Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Akatambo ka Wakulama (Akakusambililamo)  |  April 2016

BaLesa Balashukisha aba Bucine Kuli Bo

BaLesa Balashukisha aba Bucine Kuli Bo

“Mukalukubatenteka abo abalukupyana amalailo pakuti pa kucetekela ne mutimanteka.”—ABAEBEYA 6:12.

INYIMBO: 86, 54

1, 2. Findo fyacitikile ifyaeseshe ukucetekela kwakwe Yefita ne mwana wakwe umwanakashi?

MOYE aliile mu kucinsha bawishi. Alisangalele makosa ukubabona babwelo’mutende ukufuma mu kulwe’nkondo. Alukwimba ne kushana pakuti bawishi balicimfishe mu nkondo. Pano ifi bawishi bacitile ne fi bamubuulile fyalimukankamikile. Balipandawile ifyakufwala fyabo ne kulabila ati: “Yo! We mwana wanji! Wamfisha lukoso panshi.” Balimubuulile ati balilaile baYawe ukucita ifyali ne kwalula amekalilo akwe umuyayaya. Ifi balaile ukucita fyalyalwile ati taalipo ne kuupwa neli ukufyala abana. Pano, penka’po alibaasukile ifiweme kabili ifyabakoseleshe ukucita ifi balaile baYawe. Ifi aasukile fyalibuulishishe lukoso apaswetele ati alicetekele ati fyonse lukoso ifi baYawe bangamubuula ukucita fiweme. (Abasololwesi 11:34-37) Ili bawishi babwene ifi ukucetekela kwakwe kwakosele, balisangalele ukwakuti ni pakuti baalishibile ati ukulipeelesha kwakwe kwali ne kusangalasha baYawe.

 2 Yefita ne mwana wakwe umwanakashi balicetekele makosa muli baYawe na mu nshila bacitilamo ifintu. Baali aba bucine na lyelyo tacalipo icipubile kuli bo. Baalukufwayo’kushukishiwa na baYawe, kabili ico calicilile na pa fintu fyonse lukoso ifi baali ne kusha.

3. Mba nindo twelelwe ukusambililako kuli Yefita ne mwana wakwe?

3 Talipo ni mpindi shonse cibe’cipubile ukuba aba bucine kuli baYawe. Tulyelelwe ‘ukulwa ne mitima yesu yonse pakuti pa kucetekela.’ (Juda 3) Pakweba ati tucite’fyo, mwane nga tusambilile ifi Yefita ne mwana wakwe bapitilishe ukuba abakosele nangaba ne makatasho bakwete. Findo fyabofweleko ukulukuli aba bucine kuli baYawe?

AALI UWA BUCINE NANGABA NE FYALUKUCITA ABANTU BAMBI

4, 5. (a) Findo baYawe bafundile abaIshilaeli ukucita ili baingile mu Calo Icalailwe? (b) Ukwelelwa na Amasamo 106, findo fyafuminemo ili abaIshilaeli bakeeno’kumfwila baYawe?

4 Inshiku na nshiku, Yefita ne mwana wakwe umwanakashi cipale balukwanuka ifibipile ifyafuminemo muli fyefyo abaIshilaeli bakeeno’kumfwila baYawe. Apepi ne myaka 300 kunuma, baYawe balifundile abaIshilaeli ati bakonaale bonse lukoso abalukupempela ifibumbwabumbwa mu Calo Icalailwe ici baali ne kupyana. Pano abaIshilaeli tabacitilepo ifyo. (Ndutelonomi 7:1-4) AbaIshilaeli abengi balitatikilo’kucita ifi abaKanani balukucita, abalukupempela ifibumbwabumba kabili abalukucito’bucencemeshi.—Pendeni Amasamo 106:34-39.

5 Pakuti abaIshilaeli balilekele ukuba aba cumfwila, baYawe balilekele ukubalama ku bapate babo. (Abasololwesi 2:1-3, 11-15; Amasamo 106:40-43) Ukwakubula ne kukanika, cali icikateshe ku baIshilaeli abatemenwe baYawe ukulukuli aba bucine pali shesho impindi. Nangabe’fyo, Baibolo ililabiile ati kwali abantu aba bucine, abali koti ni Yefita ne mwana wakwe, Elikana, Ana, na Samweli. Ici bonse aba baalukufwaisha kusangalasha baYawe.1 Samweli 1:20-28; 2:26.

6. Findo abantu ba muli cicino icalo batemenwe ukucita, pano findo twelelwe ukucita?

6 Ino mpindi, abantu abengi balalanguluka ne kucite’fintu koti ni fyefyo abaKanani baalukucita. Balitemenwe makosa ubucencemeshi, ulukansa, ne maboni. Pano baYawe balatucenjesha pa fya kube’fyo. Balafwayo’kutulama koti ni fyefyo baalukufwayo’kulama abaIshilaeli ku kubulo’kucite’fibipile. Kani tulasambililako ku fyakubifya fyabo? (1 AbaKolinto 10:6-11) Tulyelelwe ukupyungisha apapelele amakosa esu ukuciicilo’kulanguluka kwa ba mu calo. (AbaLoma 12:2) Kani tukesha ukucita fyopele’fyo?

AALI UWA BUCINE NANGABA ATI BAALUKUMUPENSHA

7. (a) Findo ifi abaIshilaeli babyakwe bamucitile Yefita? (b) Findo Yefita acitilepo?

7 Mu mpindi yakwe Yefita, abaIshilaeli baalukubapensha ku baFilishiti ne baAmono ni pakuti abaIshilaeli tabaumfwililepo baYawe. (Abasololwesi 10:7, 8) Ukulunda pa makatasho aalukufuma ku ba mishobo imbi, Yefita baalukumupensha ku bakwabo ne ntangishi shabo. Pakuti abakwabo tabamutemenwepo kabili baalukumumfwila akaso, baalimutamfishepo pa mupunda wakwe.  (Abasololwesi 11:1-3) Ifi bambi bamucitile tafyamulengeshepo ukufiitwa. Tuliishi shani ifyo? Ni pakuti ili abakulu ba ku Gilyadi bamulombele ati abofweko, penka’po alicitile fyopele’fyo. (Abasololwesi 11:4-11) Findo cipale ifyalengeshe Yefita ukucite’fyo?

8, 9. (a) Ni kwiso’kufunda ukwali mu Mafunde akwe Mose ukwaofweleko Yefita? (b) Findo ifi Yefita acindikile makosa?

8 Yefita aali mwalalume wa nkondo, uwa makosa, kabili aliishi bwino ilyashi lya kale pa baIshilaeli ne Mafunde akwe Mose. Ifi baYawe baalukucita ku bantu babo fyalyofweleko Yefita ukwishiba ifi baLesa babona ifilungeme ne fibipile. (Abasololwesi 11:12-27) Kabili uko ukwishiba e kwalukumutangilila pa kusalululapo ifyakucita. Aaliishi ifi baYawe balanguluka pa kufiitwa ne kubweseshe’fibipile pa bantu bambi, kabili aaliishi ifi baLesa bafwaya abantu babo ukutemwanshanya. Nakabili, Amafunde akwe Mose alimofweleko ukwishiba ifyakucita ku bantu bambi, kumo na baabo abamufitiilwe.—Pendeni Ifyakufuma 23:5; IfyabaLefai 19:17, 18.

9 Icakubwenako cakwe Josefi cipale calimofweleko Yefita. Cipale alipendelepo ifi Josefi alangishe inkumbu ku bakwabo nangaba ati balimufitiilwe. (Ifyakutanga 37:4; 45:4, 5) Ukulanguluka pa fyacitile Josefi cipale kwalimofweleko Yefita ukucita ifyasangaleshe baYawe. Ifi abakwabo bamucitile Yefita fyalimusoomeshe ukwakuti. Pano, Yefita alicindikile makosa ukulwilako ishina lya baYawe ne bantu babo ukucile’fi aalukumfwa. (Abasololwesi 11:9) Ici alukufwaisha kuba uwa bucine kuli baYawe. Pakuti pali fyefyo, baYawe balimushukishe kumo ne baIshilaeli bonse.—AbaEbeya 11:32, 33.

Ifya kutusoomesha ifi bambi bacita tafyelelwepo ukutulengesha ukuleko’kupyungila baYawe

10. Kani ukufunda kwa baLesa kungatofwako shani ukulukucita ifi abaKlistu belelwe ukucita?

10 Kani tukasambililako kuli Yefita? Findo tukacita kani abaKlistu babyesu batusoomesha neli kani tulukubona ati tabalukucitapo ifiweme kuli fwebo? Ifya kutusoomesha ifi bambi bacita tafyelelwepo ukutulengesha ukuleko’kupyungila baYawe. Tekweshapo ukuleko’kuya mu kubungana neli ukuleko’kulukupyungila pamo ne kelesha. Nga tulukutenteka Yefita ne kulukumfwila baYawe. Ukucite’fyo kukatofwako ukushilisha amakatasho pakweba ati na fwebo tulukuli icakubwenako iciweme kuli bambi.—AbaLoma 12:20, 21; AbaKolosai 3:13.

UKUCETEKELA KWESU KULABWENEKALA MULI FYEFYO TUCITA

11, 12. Findo Yefita abalaile baYawe, kabili ico calukwalule’ndo?

11 Pakweba ati Yefita apulushe abaIshilaeli ku baAmono, alishibile ati alukupengela ukumofwako kuli baLesa. Alilaile baYawe ati kani bamofwako ukucimfye’nkondo, aali ne kubapeela uwa katanga ukufuma mu ng’anda yakwe mu kumucinsha pa kubwela ye ukufuma mu kulwe’nkondo.  Uyu aali ne kupeelwa koti “mulambu wa koca.” (Abasololwesi 11:30, 31) Kani ico calukwalule’ndo?

12 BaYawe balipatile ukupeela abantunshi koti mulambu. Popele, tuliishi ati Yefita taalipo ne kupeelo’mwana wakwe mu cinenene koti mulambu wa koca. (Ndutelonomi 18:9, 10) Mu Mafunde akwe Mose, umulambu wa koca wali ni mpese iilibelele yeyo umuntu alukupeela baYawe. Popele, Yefita alukwalula ati umuntu aali ne kupeela baYawe aali ne kulukupyungila pe sema mu mweo wakwe onse. BaYawe balyumfwile ifi Yefita alombele, kabili balimofweleko ukucimfye’nkondo. (Abasololwesi 11:32, 33) Pano ni bani aali ne kupeela baYawe?

13, 14. Findo amashiwi akwe Yefita aali pa Abasololwesi 11:35 abuulishisha pa kucetekela kwakwe?

13 Langulukeni pa fyacibuulishishiwa mu palakalafu ya kutanga. Ili Yefita abwelele ukufuma mu kulwe’nkondo, uwa kutango’kumucinsha aali mwana wakwe umwanakashi, uwafyelwe enka lukoso! Kani Yefita aali ne kucita ifi alaile? Kani aali ne kupeelo’yu umwana wakwe umo lukoso kuli baYawe ati alukupyungila pe sema mu mweo wakwe onse?

14 Na pali yiyi impindi, ukufunda kwa mu Mafunde abaLesa kwalyofweleko Yefita ukusalululapo bwino. Cipale alyanukilo’kufunda ukuli pa Ifyakufuma 23:19 ukwa kweba ati abantu ba baLesa balyelelwe ukulitemenwa ukupeela baYawe ifintu fyabo ifiweme makosa. Amafunde alibuulishishe ati kani umuntu alapa icilapo kuli baYawe, “tekuti akabifye ishiwi lyakwe; akalukucita koti ni fyefyo fyonse ififuma mu kanwa kakwe.” (Ifyakupenda 30:2) Koti ni fyefyo Ana acitile, cipale uwali acili ne mweo mu mpindi yakwe Yefita, Yefita alyelelwe ukucita ifi alaile, nangaba ati alishibile ifi cali ne kuba kuli ye na ku mwana wakwe umwanakashi. Pakuti aali ne  kulukupyungila pe sema, taalipo ne kuupwa neli ukufyala abana. Popele, takwalipo uwali ne kupyana ishina lyakwe Yefita ne mupunda wakwe. (Abasololwesi 11:34) Nangabe’fyo, Yefita alilabiile ati: “Nabaasamina baYawe, tekuti mbwelele munuma.” (Abasololwesi 11:35) BaYawe balipokelele umulambu wakwe Yefita kabili baalimushukishe. Mba pano kani ni mwebo, kani nga mwali aba bucetekelo koti ni Yefita?

15. Findo fwe bengi tulaile baYawe, kabili tungakonsha shani ifi twabalaile?

15 Ili twalituulile kuli baYawe, twalibalaile ati twakulukucito’kufwaya kwabo nangaba ati ifintu fikatashe shani. Twalishibile ati talipo ni mpindi shonse cikabe’cipubile ukucite’fyo. Pano, tulacita shani kani batubuula ukucita ifi tatutemenwepo? Kani tatubikilepo makosa akalango kuli fyefyo tulukufwaya ne kusalululapo ukumfwila baYawe, tulalangisha ati tulukucita ifi twabalaile baYawe. Fimbi ifi tulipeelesha ukubulo’kucita fintu ifitutemenwe, pano tuliishi ati amashuko abaYawe akulu ukwakuti. (Malaci 3:10) Nga pano umwana wakwe Yefita? Findo acitile ili aishibile ifi bawishi balaile baYawe?

Tungalangisha shani ukucetekela koti ni fyefyo Yefita ne mwana wakwe bacitile? (Boneni palakalafu 16 na 17)

16. Findo umwana wakwe Yefita acitile ili aishibile ifi bawishi balaile? (Boneni icikope icili pe buula 3.)

16 Ifi Yefita alaile ukucita fyalipuseneko na fyefyo Ana alaile. Ana alilaile ati Samweli akaba muNasali uukalukupyungila pe sema. (1 Samweli 1:11) UmuNasali alisuminishiwe ukuupa ne kufyala abana. Pano umwana wakwe Yefita alipeelwe kuli baYawe koti “mulambu wa koca” uubulubulu, popele taalipo ne kuupwa neli ukufyala abana. (Abasololwesi 11:37-40) Langulukeni pali ceco! Cipale nga alyupilwe ku mwalalume umucindeme ni pakuti bawishi baali ni ntangishi mu Ishilaeli. Pano, aali ne kuba lukoso mupyungishi pe sema. Findo acitile ili bamubuulile ukupyungo’yu umulimo? Alilangishe ati alibiikile pantangiile ukupyungila baYawe ili alabiile ati: “Muncitile koti ni fyefyo ifyafumine mu kanwa kenu.” (Abasololwesi 11:36) Alilipeeleshe ukubulo’kuupwa ne kukwata abana pakweba ati alukupyungila makosa baYawe. Nga  fwebo, tungalangisha shani ukulipeelesha koti ni fyefyo acitile?

Umwana wakwe Yefita alilipeeleshe ukubulo’kuupwa ne kukwata abana pakweba ati alukupyungila makosa baYawe

17. (a) Tungatenteka shani ukucetekela kwakwe Yefita ne mwana wakwe? (b) Kani amashiwi aali pa AbaEbeya 6:10-12 alamofweniko shani ukulukulipeelesha?

17 AbaKlistu abanike abengi balilipeeleshe ukubulo’kuupwa neli ukuupa, neli ukubulo’kufyala abana pali ino mpindi. Mba nindo? Ni pakuti balukufwaisha ukubiika makosa akalango ku kupyungila baYawe. Nakabili, abakulu abengi balilipeeleshe ukubulo’kulukusangwa makosa ne bana babo neli ne benshikulu babo. Sombi, balisalulwilepo ukupyungishe’mpindi yabo ne makosa abo ku milimo ya baYawe. Bambi balapyungako imilimo ya kwibaka neli ukuya kwi Sukulu lya Bakutulisha aba Bufumu ne kuya ukulukupengelwa abakutulisha abengi. Bambi balaalulako amakelilo abo pakweba ati balukupyungisha makosa mu milimo ya baYawe mu mpindi ya Cakwanuka. Na cine, baYawe tabakalubako ukulipeelesha kwa bapyungishi babo aba bucetekelo. (Pendeni AbaEbeya 6:10-12.) Nga mwebo? Kani mungalipeelesha ukubulo’kucita ifi mutemenwe pakweba’ti mulukupyungila makosa baYawe?

FINDO TWASAMBILILAKO?

18, 19. Findo twasambilila pali Yefita ne mwana wakwe, kabili tungabatenteka shani?

18 Findo fyaofweleko Yefita ukucimfya amakatasho? Alukulondo’kufunda kwa baYawe pa kusalululapo ifyakucita. Taalukulondapo ifi aba mu calo baalukucita, sombi alipitilishe ukuba uwa bucetekelo nangaba ati bambi baalukumupensha. BaYawe baalimushukishe Yefita ne mwana wakwe umwanakashi pakuti balilipeeleshe, kabili balibapyungishe ku kofwako bambi ukupyungila baYawe. Nangaba ati bambi baalilekele ukucite’filungeme, Yefita ne mwana wakwe baalipitilishe ukulukuli aba bucetekelo kuli baYawe.

19 Baibolo ilalabila ati: “Mukalukubatenteka abo abalukupyana amalailo pakuti pa kucetekela ne mutimanteka.” (AbaEbeya 6:12) Popele, nga tulukutenteka Yefita ne mwana wakwe, ili twishibile ati kani twapitilisha ukulukuli aba bucetekelo, baYawe bakatushukisha.