Жөндөө мүмкүнчүлүгү

Тилди тандаңыз

Кошумча менюну көрсөтүү

Мазмунун тизмесин көрсөтүү

Мазмунун көрсөтүү

Жахабанын Күбөлөрү

кыргыз

КҮЗӨТ МУНАРАСЫ ДЕКАБРЬ 2015

Рим папаларынын биринчиси элчи Петир болгонбу?

Рим папаларынын биринчиси элчи Петир болгонбу?

«Кардинал Хорхе Марио Бергольо Рим папасы болуп шайланып, элчи Петирдин ордун баскан 265-киши болду» («ВАТИКАН МААЛЫМАТ КЫЗМАТЫ», ВАТИКАН ШААРЫ, 13-МАРТ, 2013.)

«Рим епискобу Иса Машаяк өзү бийлик ыйгарган Ыйык Петирдин орун басары болгондуктан Чиркөө аттуунун баарына башчылык кылууга укуктуу» («РИМ ЕПИСКОБУНУН БИРИНЧИ ҮЧ КЫЛЫМДАГЫ БАШЧЫЛЫГЫ», 1903, ВИНСЕНТ ЕРМОНИ.)

«Эгер кимдир бирөө... Рим папасын башчылык кылуу боюнча Ыйык Петирдин ордун баскан киши деп эсептебесе; ал анафема болсун [башкача айтканда, еретик деп жарыялансын]» (БИРИНЧИ ВАТИКАН СОБОРУ, 18-ИЮЛЬ, 1870.)

ДҮЙНӨДӨГҮ миллиондогон католиктер үчүн 1870-жылы биринчи Ватикан соборунда кабыл алынган жогорудагы чечим Чиркөөнүн жобосу — талашсыз окуу — болуп саналат. Бирок ал окуу Ыйык Китепке негизделеби? Чын эле Франциск (Хорхе Марио Бергольо) элчи Петирдин ордун ээлеген кишиби? Элчи Петир чын эле Рим папаларынын эң биринчиси болгонбу?

«УШУЛ АСКА ТАШТЫН ҮСТҮНӨ ЖЫЙНАЛЫШЫМДЫ КУРАМ»

1870-жылы Ватикандын соборунда кабыл алынган чечим негизинен Матай 16:16—19-аяттар менен Жакан 21:15—17-аяттардын чечмеленишине негизделген. Ушул аяттарда жазылган Иса Машаяк менен элчи Петирдин ортосунда болгон сөздөн жана Ыйык Китептеги башка үзүндүлөрдөн Исанын алгачкы жолдоочуларынын тарыхында элчи Петир чоң роль ойногонун билүүгө болот. Негизи, Иса Машаяк аны биринчи ирет көргөндө эле келечекте таштын касиетиндей сапаттарды чагылдырарын алдын ала айткан (Жакан 1:42). Бирок ал ага башчылыкты ыйгарды беле?

Матай 16:17, 18-аяттарда Исанын Петирге: «Дагы айтарым, сен Петирсиң [«аска таш» дегенди билдирет], ушул аска таштын үстүнө жыйналышымды курам, аны көрдүн дарбазалары жеңе албайт»,— деп айтканы жазылган. Иса Машаяк жолдоочуларынын жыйналышын адамдын, Петирдин, үстүнө курарын, башкача айтканда, Петир жыйналыштын негизи болорун айткысы келгенби? Элчи Петир Исанын жолдоочуларынын баарына башчы болот беле? Исанын сөздөрүн башка элчилер кандай түшүнгөн? Инжилдерде кийинчерээк элчилер бир канча жолу кимиси чоң экенин айтып өз ара талашканы жазылган (Матай 20:20—27; Марк 9:33—35; Лука 22:24—26). Эгер Иса Машаяк элчи Петирге башчылыкты ыйгарып, жогорку абалга ээ кылган болсо, анда элчилердин ортосунда ошондой талаш болот беле?

Исанын сөздөрүн Петир өзү кандай түшүнгөн? Ысрайыл элинен чыккандыктан Петирге Еврей Жазмаларындагы «таш» жана «пайдубалдын бурчундагы таш» жөнүндө алдын ала айтылгандар жакшы тааныш болгон (Ышая 8:13, 14; 28:16; Закарыя 3:9). Ал ишенимдештерине жолдогон бир катында  ошол айтылгандардын бирин цитата кылып, «пайдубалдын бурчундагы таш» Иса Машаяк экенин түшүндүргөн. Ал грекче петра деген сөздү (Матай 16:18де так эле Иса колдонгон сөздү) жалгыз гана Иса Машаякка карата колдонгон (1 Петир 2:4—8).

Исанын дагы бир ишенимдүү жолдоочусу элчи Пабыл болгон. Ал Иса Машаяк башчылыкты Петирге тапшырган деп эсептегенби? Пабыл Петирдин Исанын жолдоочуларынын арасында ээлеген абалын билген. Ошондуктан аны бир катында «жыйналыштын тиреги деп эсептелгендерге» кошуп атап өткөн. Бирок, Пабылдын сөзүнөн көрүнүп тургандай, элчи Петир жападан жалгыз тирек болгон эмес (Галатиялыктар 2:9). Анын үстүнө, эгер Иса Машаяк аны жолдоочуларынын башчысы кылып дайындаса, анда ал тек гана «жыйналыштын тиреги деп эсептелгендерге» — ишенимдештери ошондой деп санагандарга — кирмек эмес.

Ошондой эле бир жолу элчи Пабыл элчи Петирдин башкаларга кылган мамилесине нааразы болгон. Ал аны сыйлаган, бирок «анын кылганы туура эмес экенин бетине айткан» (Галатиялыктар 2:11—14). Пабыл Иса Машаяк өзүнүн жолдоочуларынан турган жыйналышты Петирдин же дагы башка жеткилең эмес адамдын «үстүнө курат» деген ойдо болгон эмес. Ал жыйналыштын пайдубалы Иса Машаяк экенин жана «аска» экенин эң сонун билген (1 Корунттуктар 3:9—11; 10:4).

«СЕН ПЕТИРСИҢ...»

Анда Иса Машаяктын: «Сен Петирсиң, ушул аска таштын үстүнө жыйналышымды курам»,— деген сөздөрүн кандай түшүнсө болот? Муну туура түшүнүү үчүн контекстке токтололу. Иса Машаяк менен элчи Петир эмне тууралуу сүйлөшүп жаткан эле? Ага чейин Иса өзүнүн шакирттеринен: «Силер мени ким деп эсептейсиңер?» — деп сураган болчу. Петир дароо эле ага: «Сен Машаяксың, тирүү Кудайдын Уулусуң»,— деп жооп берген. Ошондо ал аны «аска таш» деп мактап, өзүнүн жолдоочуларынын жыйналышын андан да бекем «асканын», Петир өзү жаңы эле ишенерин айткан кишинин, тактап айтканда, өзүнүн үстүнө курарын айткан (Матай 16:15—18).

Иса Машаяктын: «Сен Петирсиң, ушул аска таштын үстүнө жыйналышымды курам»,— деген сөздөрүн кандай түшүнсө болот?

 Матай 16:18деги аска таш Исаны билдирерин көптөгөн чиркөө аталары макул көрүшкөн. Маселен, алардын бири Августин 5-кылымда: «Петир Мырзабызга: „Сен Машаяксың, тирүү Кудайдын Уулусуң“ — дегендиктен, Мырзабыз ага: „[Жыйналышымды] ушул аска таштын үстүнө курам. Ошондуктан [жыйналышымды] сен ишенген ушул аска таштын үстүнө курам“,— деп айткан»,— деп жазган. Ал ошол «асканын (петра) Машаяк болгонун» кайра-кайра баса белгилеген.

Бүгүнкү күндөгү католик чиркөөсүнүн ушуга байланышкан окуусун эске алганда, Августин жана башкалар католик дининин жоболоруна каршы чыккан еретиктер деп эсептелмек. Швейцариялык теолог Ульрих Луцтун айтымына караганда, Ыйык Китепти изилдеген азыркы окумуштуулардын ушул маселеге карата болгон жалпы пикирин 1870-жылкы Ватикан собору динди четке кагуу деп санамак.

ПАПАЛАР ЭЛЧИ ПЕТИРДИН ОРДУН БАСКАНДАРБЫ?

«Папа» деген наам элчи Петирге тааныш болгон эмес. Чынында, ушундай наам менен өздөрүн 9-кылымга чейин көптөгөн римдик эмес епископтор атап келишкен. Анткен менен бул наам 11-кылымдын аяк чендерине чейин расмий наам катары чанда гана колдонулган. Мындан тышкары, Исанын алгачкы жолдоочуларынын бири да элчи Петирге ыйгарылган деп эсептелген башчылык башка бирөөлөргө өтүп турушу керек деген ойдо болгон эмес. Андыктан М. Хенгель деген немис окумуштуусу «тарыхты жана теологияны эсепке алганда, кийинчерээк пайда болгон папанын „башчылыгына“ эч кандай негиз жок» деп жыйынтыктаган.

Корутундулай турган болсок: Элчи Петир Рим папаларынын биринчиси болгонбу? Анын башчылыгы башка бирөөгө өтүп турушу керек беле? Католик дининдеги папалардын башчылыгы тууралуу окуу Ыйык Китепке негизделгенби? Ушул суроолордун бардыгына негиздүү түрдө «жок» деп жооп берүүгө болот. Бирок Иса Машаяктын өзүнүн чыныгы жолдоочуларынан турган жыйналышты «өзүнүн үстүнө курганы» талашсыз (Эфестиктер 2:20). Андыктан силерди: «Анын чыныгы жолдоочулары ким?» — деп ойлонуп көрүүгө чакырабыз.