKUCITA?

13, 14. (a)  Nindo twelelwe ukubatekanishisha abakwabesu? (b) Ni kwiso’kulaya twelelwe ukwanuka?

13 Findo mungacita kani umukwabenu alabila neli ukucita ifyakumusoomesheni? Baibolo ilapeela uku ukufunda ati: “Tekumanama mu mutima wobe ukulukufitwa; pakuti ukufitwa kulekala mu ntibi ya basatucile.” (Uwakutulisya 7:9) Fwense tatuwamininepo kabili tulabifya. Popele, tekuti tucetekelepo ati lyonse abakwabesu bakalukucite’fiweme. Tekuti cibepo bwino kuli fwebo ukulukulanguluka pa fyakubifya fyabo. Kani tulukucite’fyo, tekuti tubepo abasangalele ili tulukupyungila baYawe. Ne cingabipako ca kweba’ti, ukucetekela kwesu kunganaka, kabili tungafuma na mu kwanshika kwa baYawe. Kani cabe’fyo, ninshi tekuti tupyungilepo baYawe kabili tekuti tucetekelepo ne kwikala umuyayaya mu calo cabo ica bukumo.

14 Pano, findo mungacita pakweba’ti mulukuli abasangalele ili mulukupyungila baYawe nangaba’ti bambi bamusoomesheni? Lyonse mulukwanuka uku ukulaya kwabo ukwa kusangalasha: “Boneni, ndukulenga amaulu abukumo ne calo ca panshi ica bukumo, lomba ifya kale tafikalangulukwapo libili, neli kwanukwa mu mutima.” (Yisaya 65:17; 2 Petilo 3:13) BaYawe bakamupeeleni aya amashuko kani mwapitilisha ukuba aba bucine kuli bo.

15. Ni findo baYesu balabiile ati efi twelelwe ukucita kani bambi batubifya?

15 Fya cine ati pali ino mpindi tatulipo mu calo ca bukumo. Popele, ili bambi batubifya, tulyelelwe ukwalakanya pali fyefyo baYawe balukufwaya fwebo ukucita. Ku cakubwenako, baYesu baalilabiile ati: “Mwebo kani mulabacite’nkumbu abantu ababifya kuli mwebo, baWishinwe aba kwiulu nabo bakamucitileni inkumbu na mwebo.” Ili Petilo aipwishe baYesu kani alyelelwe ukufitulukila umuntu “ukufika impindi shisanu na shibili,” baYesu balimwasukile ati: “Nshilukumubuleni ati ukufika impindi shisanu na shibili sombi ati ukufika na  ku mpindi shisanu na shibili ishifushiwe impindi amakumi asanu na abili.” BaYesu balitusambishe ati lyonse tulyelelwe ukulitemenwa ukufitulukila bambi.—Matayo 6:14, 15; 18:21, 22.

16. Kani Josefi alipyungile shani bwino?

16 Ifi Josefi acitile filatusambisha ifi twelelwe ukucita kani bambi batubifya. Josefi ne mwanice wakwe umwalalume ebali abana babili lukoso abakwe Jakobo na Laceli. Jakobo, alikwete abana abalalume na bambi 10, pano alitemenwe makosa Josefi ukucila bonse. Ici calibalengeshe ukulukumfwila Josefi akaso. Baalimupatile ica kweba’ti baalimushitishe mu busha, kabili alipintilwe ku Ijipiti. Panuma ya myaka iingi, imfumu ya ku Ijipiti yalipeele Josefi amakosa aengi mu calo ca Ijipiti conse ni pakuti yalitemenwe ifi alukupyungisha. Panuma, abakwabo Josefi baalishile ku Ijipiti mu kushite’fyakulya pakuti kwabo kwali insala. Ili baamubwene Josefi, tabaamwishibile, pano ye alibeshibile. Nangaba’ti baalicitile ifibipile kuli ye, taabapanikilepo. Pano alibeseshe, ukubona kani mu cinenene balyalukile. Ili Josefi aishibile ati balyalukile, alibabuulile ati ali mukwabo. Panuma alibasangaleshe ne kubabuula ati: “Mwitina; nkalukumupeleni ifyakulya, ne kutupela ne twana twenu.”—Ifyakutanga 50:21.

17. Findo mulukufwayo’kucita ili bambi bakamubifyeni?

17 Mulukwanuka ati pakuti fwense tulabifya, na mwebo mungasoomesha bambi. Popele kani mwaishiba ati mwalisoomeshe bambi, mulukulonda ukufunda kwa mu Baibolo. Balombeni ukumufitulukileni, kabili esheni ukupango’mutende nabo. (Pendeni Matayo 5:23, 24.) Tulatemwa kani bambi batufitulukila. Na fwebo tulyelelwe ukucita fintu fimo. Pa AbaKolosai 3:13 palalabila ati: “Ili musuminanshanya ne kufitulucila mwe bene na bene, kani umbi ali ne mulandu pa mubyakwe; koti ni fyefyo bamufitulucileni baShikulu, na mwebo fyopele’fyo mukacite.” Kani mu cinenene tulitemenwe abakwabesu, tatukapitilishapo ukulukufiitwa pa fintu ifi baacitile akale. (1 AbaKolinto 13:5) Kani tulukufitulukila bambi na fwebo baYawe bakatufitulukila. Popele, ili bambi babifya, nga tulukuba ne nkumbu kuli bo koti ni fyefyo baWishifwe, baYawe, bali ne nkumbu kuli fwebo.—Pendeni Amasamo 103:12-14.