Tolokeleni

Tolokeleni muye pa fyebo fya bubili

Tolokeleni muye pa filukusangwamo

Bamboni sha BaYawe

IciLamba

Ifyasuko ku Fyakwipusha 10 Abacanice Bepusha

 ICAKWIPUSHA 9

Kani Ndyelelwe Ukucetekela ati Ifintu Fyalisangukile Lukoso?

Kani Ndyelelwe Ukucetekela ati Ifintu Fyalisangukile Lukoso?

UMULANDU CICINDAMIINE

Kani icisambisho cakweba ati ifintu fyalisangukile ca cinenene, ninshi takulipo umulandu wa kubeela ne mweo. Kani ubulengeshi bwa cine, ninshi tungasangana ifyasuko ku fyakwipusha pa mweo ne fikacitika ku ntangiile.

FINDO MWEBO MUNGACITA?

Alakanyeni pali cici: Alex akalango kashimangana. Lyonse lukoso alicetekele muli baLesa na mu bulengeshi. Pano lelo ifi abasambishi bakwe aba biology babuulishisha fyaumfwanika ati ca cine ifintu fyalisangukile lukoso, ati ifi basayansi basangile fingacetekelwa. Alex talukufwayapo ukuboneka koti tapapo ifi eshi. Alukulilabisha ati, ‘Kani basayansi balicetekele ati ifintu fyalisangukile lukoso, nine nani ne wakukaana ifi basangile?’

Kani nimwe mwali Alex, nga mwalisumiine ati ifintu fyalisangukile lukoso pakuti ifilembelwe mwi buuku lya sayansi fyaumfwanika ukuba fyacine?

TANGENI UKWALAKANYAPO!

Ku tubeya tonse tubili abantu bangalabila bwangu ifi bacetekelemo ukwakubula ukwishiba umulandu bacetekele fyopele’fyo.

  • Abantu bamo balicetekele mu bulengeshi ni pakuti efi babasambishe uku bapempela.

  • Bambi nabo balicetekele ati ifintu fyalisangukile lukoso ni pakuti efi babasambishe ku sukuulu.

 IFYAKWIPUSHA 6 IFYAKWAMBAALAPO

Baibolo ilalabila ati: “Ing’anda shonse shilebakwa kuli umbi; sombi abaibeke ifintu fyonse ni baLesa.” (AbaEbeya 3:4) Kani muli akalango mu kucetekela ayo amashiwi?

Tamulipo akalango mu kulabila ati iyi ing’anda taikwetepo abaibakile. Ecimo ne kulabila ati umweo taukwetepo abaulengele

IFI BALABILA: Fyonse ifili mwiulu na pa calo fyalibeleko ni pakuti kwali ifyapunkene mu kupwalamukilwa lukoso.

1 Ni bani neli findo fyalengeshe uko ukupunkana?

2 Ni cisa icilimo akalango—ukulabila ati ifintu fyonse fyalibeleko lukoso neli ati ifintu fyonse fyalibeleko ni pakuti kuli ifyalengeshe neli uwafilengele?

IFI BALABILA: Abantunshi balifumine ku nama.

3 Kani abantu balifumine ku nama—ku cakubwenako, kuli bakolwe—Nindo pabelele ubupusano ubukulu pa kalango ka bantunshi ne ka bakolwe?

4 Nindo ifya mweo “ifingi” fibonekela bwino makosa kabili ifilibelele?

IFI BALABILA: Icisambisho cakweba ati ifintu fyalisangukile lukoso ca cinenene.

5 Kani umuntu uulukulabila ifyo ifyebo mwine afwailishe neli paali abamubuulileko lukoso?

6 Ni banga abantu abacetekele ati ifintu fyalisangukile lukoso pakuti balibabuulile ati efi abantu ba mano bonse bacetekele?

Julia alabila ati, “Kani mwaya mu kwendauka mu mpanga eli mwasangana ing’anda iiweme, mungalabila ati: ‘Mamo’bune iyi ng’anda! Ifiti fyaliponene bwino pakuti fibake iyi ing’anda.’ Tekuti mulangulukepo ifyo! Tamulipo akalango mu kulabile’fyo. Popele nindo tungacetekela ati fyonse ifili mwiulu na pa calo fyalitatikile lukoso ukubako?”

Gwen alabila ati, “Alakanyeni ati umuntu amubuuleni ati kwaciba ifyacipunkana mu fakitoli umu bapulintila kabili inki yacitikila ku cibumba na mu mutenge eli fyalemba dikishonali iiweme umuli amashiwi aomfwanikile bwino. Mungacetekela ifyo?”

 NINDO TWELELWE UKUCETEKELA MULI BALESA?

Baibolo ilamukoselesheni ukupyungisha “amano” enu. (AbaLoma 12:1) Ico cilalula ati Ukucetekela kwenu muli baLesa takwelelwepo ukweyamina lukoso pa

  • IFI MULYUMFWA MWEBENE (Ndabona lukoso ati kulyelelwe ukuba amakosa aacilile)

  • IFI MUMFWA KULI BAMBI (Ndekala ku mupunda ukuli aba mapempelo)

  • UKUPANGILISHA (Mu kucetekela muli baLesa, emo abafyashi banji bankushiishe—nshakwetepo ishuko lya kulisalulwila ne mwine)

Popele, mulyelelwe ukukwata imilandu ya iyumfwanikile iilengeshe mucetekele muli baLesa.

Teresa alabila ati, “Ili ndi ku sukuulu, ndekutika ifi abasambishi balukubuulishisha pa ficitika mu mibili yesu, nshikanikapo ati baLesa eko bali. Icilewa conse ica mubili cilikwete ifi cipyunga, nangaba ati kacepeshe, kabili iyi imilimo ilapyungwa ilingi ukwakubula fwebo ukwishiba. Muli bucine, ifi umubili wa muntu ulengelwe filakankamika!”

Richard alabila ati, “Kani nabona icing’anda icitali makosa, ubwato ubukulu, neli motoka, ndalipusha ati, ‘Ni bani bapangile ici?’ Ku cakubwenako, bantu ba mano lukoso ebengapanga motoka, pakuti tonse utupimfya utulimo tulyelelwe ukupyunga umulimo tukwete pakweba ati motoka yende. Kabili kani motoka ilikwete uwaipangile, ninshi na fwebo fwe bantunshi eko ali uwatulengele.”

Anthony alabila ati, “Ili napitilishe ukusambilila pali sayansi, ukucetekela ati ifintu fyalisangukile lukoso kwalukuya ili kushila. . . . Kuli nebo, ukucetekela ati ifintu fyalisangukile lukoso kungakatashako ukucila ukucetekela ati eko bali abalengeshi.”

IFYAKULANGULUKAPO

Nangaba ati balifwailishe pa myaka iingi, basayansi bacili balafwailisha pa kusangana ubulondoloshi pa cisambisho ca kweba ati ifintu fyalisangukile lukoso, eli pano basuminanshanya. Kani basayansi balafilwa ukusuminanshanya pali cici icisambisho—abeshi bwino ifi ifintu filengelwe—kani cingaba kubifya kuli mwebo ukubula ukucetekela muli cici icisambisho?