Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  June 2016

“BaYawe Lesa Wesu ni BaYawe Bamo”

“BaYawe Lesa Wesu ni BaYawe Bamo”

“Umfwako, we muIshilaeli; baYawe Lesa wesu ni baYawe bamo.”—NDUTELONOMI 6:4.

INYIMBO: 138, 112

1, 2. (a) Nindo amashiwi aali pali Ndutelonomi 6:4 eshibikiilwe makosa? (b) Nindo Mose alabiliile aya amashiwi?

PA MYAKA iingi, abaJuda balatembela itembelo ililibelele umuli amashiwi aali pali Ndutelonomi 6:4. Ili itembelo balaliita ati Shema. Shema lishiwi lya kutanga pali lili ilembo mu ciEbeya. AbaJuda abengi balatembela ili itembelo lyonse ulucelo ne cingulo, ukulangisha ati balapempela lukoso baLesa benka.

2 Amashiwi aali pali lili ilembo ali pa mashiwi akupelako ao Mose alabiile ku baIshilaeli. Mu mwaka wa 1473 B.C.E, abaIshilaeli baali mu calo ca Moabi, ninshi balyanshika ukwabuka Inika ya Jodeni ne kwingila mu Calo Icalailwe. (Ndutelonomi 6:1) Mose alitangilile abaIshilaeli pa myaka 40, kabili alukufwaya ati balukuli ne lupata pakweba ati bekaleko’kupyungila baYawe pakuti pa makatasho baali ne kupitamo. Baalyelelwe ukupemamo muli baLesa babo, baYawe, ne kulukuli aba bucetekelo kuli Bo. Na muli fyefyo, amashiwi akupelako ao Mose alabiile alibofweleko ukucita fyopele’fyo.  Panuma ya kulabila pa Mafunde Ikumi ne mafunde ambi lukoso ao baYawe babapeele, Mose alibanwisheko abaIshilaeli icintu icicindeme ici tupenda pali Ndutelonomi 6:4, 5. (Pendeni.)

3. Ni fisa fyakwipusha twakwambaalapo muli cicino iciputusha?

3 AbaIshilaeli baalishibile ati baYawe Lesa wabo “ni baYawe bamo.” AbaIshilaeli aba bucetekelo baalukupempela baLesa bamo, baLesa ba bawishibo. Pano, nindo Mose abanwishisheko ati baYawe Lesa wabo “ni baYawe bamo”? Kani ubo bucine bulikatene shani ne kutemwa baLesa ne mutima wesu onse, umweo wesu onse, ne makosa esu onse? Kabili tungalonda shani ifilabiilwe pali Ndutelonomi 6:4, 5?

BALESA BESU “NI BAYAWE BAMO”

4, 5. (a) Kani amashiwi akweba ati ‘baYawe bamo’ alaalule’ndo? (b) Kani baYawe balipuseneko shani kuli balesa ba bena fyalo?

4 Balilibelele. Amashiwi akweba ati ‘baYawe bamo’ alaalula ati baYawe balilibelele, takulipo uulingene nabo neli uuli koti ni bo. Pano, nindo Mose alabiliile ati baLesa “ni baYawe bamo”? Ili Mose alukulabila ayo amashiwi, taalukulabilapo pa busambishi bwa bufi ubwa kweba’ti kuli baLesa batatu. BaYawe e Balengeshi beulu ne calo kabili e Mfumu ya filengelwe fyonse. E baLesa ba cine lukoso, kabili takulipo lesa uupalene nabo. (2 Samweli 7:22) Kanshi, amashiwi Mose ababuulile abaIshilaeli alibanwisheko ati balyelelwe ukulukupempela lukoso baYawe. Tabaelelwepo ukulukucita ifi abena fyalo bambi baalukucita, abaalukupempela balesa ba bufi abengi. Aba abena fyalo baalicetekele ati balesa babo bangalengesha fimbi ifintu ukubako.

5 Ku cakubwenako, abaIjipiti balukupempela Ra lesa wa kasuba, Nut lesa umwanakashi uweulu, Geb lesa wa calo, Hapi lesa wa Nika ya Nayili, ne nama shimbi ishingi. BaYawe baalilangishe ati bali ne makosa ukucila aba balesa ba bufi ili baletele ifincinsha 10 pa baIjipiti. AbaKanani baalukupempela Bala, lesa wa bufi woyo baalukulanguluka ati e walengeshe kube umweo. Nakabili, baalukulanguluka ati e lesa weulu, imfula, ne cipuupu. Mu mipunda iingi, abantu baalukupemamo muli Bala ati e wakubalama. (Ifyakupenda 25:3) AbaIshilaeli balyelelwe ukulukwanuka ati baLesa babo, ‘baLesa ba cine,” balilibelele. “Ni baYawe bamo.”—Ndutelonomi 4:35, 39.

BaYawe tabaalukapo. Bacetekelwe impindi shonse kabili ba bucine

6, 7. Findo fimbi ifi amashiwi akweba ati ‘baYawe bamo’ aalula, kabili baYawe baalilangishe shani ati “bamo”?

6 Tabaalukapo Kabili Bacetekelwe. Ishiwi lya kweba ati “bamo” ukufuma pa mashiwi ‘baYawe bamo’ lilaalula ne kweba ati ukufwaya kwa baYawe na fyefyo bacita ficetekelwe. BaYawe tabaalukapo. Bacetekelwe impindi shonse kabili ba bucine. Ku cakubwenako, baalilaile Ablaamu ati abana bakwe bakekala mu Calo Icalailwe. Kabili baYawe balicitile ifimpelampela ifingi pakweba ati bakonshe uko ukulaya kwabo. Panuma ya myaka 430 ukufuma apa baYawe bamulaile Ablaamu, ukufwaya kwabo takwaalukilepo.—Ifyakutanga 12:1, 2, 7; Ifyakufuma 12:40, 41.

 7 Panuma ya myaka iingi, baYawe baliitile abaIshilaeli ati ni mboni shabo ne kubabuula ati: “Mwishibishe ati ni nebo. Tapalengelwepo na umbi Lesa pantangiile pali nebo, nakabili panuma yanji tapakesapo na umbi, yo.” Nakabili, baYawe baalibuulishishe ati ukufwaya kwabo takwalukapo ili balabiile ati: “Impindi shonse ndi untu umo.” (Yisaya 43:10, 13, NWT; 44:6; 48:12) Mame’shuko ubukulu abaIshilaeli bakwete ilya kupyungila baLesa abatabaalukapo kabili aba bucine impindi shonse! Na bubuno bukumo, tuli na lyopele’lyo ishuko.—Malaci 3:6; Jakobo 1:17.

8, 9. (a) Findo baYawe bafwaya abapyungishi babo ukulukucita? (b) Kani baYesu balibuulishishe shani umulandu amashiwi akwe Mose acindamine?

8 Kanshi Mose alyanwisheko abaIshilaeli ati baYawe tabakalekapo ukubatemwa ne kubalama. Pano baYawe baalukufwaya abaIshilaeli nabo ukulukubapempela Bo benka ne kubatemwa ne mutima wabo onse, ne mweo wabo onse, ne makosa abo onse. Abafyashi baalyelelwe ukulukusambisha abana babo pali baYawe impindi shonse pakweba ati ne bana nabo balukupempela lukoso baYawe.—Ndutelonomi 6:6-9.

9 BaYawe tabaalulapo ukufwaya kwabo. Popele tabakaalulapo ifi bafwaya abapyungishi babo ukulukucita. Pakweba ati baYawe balukusangalalila mu kupempela kwesu, tulyelelwe ukulukupempela bo benka ne kubatemwa ne mutima wesu onse, ne mano esu onse, ne makosa esu onse. BaYesu balilabiile ati ili e funde ilicindeme makosa. (Pendeni Mako 12:28-31.) Nga tubone ifi tungalangisha muli fyefyo tucita ati tulicetekele ati “baYawe Lesa wesu ni baYawe bamo.”

MULUKUPEMPELA BAYAWE BENKA LUKOSO

10, 11. (a) Tungalangisha shani tulapempela baYawe benka lukoso? (b) Kani abaEbeya abasankwa abaali mu Babiloni balilangishe shani ati baali aba bucine kuli baYawe?

10 BaYawe e baLesa besu bamo lukoso. Tulalangisha ati tulapempela bo benka kani tuli ba bucine kuli bo. Pakuti pali fyefyo, tatwelelwepo ukupempela balesa bambi neli ukusumina ifya bufi. Talipo ati baYawe balicilile lukoso pali balesa bambi neli ati ba makosa ukucila balesa bambi. Sombi, e baLesa ba cine. Tulyelelwe ukupempela lukoso baYawe.—Pendeni Ukufisulula 4:11.

11 Ibuuku lya mu Baibolo ilyakwe Danyeli lililabiilepo pali Danyeli, Yananaya, Mishaeli, na Asaliya. Aba baali balalume abanice abaEbeya. Baalilangishe ati baali aba bucine kuli baYawe ukupitila mu kukaana ukulye’fyakulya ifi tafyalipo ifiswetele ku bapyungishi ba baYawe. Eli, ababyakwe Danyeli batatu balikeene ukwinamisha ku cibumbwabumbwa ici Nebukadinesa aimikile. Aba abasankwa batatu balibikile baYawe pantangiile mu mweo wabo. Baali aba bucine kuli bo.—Danyeli 2:1–3:30.

Tulyelelwe ukubika baYawe pantangiile mu mweo wesu

12. Pakweba ati tulukupempela baYawe benka lukoso, findo tatwelelwepo ukucita?

12 Tulyelelwe ukubika baYawe pantangiile mu mweo wesu. Kani tulukufwaya ukulukupempela baYawe benka lukoso, tulyelelwe ukucenjela pakweba ati tatubikile ifintu fimbi pantangiile mu mweo wesu. Ni  fisa fintu ifyo? Mu Mafunde Ikumi, baYawe balilabiile ati abantu babo tabelelwepo ukupempela balesa bambi. Tabaelelwepo ukupempela ifibumbwabumbwa ifili fyonse. (Ndutelonomi 5:6-10) Shino nshiku, kuli ifibumbwabumbwa ifingi, kabili fimbi cikatesho’kwishiba ati fibumbwabumbwa. Pano baYawe tabalwilepo ifi bafwaya abapyungishi babo ukucita. Bacili “ni baYawe bamo.” Nga tubone ifi tungakaano’kupempela ifibumbwabumbwa shino nshiku.

13. Findo fingonaala bucibusa bwesu na baYawe?

13 Pa AbaKolosai 3:5 (pendeni), tulapendapo ifintu ifingonaala bucibusa bwesu na baYawe. Pali lili ilembo, Baibolo yalabila ati ukukumbwa kupupe’fibumbwabumbwa. Muli isa nshila? Kani twakumbwa makosa ifintu, ifili koti kutemwe’ndalama neli ukwikala bwino, ifya kube’fyo efingatatika ukututangilila, koti ni lesa uwa makosa. Ukukumbwa, ukuli kupupe’fibumbwabumbwa, ekulengesha umuntu ukucite’fyakubifya fyonse ifyashimbulwa pa AbaKolosai 3:5. Popele, kani tulukukumbwa makosa ifintu fya kube’fyo, tungatatika ukufitemwa ukucila na pali fyefyo tutemenwe baYawe. Kani twacite’fyo, ninshi baYawe tekuti babepo “ni baYawe bamo” kuli fwebo. Tatulukufwayapo ifya kube’fyo ukucitika.

14. Findo intangishi Yoane yalabiile ati efingatulengesha ukubulo’kutemwa makosa baLesa?

14 Intangishi Yoane yalilabiilepo makosa pa fya kube’fyo. Yalilabiile ati kani umuntu atemwe’fintu ifili mu calo, e kweba ati “ukukumbwa kwa munefu, ne kukumbwa kwa menso, ne kutangala kwa mweo,” ninshi “ubutemwe bwa baWishifwe tabuli muli ye.” (1 Yoane 2:15, 16) Popele, tulyelelwe ukulisalaala ne kubona kani tulitemenwe icalo. Cipale tungabona ati tulitatikilo’kutemwa ifyakulisangalashishamo ifibipile, abantu ba ku calo, ne mafashoni amuli cicino icalo. Neli tungafwayo’kucita “ifintu ifikulu” ukupitila mu kusambilila makosa ifya muli cicino icalo. (Jelemiya 45:4, 5) Bukumo lukoso tukengila mu calo ca bukumo. Popele, tulyelelwe ukulukwanuka amashiwi akwe Mose. Kani twaumfwisha ne kucetekela ati “baYawe Lesa wesu ni baYawe bamo,” ninshi tukalukubapempela bo benka ne kulukucita ifi bafwaya.—AbaEbeya 12:28, 29.

MULUKULI ABEKATENE NE BAKLISTU BABYENU

15. Nindo Paulu abanwishisheko abaKlistu ati baLesa “ni baYawe bamo”?

15 Amashiwi akweba ati ‘baYawe bamo’ alatofwako ukwishiba ati baYawe balafwaya abapyungishi babo ukuba abekatene ne kubika akalango ku kukonsha fintu fimo mu mweo wabo. Mwi kelesha lya baKlistu ba kutanga, mwali abaJuda, abaGiliki, abaLoma, ne ba mishobo imbi. Amekalilo abo, inkulilo shabo, na fyefyo baatemenwe fyali ifipusenepusene. Pakuti pali fyefyo, bambi calibakateshe ukusumine’nshila ya bukumo iya kupempelelamo baLesa neli ukuleko’kucita ifi baalukucita akale. Pakuti  pali fyefyo, Paulu alibanwisheko ati ku baKlistu kuli baLesa bamo benka, baYawe.—Pendeni 1 AbaKolinto 8:5, 6.

BaYawe balafwaya abapyungishi babo ukuba abekatene ne kubika akalango ku kukonsha fintu fimo mu mweo wabo

16, 17. (a) Ni kwisa ukushimika ukulukukonshiwa shino nshiku, kabili findo fifuminemo? (b) Findo fingonaalo’mutende mwi kelesha?

16 Nga pano fwebo fwe baKlistu ba ino mpindi? Uwakushimika Yisaya alilabiile ati “pa nshiku sha kupelako,” abantu ukufuma mu mikoka yonse bakalukupempela baYawe pamo. Bakalabila ati: “Bakatusambisha ifya nshila shabo, na fwebo tukalukwenda pa nshila shabo.” (Yisaya 2:2, 3) Tulasangalala ukubona uku ukushimika kulukukonshiwa shino nshiku. Abakwabesu ne nkashi balafuma mu mipunda iilekenelekene, balalabila imilaka iipusenepusene, kabili amekalilo abo apusenepusene. Pano tuli abekatene mu kupempela baYawe. Nangabe’fyo, pakuti tulipusenepusene, shimbi impindi kungabe’fyakukatasha.

Kani mulukupyungisha apapelele amakosa enu ukofwako ikelesha ukuba ilikatene? (Boneni amapalakalafu 16-19)

17 Ku cakubwenako, kani mulabona shani abakwabesu ne nkashi aba mekalilo aapuseneko ne enu? Cipale umulaka balabila, ifyakufwala bafwala, inshila bacitilamo ifintu, ne fyakulya balya filipusaninineko lukoso  ne fyenu. Kani tamufwayapo ukuba ne ba kube’fyo? Kani mulafwaya ukulukuli lukoso ne bantu baabo mupalene amekalilo? Kani mulabona shani abakulu ba mwi kelesha aba ku mupunda kwenu abanice pali mwebo neli aba mushobo umbi? Kani tatucenjele, ifya kube’fi fingatwambukila kabili fingonaalo’mutende mwi kelesha.

18, 19. (a) Ni kwisa ukufunda ukuli pa AbaEfesa 4:1-3? (b) Findo tungacita pakweba ati ikelesha lilukuli ilikatene?

18 Findo fingatofwako ukubulo’konaala umutende mwi kelesha? Paulu alipeelo’kufunda ukuweme ku baKlistu abaali mu mushi wa Efesa, uwali mushi wa bubile ne bantu aba mekalilo aapusenepusene. (Pendeni AbaEfesa 4:1-3.) Paulu alilabiile pa mibelo iili koti kulicefya, ukutekanya, inkumbu, ne butemwe. Iyi imibelo ili koti ni mpanda ishikete imbalasa. Pano, tulyelelwe ne kulukuiwamya pakweba ati ilukuli iikosele. Koti ni fyopele’fyo, Paulu alikoseleshe abaKlistu mu Efesa ati balukupyungisha ukwakuti “ukulukulamo’mupashi ati umo ubulubulu.”

19 Fwense tulyelelwe ukupyungisha pakweba ati ikelesha lilukuli ilikatene. Tungacita shani ifyo? Ica kutanga, tulyelelwe ukuba ne mibelo Paulu alabiilepo ne kuilangisha, e kweba ati ukulicefya, ukutekanya, inkumbu, ne butemwe. Ica bubili, tulyelelwe ukupyungisha apapelele amakosa esu ukukosha ‘icakupamba ica mutende.’ Ukupusana kuli koti milala ku cibumba; kanshi tulyelelwe ukupyungisha apapelele amakosa esu ukushilisho’kupusana pakweba ati tulukuli aba mutende kabili abekatene ne baKlistu babyesu.

20. Tungalangisha shani ati tuliishi ati “baYawe Lesa wesu ni baYawe bamo”?

20 “BaYawe Lesa wesu ni baYawe bamo.” Aya amashiwi acindeme makosa. Alibofweleko abaIshilaeli ukukoselela mu mpindi ya makatasho ili baingile mu Calo Icalailwe ne kucikomeka. Ayo amashiwi angatukosha na fwebo ukupuluka ukukululuka ukukulu ne kofwako ukulenge’calo ukuba Paladaiso. Popele, nga tupitilishe ukulukupempela baYawe benka lukoso. Tulyelelwe ukubatemwa ne kubapyungila ne mutima wesu onse, ne mano esu onse, ne makosa esu onse. Nakabili, tulyelelwe ukupyungisha apapelele amakosa esu ukulukuli aba mutende kabili abekatene ne bakwabesu mwi kelesha. Kani twapitilisha ukucite’fyo, baYesu bakatubona ati tuli imbelele kabili tukabako ili aya amashiwi balabiile akakonshiwa, aakweba ati: “Iseni mwe mucindeme muli baTata, mupyane Ubufumu ubwanshicilwe limo pakuti pali mwebo pa mpindi ya kulengwa kwa calo.”—Matayo 25:34.