Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  April 2016

Mwilukulibikamo mu Fyakupikishanya Ifya mu Calo

Mwilukulibikamo mu Fyakupikishanya Ifya mu Calo

‘Mubapeele baLesa ifintu fya baLesa.’—MATAYO 22:21.

INYIMBO: 33, 137

1. Kani tungofwila shani baLesa ne bekalikishi abantunshi?

BAIBOLO ilatufunda ati tulukumfwila abekalikishi, pano ilatubuula ne kweba ati lyonse tulyelelwe ukumfwila baLesa. (Ifyacitilwe 5:29; Tito 3:1) Tungacita shani ifyo? BaYesu balibuulishishe ifingatofwako ukwishiba aba twelelwe ukumfwila. Balilabiile ati tulyelelwe ukupeela “baKaisa ifintu fya baKaisa; ne kubapela na baLesa ifintu fya baLesa.”  [1] (Boneni tumashiwi twa pa mpelo.) (Matayo 22:21) Tulapeela “baKaisa ifintu fya baKaisa” kani tulukumfwila amafunde abuteko, ukupeelo’buleme ku bekalikishi, ne kulipile’misonko. (AbaLoma 13:7) Nangabe’fyo, kani ubuteko bwatubuula ukucite’fipuseneko ne kufwaya kwa baLesa, mu mucinshi tulakaana ukucite’fyo.

2. Tungalangisha shani ati tatulibikamo mu fya mapolitiki?

2 Inshila imo yeyo tubapeelelamo ‘baLesa ifintu fya baLesa’ kubulo’kulibikamo mu fyakupikishanya ifya muli cicino icalo. (Yisaya 2:4) Pakuti baYawe balisuminishe abantunshi ukulukwikalika, tatuciicilapo ukwikalika kwabo. Nakabili, tatucitapo ifingalangisha ati tulitemenwe makosa icalo cesu. (AbaLoma 13: 1, 2) Tatweshapo ukwalulo’bwikalikishi neli ukubuulako aba fya mapolitiki ifyakucita. Nakabili, tatubapo mu fya mapolitiki neli ukusalululako abangelelwa ukwikalika.

3. Nindo tatwelelwepo ukulibikamo mu fya calo?

3 Kuli ifingi ifilengeshe baLesa ukutubuula ati twilukulibikamo mu fya mapolitiki. Umulandu umo wa kweba ati tulatuntulula baYesu aba ‘tabaali ba pa calo ca panshi.’ Tabaalukulibikamo mu fya mapolitiki neli ukulwako inkondo. (Yoane 6:15; 17:16) Na umbi umulandu wa kweba ati tuli ku kabeya ka Bufumu bwa baLesa. Pakuti tatofwako ukwikalika kwa bantunshi, tulaba na cimanga umuweme ili tulukubuulako abantu ati Ubufumu bwa baLesa e bukashilisha lukoso amakatasho abantunshi. Aba mu kupempela kwa bufi balalibika mu fya mapolitiki, kabili ici cililengeshe abantu ukubulo’kwikatana. Pano, pakuti fwebo tatulibikamo, tulaba abekatene ne bakwabesu ne nkashi mu calo conse.—1 Petilo 2:17.

4. (a) Tuliishi shani ati cikalukuya lukoso ili cikatashishako ukubulo’kulibikamo mu fya calo? (b) Mba nindo twelelwe ukulibambila limo?

4 Cipale tatwikalapo mu calo umu bapangilisha abantu ukulibikamo mu fya mapolitiki. Pano, ili tulukupalamina ku kushila kwa calo cakwe Satana, cikalukuya lukoso ili cikatashishako ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Abantu abengi pali ino mpindi tabacitapo ifi balaya, tabafwayapo ukubabuule’fyakucita, kabili bakapitilisha ukubulo’kumfwana. (2 Timote 3:3, 4) Bambi abakwabesu balibele kale mu fyakukatasha pakuti ifintu mu calo cabo filyalukile. E mulandu cicindamine ino mpindi ukulibambila limo pakweba ati kuntangiile tatulibikilemo mu fya calo, nangaba ati cikatashe shani. Nga tulabile pa fintu fine ifingatofwako ukulibambila limo pakweba ati tatulibikilemo mu fya calo.

MULUKUBONA UKWIKALIKA KWA BANTUNSHI KOTI NI FYEFYO BAYAWE BAKUBONA

5. Findo baYawe balangulukapo pa kwikalika kwa bantunshi?

5 Ica kutanga icingatofwako ukulibambila limo kubona ukwikalika kwa bantunshi koti ni fyefyo baYawe bakubona. Ili baYawe balengele abantunshi, tababapeelepo amakosa akwikalika abantunshi babyabo. (Jelemiya 10:23) BaYawe balabona abantunshi bonse ati cisoolo cimo lukoso. Pano, abekalikishi abantunshi balilengeshe abantu ukubulo’kumfwana ni pakuti balalabila ati icalo cabo e ciweme ukucile’fyalo fimbi. Nangaba ati kumbi ukwikalika kulaboneka koti kuweme, tekuti kushilishepo amakatasho abantunshi. Nakabili, ukwikalika kwa bantunshi kulalwisha Ubufumu bwa baLesa, ubwatatikile ukwikalika mu 1914. Bukumo, ubu Ubufumu bukonaala konse lukoso ukwikalika kwa bantunshi.—Pendeni Amasamo 2:2, 7-9.

Libambileni limo ukubulo’kulibikamo mu fya calo nangaba ati cikakatashe shani

6. Findo twelelwe ukucita ukulosha ku ba mu bwikalikishi?

6 BaLesa balisuminishe ukwikalika kwa bantunshi ukubako ni pakuti kungalengesha kwabako umutende ne bunjino panini. Ifi filatofwako ukutulishe’cebo iciweme pa Bufumu bwa baLesa. (AbaLoma 13:3, 4) BaLesa balatubuula ne kweba ati tulukutembela pakuti  pali baabo abapeelwe ubukulu pakweba ati tulukupempela baYawe mu mutende. (1 Timote 2:1, 2) Ili bambi balukutupensha, tungalomba aba mu bwikalikishi ati batofweko. Efi na Paulu acitile. (Ifyacitilwe 25:11) Nangaba ati Baibolo ilalabila ati Satana eutangililo’kwikalika kwa bantunshi, tailabilapo ati eutangilila umo umo uwa mu bwikalikishi. (Luku 4:5, 6) Popele tatwelelwepo ukulengesha bambi ukutatiko’kulanguluka ati umuntu umo uwa mu bwikalikishi alatangililwa ne Musenseshi. Baibolo ilatubuula ati tatwelelwepo ukutuka neli ukucobola abantu bambi.—Tito 3:1, 2.

7. Kulanguluka kwa kuba shani uku tatwelelwepo ukuba nako?

7 Tulomfwila baLesa kani tatulukulemyapo aba fya mapolitiki bambi ukucila pa babyabo, nangaba ati tulukubona ati tungabwenamo muli fyefyo balukufwayo’kucita. Talipo ni lyonse cibe’cipubile ukucite’fyo. Ku cakubwenako, alakanyeni ukweba ati abantu baalukilo’buteko ubulengeshe abantu ukupenga ukwakuti, ukubikako lukoso na Bamboni sha BaYawe. Ukuba, tekuti mubepo pali lyelyo ibumba ilyaalukila ubuteko. Pano, kani mungatatiko’kulanguluka mu mutima ati abo abaalukilo’buteko bakonshe ifi balukufwayo’kucita, kabili ati ifi balukucita fili cabe bwino? (AbaEfesa 2:2) Kani tatulukufwayapo ukulibikamo mu fya calo, ninshi tatwelelwepo ukulukulanguluka ati ibumba limo liweme ukucila limbi. Ici cikabwenekela muli fyefyo tulabila na muli fyefyo tucita.

“KAMUCENJELA” KABILI MULUKULI “ABAKUBULE’MILANDU”

8. Tungaba shani ‘abacenjele pano abakubule’milandu’ ili kuli ifyakupishanya?

8 Ica bubili icingatofwako ukulibambila limo kuba ‘abacenjele koti ni nsoka pano abakubule’milandu koti ni baciiba.’ (Pendeni Matayo 10:16, 17.) Tulalangisha ati tuli ‘bacenjele’ kani twaalakanya pa makatasho aangafumamo. Kabili, tulaba ‘abakubule’milandu’ kani tatulukulibikamo mu fya kupikishanya ifya mu calo na lyelyo cakatasha. Nga tulabilepo pa mpindi sha kube’fyo ne fitungacita pakweba ati tatulibikilemo mu fyakupikishanya.

9. Findo twelelwe ukucenjelako ili tulukwambaala ne bantu?

9 Ukwambaala. Tulyelelwe ukucenjela kani abantu batatiko’kulabila pa fya mapolitiki. Ku cakubwenako, ili tulukulabila ne muntu pa Bufumu bwa baLesa, tatukalabilapo ati tulukusuminishako neli ati tatulukusuminishako kuli fyefyo aba mwi bumba limo ilya mapolitiki balabiile. Pa mupunda wa kulabila pali fyefyo abantunshi balukwesho’kushilisha amakatasho, pyungisheni Baibolo pa kumubuulishisha ifi Ubufumu bwa baLesa bukashilisha amakatasho onse lukoso. Kani abantu balukufwayo’kupikisha pa fintu fimo, ifili koti kuupana kwa mwalalume ne mwalalume, umwanakashi ne mwanakashi, neli ukupulumushe’pafu, babuulishisheni ifi Amashiwi abaLesa alabilapo na fyefyo mwesha ukulondo’kufunda kwa baLesa mu mekalilo enu. Kani umuntu alabila ati amafunde ambi alyelelwe ukwalulwa neli ukuafumyapo, fwebo tatwelelwepo ukulabilapo ifingacitwa neli ukumupangilisha ati aalule ilangulushi lyakwe.

Lyonse mulukupalanya ifi mumfwa ku ‘mashiwi akosele, aaweme’ aasangwa mu Baibolo

10. Findo tungacita pakweba’ti tatulibikilemo mu fya calo ili twaumfwa neli ukupende’fyebo fimo?

10 Ifi tukutikako. Shimbi impindi abatulishe’lyashi pa TV, pa cilimba, neli mu manyunshipepala balabuulishishe’fyebo ifilukumfwanika koti bali kwi bumba limo ilya fya mapolitiki. Ifi filacitika makosa makosa kani  ubuteko e butangilila abalembe’lyashi. Kani abalembe’lyashi bali ku kabeya kamo, fwebo tulyelelwe ukucenjela pakweba ati tatutatikilepo ukulanguluka koti ni bo. Ku cakubwenako, lipusheni ati, ‘Kani kuliko uutulishe’fyebo umo woyo ntemenwe ukukutikako pakuti ndasuminishako kuli fyefyo alabila pa fya mapolitiki?’ Pakweba ati tamulibikilemo mu fya mapolitiki, mwilukukutika neli ukupenda ifili fyonse ifilukulabila ifiweme pe bumba lya ba mapolitiki limo. Sombi, mulukwesha ukufwaya-fwaye’lyashi ili talilabilapo pa kabeya kamo lukoso aka fya mapolitiki. Eli, lyonse mulukupalanya ifi mumfwa ku ‘mashiwi akosele, aaweme’ aasangwa mu Baibolo.—2 Timote 1:13.

11. Nindo cingatukatashisha ukubulo’kulibikamo mu fya calo kani tulicindikile makosa ifi tukwete?

11 Ukutemwa amaboni. Kani tulitemenwe makosa amaboni neli ifi tukwete, tukafilwa ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Panuma ya mwaka wa 1970, Bamboni abengi mu Malawi balishiile fyonse lukoso ifi bakwete ni pakuti balikeeno’kulibikamo mu fya mapolitiki. Ku cakubombomanika, bambi balikeeno’kusha ifi bakwete. Nkashi umo, Ruth, alaanuka ifyacitikile. Alilabiile ati: “Bambi twalibutukile pamo nabo ku calo cimbi. Pano mu kupita kwa mpindi balilibikile mu fya mapolitiki ne kubwelela ku Malawi ni pakuti tabatemenwepo ifi twalukwikala mu mupunda umwali ababutukile’nkondo.” Pano abapyungishi abengi aba baLesa tabalipo ifyo. Tabalibikamo mu fya calo nangaba ati ukucite’fyo kungabalengesho’kukwata lukoso indalama ishinini neli ukusha fyonse lukoso ifi bakwete.—AbaEbeya 10:34.

12, 13. (a) Findo baYawe balanguluka pa abantunshi? (b) Tungeshiba shani ati twatatiko’kulitoota pakuti pa calo twafyalilweko?

12 Ukulitoota. Abantu balalitoota pakuti pa mushobo wabo, amekalilo abo, itauni neli icalo bekalamo. Pano, baYawe tababonapo ati abantu bamo bacindeme ukucila bambi. BaYawe balabona ati abantunshi bonse balilingene. Ukuba, baYawe balilengele umuntu onse umupuseneko ku muntu mubyakwe, kabili tulalitemwesho’kubona uku ukupusanapusana kwa bantunshi. Tabafwayapo ati tulubeko ku mushobo wesu. Pano, tabafwayapo fwebo ukulukulanguluka ati tulicindeme ukucila bambi.—AbaLoma 10:12.

13 Tatwelelwepo ukulukulitoota pakuti pa calo cesu ica kweba ati twatatika ne kulanguluka ati ciweme ukucila cimbi. Kani tulukulanguluka ifya kube’fyo, cingatukatasha ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Ifi fyalicitikilepo mu mpindi ya basambile ba kutanga. Bambi abakwabesu abaEbeya tabalukucitilapo ifyelelwe bamukakushala abaGiliki. (Ifyacitilwe 6:1) Tungeshiba shani kani twatatika ukuba ne kulitoota ukwa kube’fyo? Kani umukwabesu umwalalume neli umwanakashi uwa ku calo cimbi atubuulako ifyakucita, kani penka’po tulalanguluka ati, ‘Tafipyungapo ifyo kuno,’ ne kukaana ukucite’fi amubuuleni? Kani efi mucita, mulukwanuka uku ukufunda: “Kamucita ne kulicefya mu mitima, ukulukubeba ababyenu ati bakumucileni mwebene ukuwama.”—AbaFilipoi 2:3.

 BAYAWE BAKAMOFWENIKO

14. Kani itembelo lingatofwako shani, kani ni ciisa icakubwenako ca mu Baibolo icibuulishishe’fyo?

14 Ica butatu icingatofwako ukulibambila limo kucetekela muli baYawe. Mulukulomba umupashi uswetelele, uungamofweniko ukuba abatekenye ne kuliteeka. Iyi imibelo ingamofweniko kani aba mu bwikalikishi bacita ifi tafyelelwe. Lombeni baYawe ati bamupeeleni amano akwishiba ifingamulengesheni ukulibikamo mu fya calo. Nakabili, balombeni ati bamofweniko ukucite’filungeme ili kwaba ifyakupikishanya. (Jakobo 1:5) Pakuti pa kuba aba bucine kuli baYawe, bangamukakeni mu jele neli ukumupanikeni mu nshila imbi lukoso. Kani ifya kube’fyo fyacitika, lombeni baYawe ati bamukosheni pakweba ati mungabuulishisha bwino ku bantu bambi umulandu tamulibikilamo mu fya calo. Ukwakubula ne kukanika, baYawe bakamofweniko ukuba abakosele ili mulukweshiwa.—Pendeni Ifyacitilwe 4:27-31.

Ishibeni bwino amalembo aangamofweniko ukubulo’kulibikamo mu fya calo ne abuulishisha ifi icalo ca bukumo cikaba

15. Kani Baibolo ingatofwako shani ukubulo’kulibikamo mu fya calo? (Boneni akabokoshi ka kweba ati “ Amashiwi AbaLesa Alikoseshe Ukucetekela Kwabo.”)

15 BaYawe balatukosha ukupitila mu filembelwe mu Baibolo. Popele, mulukwalakanya pa malembo aangamofweniko ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Esheni ukueshiba bwino ne kulukuanuka, ni pakuti akamofweniko cipale pa mpindi ili tamukakwatapo Baibolo. Baibolo ingamofweniko ukukosho’kucetekela kwenu mu milayi ya baLesa. Uku e kucetekela ukungatofwako ukukoselela ili tulukukululushiwa. (AbaLoma 8:25) Salululeni amalembo aabuulishisha ifi mufwaisho’kulitemwesha mu calo ca bukumo, kabili mulukwesho’kwalakanya ati eko muli ili ifyo filukucitika.

MULUKWALAKANYA PA BAPYUNGISHI BA BAYAWE

16, 17. Findo tungasambililako ku bapyungishi ba baLesa abatabaalibikilemo mu fya calo? (Boneni icikope icili pe buula 21.)

16 Ica kulenga bune icingatofwako ukulibambila limo kwalakanya pa bapyungishi ba bucetekelo aba baYawe. Abengi abalabilwepo mu Baibolo baali ne lupata, kabili balisalulwilepo bwino ifyabofweleko ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Langulukeni pali Shadilaci, Meshaci, na Abedinego, abakeene ukupempela icibumbwabumbwa  icalukwimakaninako ubwikalikishi bwa baBabiloni. (Pendeni Danyeli 3:16-18.) Ifi ifibuulishishiwe mu Baibolo filyofweleko Bamboni abengi ukubulo’kuba ne mwenso ne kukaano’kucindika imbendela ya mu calo bekala. BaYesu tabalibikilemo mu fya mapolitiki neli mu fintu fimbi lukoso ifyalukulengesha abantu ukubulo’kumfwana. Baalishi ati icakubwenako cabo cali ne kofwako abasambile babo. Balilabiile ati: “Koseni mu mitima; nebo ndicikomekele icalo ca panshi.”—Yoane 16:33.

17 Bamboni abengi balipitilishe ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Bambi balibakululwishe, balibakakile, kabili bambi balibepeye pakuti baali aba bucine kuli baYawe. Ukwalakanya pali bo kungatofwako ukubulo’kuba ne mwenso. Umbi umukwabesu uwa ku Turkey alilabiile ati: “Franz Reiter aali mukwabesu umusankwa uwaipaiwe pakuti alikeene ukuba mwi bumba lya fita ilyakwe Adolf Hitler. Inkalata abalembeele banyina ubushiku ili tangafwa yalilangishe lukoso apaswetele ati aali ne kucetekela ukukosele kabili alicetekele makosa muli baYawe. Na nebo ndafwaisho’kulonda icakubwenako cakwe kani naeshiwa.” [2]—Boneni tumashiwi twa pa mpelo.

18, 19. (a) Kani aba mwi kelesha lyenu bangamofweniko shani ukubulo’kulibikamo mu fya calo? (b) Kani findo mulukufwaisho’kulukucita?

18 Abakwabesu ne nkashi aba mwi kelesha lyenu bangamofweniko ukubulo’kulibikamo mu fya calo. Babuuleniko abakulu ba mwi kelesha kani muli mu fyakukatasha ifya kube’fi. Bangamubuuleniko ukufundo’kuweme ukwa mu Baibolo. Nakabili, kani aba mwi kelesha baishiba ifi mulukupitamo, bangamukolesheni. Balombeni ati balukumutembeleleniko. Pano, na fwebo tulyelelwe ukofwako abakwabesu ne kubatembelelako. (Matayo 7:12) Pa kusanga amashina abakwabesu abakakilwe mu jele, kamuyeni pa jw.org apali ati NEWSROOM ne kutinika apali ati LEGAL DEVELOPMENTS, eli mwatinika apali ati “Jehovah’s Witnesses Imprisoned for Their FaithBy Location.” Salululeni amashina amo amo, ne kulomba baYawe ati bofweko aba abakwabesu ne nkashi ukuba abakosele ne kulukuli aba bucine kuli Bo.—AbaEfesa 6:19, 20.

19 Ili tulukupalamina ku kushila kwa cicino icalo, tungacetekela ati abekalikishi bakalukutupangilisha ukulukulibikamo mu fya calo. E mulandu cicindamine ino mpindi ukulyanshikila limo pakweba ati tatulibikilemo mu fya kupikishanya ifya muli cicino icalo.

^ [1] (palakalafu 1) Ili baYesu balukulabila pali baKaisa, balukulabila pa buteko. Pali yeyo impindi, baKaisa ebaalukwikalika kabili e bwali bwikalikishi ubukulu mu calo conse.

^ [2] (palakalafu 17) Boneni ibuuku lya Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, ibuula 662, ne kabokoshi ka kweba ati “Bamwipaile pa Mulandu wa Kucindika Lesa” akali pe buula 150 mwi buuku lya Ubufumu bwa kwa Lesa Bwalitendeka Ukuteka!