Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  February 2016

Sambilileniko ku Bapyungishi ba BaYawe Abali aba Bucine

Sambilileniko ku Bapyungishi ba BaYawe Abali aba Bucine

“BaYawe balukufwaye’ndo kuli webo? Kanshi ni kwenko’kucito’kulungama, ne kutemwe’nkumbu, ne kwenda ukwa kulicefya na baLesa bobe.”—MIKA 6:8.

INYIMBO: 63, 43

1, 2. Kani Dafidi alilangishe shani ati uwa bucine kuli baLesa? (Boneni icikope icili peulu.)

SAULU ne bashilikani bakwe 3,000 balukufwaya Dafidi mu mpanta ya Juda pakweba’ti bamwipaye. Pano bumbi ubushiku, Dafidi ne balalume bakwe balisangene apa Saulu ne bashilikani bakwe bapangile’cisasa. Pali yiyi impindi, bonse lukoso balilele, popele Dafidi na Abishai balipitile mu bashilikani bonse ne kufika apalele Saulu. Eli Abishai alilabiile kuli Dafidi mwi shiwi ilinini ati: “Ndukumukombeteleni ati mupame panshi ukupama kumo lukoso, tekuti mupame libili.” Pano Dafidi talukufwayapo ukumuleka ukwipaya Saulu. Eli Dafidi alabiile kuli Abishai ati: “Tekumwipaya; pakuti ni nani ungatambiko’kuboko kwakwe ukumupama usufishiwe kuli baYawe, ne kubulo’mulandu?” Eli Dafidi alabiile ne kweba’ti: “BaYawe bakane ati nebo tekutambiko’kuboko kwanji mu kumupama usufishiwe kuli baYawe.”—1 Samweli 26:8-12.

2 Dafidi alishibile ifi aelelwe ukucita pakweba’ti apitilishe ukuba  uwa bucine kuli baYawe. Alishibile ati alyelelwe ukucindika Saulu, kabili talukulangulukapo na pa kumusoomesha. Mba nindo? Ni pakuti baYawe balisalulwile Saulu ukuba imfumu ya baIshilaeli. Koti ni fyefyo cali akale, na bubuno bukumo baYawe balafwaya abapyungishi babo ukuba aba bucine kuli Bo ne kulukucindika baabo basuminishe ukuba ne bukulu.—Pendeni Mika 6:8.

3. Kani Abishai ali shani uwa bucine kuli Dafidi?

3 Abishai alicindikile Dafidi ni pakuti alishibile ati baLesa balimusalulwile ukuba imfumu. Pano ili Dafidi abeele imfumu, alicitile ifyakubifya ifingi. Alicitile ubucencemeshi ne mukashi wakwe Uliya. Nakabili, alibuulile Yoabi ati Uliya alyelelwe ukufwa mu nkondo. (2 Samweli 11:2-4, 14, 15; 1 Ifyebo 2:16) Yoabi ali mukwabo Abishai. Popele, cipale Abishai alishibile ifi Dafidi acitile, pano alipitilishe ukulukucindika Dafidi. Ukulunda pali fyefyo, Abishai ali mukulu wa bashilikani. Popele, nga alipyungishe amakosa akwete ukulibika pa bufumu, pano tacitilepo’fyo. Pa mupunda wa kucita ifya kube’fyo, Abishai alipitilishe ukupyungila Dafidi ne kumulama ku bapate bakwe.—2 Samweli 10:10; 20:6; 21:15-17.

4. (a) Kani Dafidi ali shani icakubwenako iciweme ica kuba aba bucine kuli baLesa? (b) Kani ni bani aba twakwambaalapo?

4 Dafidi ali uwa bucine kuli baYawe mu mweo wakwe onse. Ili ali umwanice, alipeye Golyati, uwalukutongala baYawe ne baIshilaeli. (1 Samweli 17:23, 26, 48-51) Ili Dafidi ali imfumu, Natani uwakushimika uwa baYawe alimulunjikile pa fyakubifya acitile. Penka’po, Dafidi alisumiine ati alibifishe, kabili alilapiile. (2 Samweli 12:1-5, 13) Panuma ninshi Dafidi acekula, alipeele ifintu ifyakuti ubwingi ifyakofweleshako ukwibaka itempuli lya baYawe. (1 Ifyebo 29:1-5) Kanshi caboneka lukoso apaswetele ati, nangaba’ti Dafidi alibifishe makosa, talekelepo ukuba uwa bucine kuli baLesa. (Amasamo 51:4, 10; 86:2) Muli cicino iciputusha, twakwambaala pa cakubwenako cakwe Dafidi eli ne bantu bambi abaliko pali ilya impindi. Twakwambaala na pali fyefyo tungaba aba bucine kuli baYawe ukucila ku bantu bambi. Nakabili twakwambaala na pa mibelo iingatofwako ukuba aba bucine kuli baYawe.

KANI MUKABA ABA BUCINE KULI BAYAWE?

5. Findo tungasambililako kuli fyefyo Abishai alukufwaya ukucita?

5 Ili Abishai alukufwaya ukwipaya Saulu, alukwesha ukuba uwa bucine kuli Dafidi. Pano pakuti Dafidi alishibile ati tacalipo icelelwe ukwipaya ‘uusalulwilwe na baYawe,’ talekele Abishai ukwipaya imfumu. (1 Samweli 26:8-11) Ici cilatusambisha icintu icicindeme makosa: Ili tulukusalulula woyo twelelwe ukubako uwa bucine, tulyelelwe ukulanguluka pa Malembo aangatofwako muli fyefyo tulukupitamo.

Icicindeme makosa kuba aba bucine kuli baYawe ukucila ku bantu bambi

6. Nangaba’ti cacifyalilwa lukoso ukuba aba bucine ku ba mu cisoolo ne fibusa, nindo twelelwe ukubeela abacenjele?

6 Cacifyalilwa lukoso ukuba uwa bucine ku bantu tutemenwe, abali koti fibusa neli aba mu cisoolo. Pano pakuti tatuwamininepo, tungasalululapo ifitafyelelwe. (Jelemiya 17:9) Popele ili umuntu tutemenwe atatiko’kucita ifibipile ne kufuma mwi kelesha, tulyelelwe  ukwanuka ati icicindeme makosa kuba aba bucine kuli baYawe ukucila ku bantu bambi.—Pendeni Matayo 22:37

7. Kani Mboni umo ali shani uwa bucine kuli baLesa ili alukupita mu makatasho?

7 Kani kuli uwa mu cisoolo cenu uutamfiwilwe, mungalangisha baYawe ati muli ba bucine kuli bo. Ku cakubwenako, kambi kasuba banyina Anne abali abatamfiwilwe, balimutumiine foni ati balukufwaya ukumufakashisha. [1] (Boneni tumashiwi twa pa mpelo.) Banyina Anne balilabiile ati tabalipo abasangalele pakuti aba mu cisoolo tabalukwambaalapo na bo. Ici calilengeshe Anne ukumfwo’bubi kabili alibalaile ati akabalembela inkalata. Ili Anne tangalemba inkalata, alyalakenye pa kufunda kwa mu Baibolo. (1 AbaKolinto 5:11; 2 Yoane 9-11) Eli pano mu nkumbu, abuulishishe mu nkalata ati banyina ebashile icisoolo ili babifishe ne kukaana ukulapila. Anne alibuulile banyina ati kubwelela lukoso kuli baYawe e kungabalengesha ukuba abasangalele.—Jakobo 4:8.

8. Ni isa mibelo iingatofwako ukuba aba bucine kuli baLesa?

8 Abapyungishi ba bucine aba baLesa abaliko mu nshiku shakwe Dafidi bali abalicefeshe, aba nkumbu, kabili aba lupata. Nga tubone ifi iyi imibelo ingatofwako ukuba aba bucine kuli baYawe.

TULYELELWE UKULICEFYA

9. Nindo Abineli alukufwaila ukwipaya Dafidi?

9 Jonafani umwana wakwe Saulu na Abineli uwalukutangilila abashilikani abaIshilaeli, balibweneko ili Dafidi alukuleta umutwi wakwe Golyati ku Mfumu Saulu. Penka apo lukoso, Jonafani alibele cibusa cakwe Dafidi kabili alipitilishe ukuba uwa bucine kuli ye. (1 Samweli 17:57–18:3) Pano Abineli tapitilishepo ukuba uwa bucine. Na cine, panuma alyofweleko na Saulu uwalukufwaya ukwipaya Dafidi. (1 Samweli 26:1-5; Amasamo 54:3) Jonafani na Abineli balishibile ati baLesa baalukufwaya Dafidi ukuba imfumu ya baIshilaeli. Pano ili Saulu afwile, Abineli taofweleko Dafidi. Pa mupunda wa kucite’fyo, alukufwaya ukubika Ishibosheti, umwana wakwe Saulu, pa bufumu. Mu kupelako, cipale Abineli umwine alukufwaya ukuba imfumu, cipale ici ecalengeshe ati asalululepo ukulaala ne mukashi wakwe Saulu. (2 Samweli 2:8-10; 3:6-11) Mba nindo ifi Jonafani alukumfwa pali Dafidi fyapusaniine  ne fyalukumfwa Abineli? Ni pakuti Jonafani ali uwa bucine kuli baYawe kabili alilicefeshe. Pano, Abineli ye tacitilepo ifya kube’fyo.

10. Mba nindo Abisalomi taabelelepo uwa bucine kuli baLesa?

10 Abisalomi, umwana wakwe Dafidi, taalipo uwa bucine kuli baLesa ni pakuti taalipo ne mibelo ya kulicefya. Alukufwaya ukuba imfumu, popele “walianshicile ingolofwana na bakafwalo ne bantu amakumi asanu abakubutuka ukumutanjilila.” (2 Samweli 15:1). Nakabili, alilengeshe abaIshilaeli abakuti ubwingi ukuba aba bucine kuli ye. Alukufwaya ne kwipaya Dafidi, nangaba’ti aliishibile ati baYawe ebabikile Dafidi pa bufumu mu Ishilaeli.—2 Samweli 15:13, 14; 17:1-4.

11. Findo tungasambililako ku malyashi amu Baibolo aalabila pali Abineli, Abisalomi, na Baluku?

11 Kani umuntu talicefeshepo kabili alukufwaya ukukwata ubukulu, cingakatasha kuli ye ukuba uwa bucine kuli baLesa. Icine, tulitemenwe baYawe, kabili tatufwayapo ukuba ne mibelo iibipile koti ni fyefyo ifyali Abineli na Abisalomi. Pano tulyelelwe ukucenjela pakweba’ti tatutatikile ukufwaisha amaboni aengi neli incito iingatulengesha ukulyumfwa abacindeme makosa. Ici cingonaala bucibusa bwesu na baYawe. Ku cakubwenako, Baluku, umulembeshi wakwe Jelemiya, alukufwaya ifintu ifi takwetepo kabili talukusangalalila mu kupyungila baLesa. Eli baYawe balabiile kuli Baluku ati: “Bonako, ifyo ifi naibeke, nkafitobala; na fyefyo ifi nabyele, nkafiimuna; ifyo kabili monse mu calo. Kani ulukulifwaila ifintu ifikulu? Tekufifwaya!” (Jelemiya 45:4, 5) Baluku alyumfwilile baYawe. Na fwebo, tulyelelwe ukumfwila baYawe ni pakuti bukumo lukoso bakonaala cino icalo.

Ukubuula umukwabenu ati aye mu kulomba ukofwako ku bakulu ba mwi kelesha, kukalangisha ati muli ba nkumbu kuli ye kabili muli ba bucine kuli baYawe

12. Buulishisheni ifilangisha ati tekuti tubepo aba bucine kuli baLesa kani tuli ne mibelo ya kulitemwa.

12 Umukwabesu Daniel uwa ku Mexico, alyelelwe ukusalululapo woyo ali ne kubako uwa bucine. Alukufwaya ukuupa umwanakashi uutalukupempelapo baYawe. Daniel alilabiile ati, “Nalipitilishe ukwambaala na ye na panuma ya kutatika bupainiya.” Eli pano akutulukile ati alukucita lukoso ifi alukufwaya umwine. Taalipo uwa bucine kuli baYawe, kabili alyelelwe ukulicefya. Alibuulileko umukulu wa mwi kelesha pa mwanakashi alukwambaala  na ye. Daniel abuulishisha ati: “Aalingofweleko ukwishiba ati pa kuba uwa bucine kuli baLesa, nalyelelwe ukuleka ukwambaala na moye. Panuma ya kutembela imiku iingi ne kulila, nalilekele ukwambaala na moye. Tapapitilepo ne mpindi, nalitatikile ukusangana ukusangalala ukukulu ili nalukupyungila baYawe.” Pali ino mpindi, Daniel mupyungishi wa luteta kabili alyupile ne mwanakashi uutemenwe baYawe.

UKUBA ABA BUCINE KULI BALESA KULATOFWAKO UKUBA ABA NKUMBU

Ili mwaishiba ati umubyenu alicitile ukubifya ukukulu, kani mukalabila naye ne kumubuula ukulomba ukofwako ku bakulu ba mwi kelesha? (Boneni palakalafu 14)

13. Kani Natani ali shani uwa bucine kuli baLesa na kuli Dafidi ili Dafidi abifishe?

13 Kani tuli aba bucine kuli baYawe, tukaba aba bucine na ku bantu bambi kabili tukalukubofwako. Uwakushimika Natani ali uwa bucine kuli baYawe na kuli Dafidi. Ili Dafidi aipeye Uliya ne kupinta umukashi wakwe, baYawe balitumine Natani mu kumucenjesha Dafidi. Natani ali ne lupata kabili alyumfwilile baYawe. Pano alipyungishe imilangwe kabili ali ne nkumbu pa kulabila kuli Dafidi. Alukufwaisha ukofwako Dafidi ukumfwisha ubukulu bwa fyakubifya acitile. Popele alibuulileko Dafidi ilyashi lya muntu umubile uwaibile akana ka mbelele aka muntu umupengele. Ili Dafidi aumfwile lukoso ifi, alifitilwe pali fyefyo umuntu umubile acitile. Eli Natani alabiile ati: “Webo ni we muntu uyo!” Dafidi alikutulukile ati icine alibifishe kuli baYawe.—2 Samweli 12:1-7, 13.

14. Mungaba shani aba bucine kuli baYawe na ku fibusa fyenu neli aba mu cisoolo cenu?

14 Na mwebo mungaba aba bucine kuli baYawe, eli na ku bantu bambi ukupitila mu kubalangisha inkumbu. Ku cakubwenako, mungeshiba ati umukwabesu neli inkashi alicitile ukubifya ukukulu. Mungafwaya ukuba uwa bucine kuli ye, makosa makosa kani cibusa cenu neli uwa mu cisoolo cenu. Pano muliishi ne kweba’ti icicindeme makosa kuba uwa bucine kuli baYawe. Popele, beni aba bucine kuli baYawe pano mulyelelwe ukuba ne nkumbu ku mukwanu, koti ni fyefyo ifyacitile Natani. Labileni kuli ye ati alyelelwe ukwangufya ukulomba ukofwako kwa bakulu ba mwi kelesha. Kani afilwa ukucite’fyo, mulyelelwe ukubuulako abakulu ba mwi kelesha. Ukucita ifi kukamofweniko ukuba aba bucine kuli baYawe. Pa mpindi intu imo, mukalangishe’nkumbu ku mukwabenu ni pakuti abakulu ba mwi kelesha bakamofwako ukuwamya bucibusa bwakwe na baYawe. Bakofwako umukwabenu mu nshila iiweme kabili iya nkumbu.—Pendeni IfyabaLefai 5:1 AbaGalatya 6:1.

PA KUBA ABA BUCINE, TULYELELWE UKUBA NE LUPATA

15, 16. Mba nindo Kushayi alukupengela ukuba ne lupata pakweba’ti abe uwa bucine kuli baLesa?

15 Kushayi aali pa fibusa fyakwe Dafidi abapitilishe ukuba aba bucine. Ili abantu balukufwaya ukubiika Abisalomi pa bufumu, Kushayi alyelelwe ukuba ne lupata pakweba’ti apitilishe ukuba uwa bucine kuli Dafidi na baLesa. Alishibile ati Abisalomi alishile ku Jelusalemi ne bashilikani bakwe kabili ati Dafidi  alibutukile. (2 Samweli 15:13; 16:15) Kani findo Kushayi acitile? Kani alitatikile ukofwako Abisalomi ne kuleka ukuba uwa bucine kuli Dafidi? Koku mwane. Nangaba’ti Dafidi alicekwile kabili abantu abengi balukufwaya ukumwipaya, Kushayi alipitilishe ukuba uwa bucine ye ni pakuti baYawe balisalulwile Dafidi ukuba imfumu. Popele, Kushayi aliile ku Lupili lwa Maolife ku kumanya Dafidi.—2 Samweli 15:30, 32.

16 Dafidi alilabiile ati Kushayi abwelele ku Jelusalemi ne kuba koti cibusa cakwe Abisalomi pakweba’ti alengeshe Abisalomi ukubulo’kulonda ukufunda kwakwe Acitofeli. Kushayi ali ne lupata kabili alibikile umweo wakwe mwi lofyo ukupitila mu kumfwila Dafidi ne kupitilisha ukuba uwa bucine kuli baYawe. Dafidi alitembele ati baYawe bofweko Kushayi, kabili fyopele’fyo efyacitikile. Abisalomi alisalulwilepo ukumfwila Kushayi ukucila ukumfwila Acitofeli.—2 Samweli 15:31; 17:14.

17. Mba nindo twelelwe ukubeela ne lupata pakweba’ti tube aba bucine?

17 Tulyelelwe ukuba ne lupata pakweba’ti tube aba bucine kuli baYawe ne kubomfwila pa mupunda wa kulukucita ifi aba mu cisoolo cesu, aba tusambilila nabo, neli abantu abali mu bwikalishi balukufwaya fwebo ukucita. Ku cakubwenako, ukutatikila lukoso ili ba Taro, aba ku Japan bali abanice, balukucita fyonse lukoso ifi abafyashi bababuula ukucita. Balukumfwila abafyashi babo kabili bali aba bucine kuli bo talipo ati ni pakuti efi baelelwe lukoso ukucita, sombi ni pakuti balibatemenwe. Pano ili ba Taro batatikile ukusambilila Baibolo na Bamboni sha BaYawe, abafyashi babo balitatikile ukubakanya. Ici calibombomanikile ba Taro kabili calibakateshe ukubuulishisha ati balisalulwilepo ukulukuya mu kubungana. Ba Taro balilabiile ati, “Abafyashi balikalipile ukwakuti ica kweba’ti balinkenye ukubafakashisha. Nalitembele ati ningaba ne lupata pakweba’ti ningalonda ifi nasalulwilepo ukucita. Pano pali ino mpindi, balibweseshemo umutima kabili ndabafakashishako impindi ne mpindi.”—Pendeni Ifisimpi 29:25.

18. Mwabwenamo shani mu kusambilila cino iciputusha?

18 Fwense, nga tulukuba ne kusangalala ukufuma mu kuba aba bucine kuli baYawe koti ni fyefyo ifyacitile Dafidi, Jonafani, Natani, na Kushayi. Twilukufwaya ukuba koti ni Abisalomi na Abineli abatabalipo aba bucine. Fya cine ukweba’ti tatulipo abawaminine kabili tulabifya. Pano nga tulukulangisha baYawe ati tuli ba bucine kuli bo mu fintu ificindeme makosa ifi tucita mu mekalilo esu onse.

^ [1] (palakalafu 7) Bambi talipo mashina abo.