Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  February 2016

Mulukutenteka Ifibusa Ifiweme Ifya BaYawe

Mulukutenteka Ifibusa Ifiweme Ifya BaYawe

“Icamfiso ca baYawe cili na babo ababatina.”—AMASAMO 25:14.

INYIMBO: 106, 118

1-3. (a) Tuliishi shani ati fwense tungaba ifibusa fya baLesa? (b) Ni bani twakwambaalapo muli cicino iciputusha?

MU BAIBOLO, Ablaamu alitilwe imiku itatu ati icibusa ca baLesa. (2 Ifyebo 20:7; Yisaya 41:8; Jakobo 2:23) Ni enka lukoso woyo Baibolo ita mu kushinkamika ati icibusa ca baLesa. Kani ici cilaalula ati Ablaamu e muntunshi lukoso uwabeele icibusa ca baYawe? Koku mwane. Baibolo ilabuulishisha ati fwense tungaba ifibusa fya baLesa.

2 Mu Baibolo, muli amalyashi aengi aabalalume ne banakashi abaalukutiina baYawe, ababacetekele, kabili ababeele ifisuba fyabo ifiweme. (Pendeni Amasamo 25:14.) Bonse aba bali pe ‘kumbi ilikulu ilya mboni’ lyelyo Paulu alabiilepo. Bonse aba abantu baali fibusa fya baLesa.—AbaEbeya 12:1.

3 Nga tusambilile pa fibusa fya baYawe ifilabiilwepo mu Baibolo: (1) Lufi, mukamfwilwe wa ku Moabi, (2) Esikaya, imfumu ya baJuda, na (3) Maliya, banyinabo baYesu. Findo tungasambililako kuli fyefyo aba bonse babeele ifibusa fya baLesa?

 ALILANGISHE UBUTEMWE BWA CINENENE

4, 5. Ni fisa fintu ifikateshe ifi Lufi asalulwilepo ukucita, kabili nindo cabelele icikateshe? (Boneni icikope icili pe buula 14.)

4 Naomi ne balokashi bakwe, Lufi na Olipa, balukwenda umushinso uutali ukufuma ku Moabi ukuya ku Ishilaeli. Ili baali mu nshila, Olipa alisalulwilepo ukubwelela kwabo ku Moabi. Pano Naomi alukufwaisha ukubwelela kwabo ku Ishilaeli. Findo Lufi asalulwilepo ukucita? Cali icikateshe kuli ye ukusalululapo ifyakucita. Kani ali ne kubwelela kwabo ku Moabi mu kuba ne cisoolo cakwe, neli ali ne kulonda Naomi, banyinafyala, ne kuya ku Betelemi?—Lufi 1:1-8, 14.

5 Icisoolo cakwe Lufi cali ku Moabi. Kani aalukufwaya nga alibwelele kuli bo, kabili bali ne kumulama bwino. Aliishibile abantu ba mu calo cakwe, umulaka wabo, ne fyakutantaka fyabo. Naomi talabilepo ati Lufi ali ne kusangana ifintu fya kube’fyo mu Betelemi. Kabili Naomi alitiinine ati taalipo ne kufwaila Lufi abalume neli ing’anda. Popele, Naomi alimubuulile ukubwelela ku Moabi. Koti ni fyefyo twalabilapo kale, Olipa alibwelele “ku bakwabo na kuli balesa bakwe.” (Lufi 1:9-15) Pano Lufi niye alikeene ukubwelela ku bantu bakwe na kuli balesa bakwe aba bufi.

6. (a) Ni findo ifiweme ifi Lufi asalulwilepo ukucita? (b) Nindo Boasi alabiliile ati Lufi alyuubile mu mapindo abaYawe?

6 Cilaboneka koti Lufi alisambilile bucine pali baYawe ukufuma ku balume bakwe neli kuli Naomi. Alisambilile ati baYawe tabaalipo koti ni balesa ba mu Moabi. Alitemenwe baYawe kabili alishibile ati cali icelelwe kuli ye ukubatemwa ne kubapempela. Penka, Lufi alisalulwilepo ukucite’cintu iciweme. Alibuulile Naomi ati: “Abakwabenu bakalukuli bakwabesu; nakabili baLesa benu bakalukuli ni baLesa banji.” (Lufi 1:16) Kani twaalakanya pali fyefyo Lufi atemenwe Naomi tulakoshiwa. Pano ifi Lufi atemenwe baYawe efitukosha makosa. Ici calisangaleshe Boasi, uwamutootele pa ‘kuubila mu mapindo abaYawe.’ (Pendeni Lufi 2:12) Amashiwi Boasi alabiile alatwanushako ifi akoni akanini kafisama mu mapindo abafyashi bakako. (Amasamo 36:7; 91:1-4) Mu kupalako, baYawe baalilamine Lufi kabili balimulambwile pakuti pa kucetekela uku alangishe. Tapaalipo icili conse icali ne kulengesha Lufi ukumfwa ububi pali fyefyo asalulwilepo ukucita.

7. Findo fingofwako abo abatabalukulituulapo kuli baYawe?

7 Abantu abengi balisambilile pali baYawe pano tabasalululapo ukuuba muli bo. Tabafwayapo ukulituula kuli baYawe ne kubatishiwa. Kani na mwebo efi mumfwa, langulukeni pa cimulengesheni ukubulo’kulituula kuli baYawe. Umuntu onse alikwete balesa baabo apyungila. (Josyua 24:15) Iciweme ici umuntu angasalululapo kupyungila baLesa bacine. Kani mwalituula kuli baYawe, mulalangisha ati mulicetekele ukweba’ti bakaba cakupulukilamo cenu. Kabili bakamofweniko ukubapyungila nangaba ne makatasho mungakwata. Fyopele’fi, efi baLesa bacitiile Lufi.

“ALIIKATILILE KULI BAYAWE”

8. Buulishisheni ifi Esikaya apitilemo ili alukukula.

8 Ifi Esikaya apitilemo fyalipusene ne fyapitilemo Lufi. Alifyalilwe mu mukoka wa bantu ba baLesa. Pano talipo baIshilaeli bonse abapitilishe ukuba aba bucetekelo. Bawishi  Esikaya, Imfumu Eyasi, baali ni mbifi. Baalilangishe ati baalipufishe itempuli lya baLesa kabili baalilengeshe ne bantu ukutatika ukupempela balesa ba bufi. Eyasi alipeele ne bakwabo Esikaya koti mulambu kuli balesa ba bufi. Efi Esikaya apitilemo ili alukukula fyali ifibipile makosa!—2 Imfumu 16:2-4, 10-17; 2 Ifyebo 28:1-3.

9, 10. (a) Nindo tungalabilila ati cali icipubile kuli Esikaya ukufiitilwa baLesa? (b) Nindo tatwelelwepo ukufiitilwa baLesa? (c) Nindo tatwelelwepo ukulangulukila ati icisoolo cesu ecitulengesha ukulukucita ifiweme neli ifibipile?

9 Eyasi nga alilengeshe umwana wakwe, Esikaya, ukufiitilwa baYawe. Pali bubuno bukumo, bambi abapita mu makatasho ao tekuti afikepo na kuli fyefyo Esikaya apitilemo balalabila ati balikwete imilandu ya cinenene iya ‘kuling’wing’wishisha kuli baYawe’ neli ku kwanshika kwabo. (Ifisimpi 19:3) Bambi balalabila ati icisoolo bakuliilemo cingabalengesha ukulukucite’fibipile neli ukucita fyefyo abafyashi babo baacitileko. (Esiceli 18:2, 3) Pano, kani ifyo fya cine?

10 Ilyashi lyakwe Esikaya lilalangisha ati icasuko kuli ceco icakwipusha ni koku! Takulipo umulandu wa cinenene uwa kufiitilwa baYawe. Tabaletapo amakatasho pa bantu. (Jobo 34:10) Fya cine ati abafyashi bangasambisha abana babo ukulukucita ifiweme neli ifibipile. (Ifisimpi 22:6; AbaKolosai 3:21) Pano icitulengesha ukuba ne mibelo iweme neli ibipile talipo cisoolo tufyalilwemo. Nindo? Ni pakuti baYawe balitupeele amakosa akulisalulwilapo ukucita ifiweme neli ifibipile. (Ndutelonomi 30:19) Kani Esikaya alipyungishe shani iyi impese icindeme?

Abanice abengi balasumina bucine nangaba ne cisoolo bakuliilemo (Boneni palakalafu 9 na 10)

11. Cindo calengeshe Esikaya ukuba imfumu iweme makosa?

11 Nangaba’ti bawishi Esikaya baali ni mfumu ibipile makosa, Esikaya aali ni mfumu iweme makosa. (Pendeni 2 Imfumu 18:5, 6.) Alisalulwilepo ukubulo’kulonda icakubwenako ca bawishi. Sombi, alisalulwilepo ukukutika ku fyalukulabila abakushimika ba baYawe, abali koti ni Yisaya, Mika, na Osiya. Alukubika makosa akalango kuli fyefyo balukumufunda. Ici calimulengeshe ukulunjika ifintu ifingi ifi bawishi babifishe. Alisweseshe itempuli, alilombele  baLesa ukufitulukila ifyakubifya fya bantu, ne konaala ifibumbwabumbwa ifyali mu calo. (2 Ifyebo 29:1-11, 18-24; 31:1) Panuma, ili Senakelibi, imfumu ya ku Ashilya, yalukufwaya ukulwisha umushi wa Jelusalemi, Esikaya alilangishe ati ali ne lupata kabili ali ne kucetekela. Alicetekele ati baYawe bali ne kubalama, kabili alikoseleshe abantu bakwe. (2 Ifyebo 32:7, 8) Pa mpindi imo, Esikaya alitatikile ukulitoota, pano ili baYawe bamulunjikile, alilicefeshe. (2 Ifyebo 32:24-26) Mu cinenene, Esikaya cakubwenako iciweme ceco tungatenteka. Taasalulwilepo ukucita ifibipile fyefyo aba mu cisoolo cakwe balukucita. Sombi, alilangishe ati cibusa ca baYawe.

12. Koti ni Esikaya, kani abengi balilangishe shani ati fibusa fya baYawe?

12 Pali ino mpindi abantu abengi tabakwetepo ubutemwe kabili babipile, kabili abana abengi balakula ukwakubula abafyashi ababatemenwe. (2 Timote 3:1-5) Pali ino mpindi, abaKlistu abengi balapita mu fyakukatasha mu fisoolo fyabo ili balukukula. Nangabe’fyo, balisalulwilepo ukuba ifibusa fya baYawe. Koti ni fyefyo Esikaya acitile, balalangisha ati icisoolo bakuliilemo tacelelwepo ukubalengesha ukulukucita ifiweme neli ifibipile. BaLesa balitupeele amakosa akulisalulwilapo ifyakucita, kabili tungasalululapo ukubapyungila ne kubalemya, koti ni fyefyo Esikaya acitile.

“BONENI NE MUSHA WA BASHIKULU”

13, 14. Nindo tungalabilila ati cipale umulimo bamupeele Maliya wali uukateshe kuli ye, pano alyasukile shani ku mashiwi Gabiliyeli alabiile?

13 Panuma ya myake’ingi ukufuma apa Esikaya afwilile, Maliya, umwanakashi uwalicefeshe alikwete bucibusa ubulibelele na baYawe kabili alikwete ne mulimo uulibelele. Ali ne kukwata umwana wa baLesa ne kumukusha. Ifi baYawe bapeele Maliya ili ishuko filalangisha ati balimutemenwe kabili balimucetekele. Pano findo acitile ili bamubuulile pali uyu umulimo?

“Boneni ne musha wa baShikulu” (Boneni palakalafu 13 na 14)

14 Impindi ishingi tulalabila pe shuko lyelyo Maliya akwete. Pano findo fimo fimo cipale ifyamubombomanike? Ku cakubwenako, Gabiliyeli inkalamba alibuulile Maliya ati ali ne kuba ne pafu ukwakubulo’kukumanapo ne mwalalume. Pano Gabiliyeli tabuulilepo abakwabo Maliya neli abantu bambi pali fyefyo ali ne kukwata ipafu. Findo baali ne kutatika ukulanguluka? Kani Maliya ali ne kubuulishisha shani kuli Josefi ati ali uwa bucine kuli ye? Ukulunda pali fifi, alikwete umulimo wa kukusha Umwana wa baLesa uwali umuntunshi! Tatwishibilepo fyonse ifyamubombomanikile, pano tuliishi ifi abuulile Gabiliyeli panuma ya kulabila kuli  ye. Maliya alilabilie ati: “Boneni ne musha wa baShikulu! Nga fikabe kuli nebo koti mashiwi enu.”—Luku 1:26-38.

15. Mba nindo tungalabilila ati ukucetekela kwakwe Maliya kwali kukulu?

15 Mu cinenene ukucetekela kwakwe Maliya kwali kukulu! Alilitemenwe ukucita fyonse lukoso ifi bamubuula koti ni fyenka filya umusha umwanakashi alitemenwa. Alicetekele ati baYawe baali ne kumulama bwino. Findo fyaofweleko Maliya ukuba ne kucetekela kwa kube’fyo? Ili tufyalwa tatubapo ne kucetekela. Pano, tungaba ne kucetekela kani twapyungisha ukukukwata kabili kani twalomba baLesa ati batofweko ukuba ne kucetekela (AbaGalatya 5:22; AbaEfesa 2:8) Maliya alipyungishe pakweba’ti akoshe ukucetekela kwakwe. Tuliishi shani ifyo? Nga tulanguluke pali fyefyo alukukutika na fyefyo alukulabilapo.

16. Findo filangisha ati Maliya alukukutika kani bambi balukulabila kuli ye?

16 Ifi Maliya alukukutika. Baibolo ilalabila ati tulyelelwe ukuba ‘abakwangufyo’kumfwa, abakukokolo’kulabila.’ (Jakobo 1:19) Maliya alukukutika kani umuntu alukalabila kuli ye. Baibolo ilabuulishisha ati alukukutikisha ku fintu ifi alukumfwa, makosa makosa ku fintu asambilile pali baYawe. Alukukwatako impindi ya kwalakanya pali fifi ifintu ificindeme. Cimo icilangisha ifi ni lyelyo baYesu bafyelwe ili abembeshi balukumubuula Maliya pali fyefyo inkalamba shalabiile. Pa mpindi ili baYesu baali ne myaka 12, baalilabiile ifyakankamikile Maliya. Pali shonse ishi mpindi shibili, Maliya alukukutika, alukwanuka, kabili alukwalakanya makosa pali fyefyo alukumfwa.—Pendeni Luku 2:16-19, 49, 51.

17. Kani ifi Maliya alukulabila filatusambishe’ndo pali ye?

17 Ifi Maliya alukulabilapo. Baibolo taitubuulapo pa fintu ifingi ifi Maliya alukulabilapo. Amashiwi aengi ao alabiile alilembelwe pali Luku 1:46-55. Aya amashiwi alalangisha ati Maliya alishibile bwino Amalembo AciEbeya. Nindo twalabilile’fyo? Amashiwi Maliya alabiile alipelene ne mashiwi Ana alabiile mwi tembelo lyakwe. (1 Samweli 2:1-10) Cilaboneka koti Maliya alyambwile Amalembo imiku 20 mu kulabila kwakwe. Cilibwenekele apaswetele ati alitemenwe ukulabila pali bucine asambilile pa Cibusa cakwe iciweme, baYawe.

18. Kani ni muli shisa nshila tungatenteka ukucetekela kwakwe Maliya?

18 Koti ni Maliya, na fwebo baYawe bangatupeela umulimo woyo tungalukubona ati tekuti tukonshepo ukupyunga. Tulyelelwe ukutenteka icakubwenako cakwe, ukusumina umulimo batupeela, ne kucetekela ati baYawe bakatofwako. Nakabili, tungatenteka ukucetekela kwakwe Maliya kani tulukukutika kuli baYawe ne kulukwalakanya pali fyefyo tusambilile pali bo na fyefyo bafwaya ukucita. Eli pano tungalukubuulako bambi pali fyefyo tusambilile.—Amasamo 77:11, 12; Luku 8:18; AbaLoma 10:15.

19. Ili tulukutenteka ukucetekela kwa bantu abalembelwe mu Baibolo, findo tucetekele ati efikacitika?

19 Caboneka ati Lufi, Esikaya, na Maliya baali ifibusa fya baYawe, koti ni fyefyo Ablaamu ali. Baali pe ‘kumbi ilikulu ilya mboni’ abaakwete ishuko lya kuba ifibusa fya baLesa. Nga tupitilishe ukulukutenteka aba abantu babucetekelo. (AbaEbeya 6:11, 12) Kani twacite’fyo, tukaba ifibusa fya baYawe umuyayaya!