Tolokeleni

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

 ILYASHI LYABO

BaYawe Balingofweleko Ukukonsha Umulimo Wabo

BaYawe Balingofweleko Ukukonsha Umulimo Wabo

Nalibuulile umushilikani ati balinkakilepo nakabili pakuti pa kukana ukulwako inkondo. Nalimwipwishe ati, “Kani na mwebo mwakundengesha ukupita muli fintu fimo?” Uyu ewali umuku wa bubili bambuulile ati ntatike ubushilikani.

NALIFYELWE mu 1926 mwi tauni lya Crooksville, ku Ohio, mu United States. Batata na Bamayo tabatemenwepo ukuya ku calici, pano balukutubuula fwense fwe bana 8 ukulukuya ku calici. Nalukuya ku calici ca Methodist. Ili nali ne myaka 14, ba pashita balindambwile ni pakuti lyonse pa Mulungu nalukuya ku calici mu mwaka onse lukoso.

Ba Margaret Walker (bankashi bakulenga bubili ukufuma ku cipiko) balingofweleko ukusambilila bucine

Pali yeyo impindi, ba Margaret Walker, baabo twalukwikala na bo apepi, kabili abali ni Mboni ya BaYawe, balitatikile ukwambaala na Bamayo pali Baibolo. Kambi kasuba, na nebo nalisalulwilepo ukusangwapo pe sambililo. Bamayo balukulanguluka ati nali ne kulengesha isambililo ukubulo’kwenda bwino, popele balimbuulile ukufumina posonde. Pano, lyonse nalukwesha ukukutikako kuli fyefyo balukwambaala. Panuma ya kufakasha pa miku iingi, ba Margaret balinjipwishe ati, “Kani uliliishi ishina lya baLesa?” Nalilabiile ati, “Bonse baliishi icasuko kuli ceco icakwipusha—ni baLesa.” Ba Margaret balilabiile ati, “Buula Baibolo yobe ne kupenda pa Amasamo 83:18.” Nalicitile fyopele’fyo, kabili nalisangile ati ishina lya baLesa ni baYawe. Nalibutukiile ku babyanji ne kubabuula ati, “Kani muye ku ng’anda, mupende pa Amasamo 83:18 muli Baibolo ne kubona ishina lya baLesa.” Cipale mungalabila ati penka’po nalitatikileko ukutulisha.

Nalisambilile Baibolo ne kubatishiwa mu 1941. Ili papitile lukoso impindi inini, balimpeele umulimo wa kutangilila isambililo lye buuku ilye kelesha. Nalukukoselesha bamayo ne bakwasu ukusangwako, kabili bonse balitatikile ukusangwa kwi sambililo ili nalukutangilila. Nangabe’fyo, Batata tabalukufwayapo ukusangwako.

UBUKATASHO PA NG’ANDA

Nalipeelwe imilimo na imbi mwi kelesha, kabili nalikwete amabuuku aengi aatulishiwe na Bamboni sha BaYawe. Kambi kasuba, Batata balisontele pa mabuuku angi ne kulabila ati: “Wafibone’fi? Nshilukufifwayapo muno mu ng’anda, ufipinte ne kufumapo pano.” Nalifumine pa ng’anda ne kuya mu kwikala mwi tauni ilyali apepi ilya Zanesville, mu Ohio. Nangabe’fyo, impindi ne mpindi nalukuya ku ng’anda mu kukoselesha aba mu cisoolo canji.

Batata balukwesha ukukanya Bamayo ukuya mu kubungana. Shimbi impindi kani Bamayo balukuya mu kubungana, balukubabutusha kuli Batata ne kubabwelesha ku ng’anda. Pano, balukufumina ku mulyango umbi ne kuya  mu kubungana. Nalibuulile Bamayo ati: “Mwibombomana. Bakaleka ukumubutusheni.” Mu kupita kwa mpindi, Batata balilekele ukucite’fi, kabili Bamayo pano bali abakakulukile ukuya mu kubungana.

Ili Isukuulu lya Kusambisha Ukutulisha lyatatikile mu 1943, nalitatikile ukulabila amalyashi mwi kelesha. Ukufunda nalukupokelela panuma ya kulabila ilyashi kwalingofweleko ukwishiba ifya kulabila bwino amalyashi.

UKUKAANA UKULWAKO INKONDO

Mu 1944, ili kwali Inkondo ya Calo iya Bubili, balimbuulile ukwingila ubushilikani. Balinjitile ukuya ukwalukwikala abashilikani ku Fort Hayes ku Columbus mu Ohio, balimpimine fyonse, kabili balimbuulile ne kulembako ifipepala fimo. Nalibuulile abakulu ba bashilikani ati tekuti nsuminepo ukuba umushilikani. Baalinsuminishe ukuya ku ng’anda. Pano, ili papitile lukoso inshiku ishinini, umushilikani umo aliishile pa ng’anda ne kumbuula ati, “Corwin Robison, naisa mu kukwikata.”

Ili papitile imilungu ibili ninshi tuli mwi solololo, umusololweshi alimbuulile ati: “Kani naciba nenka, nga nacisololola ati ukakwe mpaka ukafwe. Ulikweteko ifili fyonse ifyakulabila?” Nalyasukile ati: “Mwe baShikulu, nebo ndi wakutulisha. Ndaya pa mang’anda abantu bonse, kabili nditulishe icebo iciweme ica Bufumu ku bantu abakuti ubwingi.” * Umusololweshi alibuulile ibumba lya bakulabilapo ati: “Tamwishilepo kuno ku kulabila ati uyu wa kutulisha neli koku. Mwaisa kuno mu kulabila kani aalisumiine ukuba umushilikani neli alikeene.” Ne mamineti 30 taakumenepo, ibumba lya bakulabilapo lyalilabiile ati nali ne mulandu. Umusololweshi alisololwele ati ndyelelwe ukukakwa pa myaka 5 mwi jele lya ku Ashland, mu Kentucky.

BAYAWE BAALINDAMINE MU JELE

Pa milungu ibili, nali mwi jele lya ku Columbus, mu Ohio, kabili pa kasuba ka kuntanga nalikele lukoso mu cipinda canji. Nalitembele kuli baYawe ati: “Tekuti njikalepo mu cipinda ca kube’fi pa myaka 5. Nshishibilepo ifya kucita.”

Pa kasuba kakonkelepo, abakulama balimfumishemo mulya. Nalikumenye kaili umo ifi umutali, uwali umupamfi, kabili twalimakene fwense ninshi tulukulolesha pa windo. Alinjipwishe ati, “Webo, nindo bakukakila?” Nalilabiile ati, “Ndi Mboni ya BaYawe.” Alilabiile ati, “Uli Mboni? Pano nindo ubeleele muno?” Nalyasukile ati, “Bamboni sha BaYawe tabalwako inkondo ne kwipaya abantu.” Alilabiile ati, “Bakubika mu jele pakuti wakana ukwipaya abantu. Bambi balabakaka pakuti pa kwipaya abantu. Cilimo akalango ico?” Nalyasukile ati, “Koku, tacilimo akalango.”

Eli alabiile ati, “Pa myaka 15 yeyo nali mwi jele limbi, nalukupenda amabuuku enu.” Ili naumfwile ifyo, nalitembeele kuli baYawe ati, “Mwe baYawe, ngofweniko pakweba’ti ndukumfwana na wuyu umwalalume.” Penka palya uyu umwalalume woyo ishina lyakwe ni Paul,  alilabiile ati: “Kani kaili uuli onse akwikatamo, ulukubilika lukoso. Nkalukumupyungilapo.” Popele, pa mpindi yonse yeyo nali muli lili jele, tapalipo kaili uuli onse pali bakaili 50 uwampenseshepo.

Nali pali Bamboni sha BaYawe baabo bakakile pa kukaana ukulwako inkondo ku Ashland, mu Kentucky

Ili bantwele kwi jele ilyali ku Ashland, nalikumenye abakwabesu abakulu mu fya baLesa abaali kale mu jele. Balyofweleko nebo na bambi ukupitilisha ukuba ne kucetekekela ukukosele. Balukutwabanya ukupenda Baibolo ukwa mulungu ne mulungu, kabili twalukwanshika ifyakwipusha ne fyasuko fya pa kubungana uku twalukwita ati Inshimu sha mu Baibolo. Twali mu cipinda ca bakaili icikulu umwali apakulaala apengi. Kwali umukwabesu uwalukwanshika umupunda wa kutulishamo. Alukumbuula ati: “We Mukwasu Robison, wakulukupyungila pali bubulya ubulo na bubulya. Uuli onse woyo bapeele ukulaala pali bubo ubulo niwe wakulukutulisha kuli ye. Ulyelelwe ukutulisha kuli ye ili tangaya.” Fyopele’fi efi twalukutulisha mu nshila iyanshikilwe bwino.

IFYANCITIKIILE PANUMA YA KUFUMA MU JELE

Inkondo ya Calo iya Bubili yalishilile mu 1945, pano nalipitilishe ukwikala mu jele pa mpindi imo na panuma ya nkondo. Nalukulanguluka makosa pa fyalukucitika ku ba mu cisoolo canji ni pakuti Batata balimbuulilepo ati, “Kani nakufumyapo pano, abashala tekuti bankatashepo.” Ili nafumine mu jele, nalikankamene pali fyefyo nasangile. Nangaba’ti Batata balipitilishe ukupensha aba mu cisoolo, 7 pali bo balukuya mu kubungana kabili inkashi yanji imo yalibatishiwe.

Tulukuya mu kutulisha na ba Demetrius Papageorge, umukwabesu usufishiwe uwatatikile ukupyungila baYawe mu 1913

Ili Inkondo ya mu Korea yatatikile mu 1950, balimbuulile ukwingila ubushilikani nakabili. Nakabili balimbuulile ukuya ku Fort Hayes. Panuma ya kumpisha mu fyakwesha, umushilikani umo alimbuulile ati, “Wacita bwino ukucila bonse abo wali nabo mwi bumba.” Nalilabiile ati, “Ico cawama, pano nshilukwingilapo ubushilikani.” Nalyambwile amashiwi aalembelwe pali 2 Timote 2:3 ne kulabila ati, “Nebo ndi mushilikani wa baKlistu.” Panuma ya kwikala celele pa mpindi iitali, alilabiile ati, “Ungaya.”

Tapakokwelepo, nalisangilwe ku kukumana kwa balukufwaya ukupyungila pa Beteli pe bungano ilyali mu Cincinnati, ku Ohio. Umukwabesu Milton Henschel alitubuulile ati pa Beteli palukupengelwa abakwabesu abalalume abalukufwaya ukupyungisha mu milimo ya Bufumu. Nalipwishe ukupyungila pa Beteli kabili balinsuminishe. Nalitatikile ukupyungila ku Brooklyn mu August 1954, kabili ndipyungile pa Beteli ukufumo’lo.

Ukufuma ne kale ndapyunge’milimo iingi pa Beteli. Pa myaka iingi, nalipyungiile umwa kupulintila amabuuku, kuli fimashini ifilekenelekene, kabili nalukuwamya amaloko ya ku fiibi. Nakabili, nalipyungiileko ne pa Kubunganina Amabungano Aakulu mu New York.

Ndukupyungila umwa kupulintila amabuuku pa Beteli ya ku Brooklyn

Nditemenwe makosa amapolokalamu apa Beteli, aali koti mapempelo alucelo ne kusambilila Akatambo ka Wakulama, ukubikako ne kupyunga umulimo wa kutulisha ne kelesha. Kani mwalangulukapo makosa, ifi fintu ifi ifisoolo fyonse ifya Bamboni sha BaYawe fyelelwe ukulukucita  lyonse. Abafyashi ne bana kani balukwambaala ilembo lya kasuba pamo, balukukwata Amapempelo Acisoolo lyonse, balukwasukapo pa kubungana, kabili bali ne munkonsha wa kutulisha, bonse mu cisoolo bangapalamina kuli baYawe.

Ndipangile ifibusa ifingi pa Beteli na mwi kelesha. Bambi baali basufishiwe kabili baliile kwiulu. Bambi tabaalipo basufishiwe. Pano, abapyungishi ba baYawe bonse tabawamininepo, ukubikako na babo abapyungila pa Beteli. Lyonse kani napusana ne mukwabesu, ndesha ukupanga umutende. Ndalakanya pali Matayo 5:23, 24 na fyefyo twelelwe ukushilisha ubukatasho bwesu. Tacipubilepo ukulabila ati “mumfitulukileko,” pano ukulabile’fi kulashilisha ubukatasho.

IFIWEME IFIFUMINEMO MU MULIMO WANJI

Pali ino mpindi ndakatashiwa ukutulisha ku mang’anda onse ni pakuti ndicekwile, pano nshilekelepo. Ndisambilileko panini umulaka ciMandarin Chinese kabili ndalitemwesha ukutulisha ku bantu abafumine ku China abapita mu misebo. Shimbi impindi ndapeela makashini iili 30 neli 40 ku balukufwaya ukuipenda.

Ndukutulisha ku bantu ba ku China ku Brooklyn, mu New York

Nditulishepo na ku muntu uwikala ku China! Kambi kasuba, umwanice umwanakashi alukupita ili ashitisha ifisepo. Panuma ya kulimwemwesha nalimupeele makashini ya Akatambo ka Wakulama na Loleni mu mulaka wa ciChinese. Alipokele ne kumbuula ati ishina lyakwe ni Katie. Panuma, lyonse kani twakumana, alukwisa kuli nebo ati twambaale. Nalimusambishe ifi beta fyefyo alukushitisha mu Cisungu, kabili kani nalabila ishina mu Cisungu naye alukuIondamo ukulabila. Nalukumubuulishisha amalembo, kabili alisumiine ukupoka ibuuku lya Baibolo Isambisha. Ili papitile imilungu, Katie alilekele ukuboneka.

Ili papitile imyenshi, nalipeele makashini ku mwanakashi umwanice na umbi uwalukushitisha, kabili alipokele. Umulungu wakonkelepo, alimpeele foni yakwe ne kumbuula ati, “Mulabile ne wikala ku China.” Nalyasukile ati, “Nshishibilepo uuli onse uwikala ku China.” Pano ye alukufwaya lukoso ati ndabile nakwe, popele nalipokele foni ne kulabila ati, “Alo, ni nebo Robison.” Woyo nalukulabila nakwe pa foni alilabiile ati, “Ba Robisoni, ni nebo Katie. Ndibweleele ku China.” Nalilabiile ati, “Ku China?” Katie alyasukile ati, “Inya. Ba Robison, mwamwishiba umwanakashi uwamupeeleni foni? Ni nkashi yanji. Mwalinsambishe ifintu ifyakuti ubune. Ndukufwaya ati na ye mu musambishe koti ni fyopele filya mwansambishe.” Nalilabiile ati, “Naumfwa Katie, nkapyungisha apapelele amakosa anji. Natoota pa kumbuulako uku uli.” Tapapitilepo ne mpindi, nalilabiile ne nkashi yakwe Katie pa muku wa kupelako. Ukuli konse uku balya abanakashi babili bali, cingawama kani balisambililepo na fimbi pali baYawe.

Ndipyungiile baYawe pa myaka 73, kabili ndasangalala pakuti baYawe baalingofweleko ukupitilisha ukuba uwa bucine ne kuba uwa bucetekelo ili naali mu jele. Nakabili, aba mu cisoolo canji balambuula ati baalikoseleshiwe pa kubona ifi napitilishe ukuba umukosele ili Batata balukutupensha. Mu kupelako, Bamayo ne bakwasu ne nkashi 6 balibatishiwe. Na Batata baalyalukileko panini, kabili baalukusangwako na ku kubungana kumo kumo ili tabangafwa.

Kani kufwaya kwa baLesa, aba mu cisoolo canji ne fibusa abafwile bakabuuka mu calo ca bukumo. Alakanyeni ifi cikawama ukupempela baYawe pamo na babo tutemenwe umuyayaya! *—Boneni tumashiwi twa panshi.

^ par. 14 Akale, ubuteko bwa mu United States tabwalukusuminishapo abalukutulisha ifya mapempelo ukwingila ubushilikani.

^ par. 32 Ili ici ciputusha calukwanshikwa ukulembwa, ba Corwin Robison balifwile aba bucetekelo kuli baYawe.