Tala mambu

Tala ntu mia mambu

Mbangi za Yave

Sola ndinga Kikongo

 TANGININA LUKWIKILU LWANDI | REBEKA

‘Kwenda Ikwenda.’

‘Kwenda Ikwenda.’

VAVA Rebeka kakangalanga, watalanga e ndimba ye miongo ekolo kuma kwafwanga. Vioka lumbu yayingi mu nkangalu wau, wayantika yukwa o kangalela muna samo. E Karani ina vo i mbanza kawutukila yasala mafunda ye mafunda ma kilometa. Nanga wayindulanga vo kadi mona diaka mase mandi ko. Kalukatikisu ko vo mambu mayingi kakiyuvulanga, musungula vava kalwakanga.

Baviokela mu zunga ya Kana yo lwaka kuna londe lwa Sude. (Etuku 24:62) Rebeka omuene mameme. E zunga kiaki kia makanga, kansi titi yayingi ina mo ina e bulu bedianga. O muntu okubanatanga otomene zaya e zunga kiaki. Wakala ye nsangu zambote kadi zayisa kwa mfumu andi, Rebeka nkaz’a Isaki kekala. O Rebeka wakiyuvulanga kana nkia mpila zingu kekala kiau kuna nsi yayina. Nkia mpila muntu kena o Isaki ona okunsompa? Ke bazayana nkutu ko! Nga wakuyangalela vava kamona? Aweyi kadi mwena Isaki?

Muna nsi zayingi o unu, o longo ke luvangamenanga mpila yayi ko. Kansi, muna nsi zankaka i wau besompanenanga. Diakala vo i wau nuvanganga yovo ve, nanga okwikidi vo Rebeka ku nsi ya kinzenza kayendanga. Rebeka wakala nkwa unkabu yo lukwikilu. Fu yole yayi tuvuidi mfunu vava tunwananga ye mambu mampasi muna zingu. Vena ye fu yayingi yambote kayima Rebeka isonganga lukwikilu lwandi.

‘ITEKELA MPE SAMO ZAKU MAZA’

Mambu mabwa muna zingu kia Rebeka ke makala masivi ko kwa yandi. Ku mbanz’a Karani kawutukila, kuna mbanz’a Mesopotamia. Mase mandi baswaswana bakala ye esi Karani. Ke basambilanga Sim ko ona wayikilwanga vo nzambi-ngonde. Yave wa Nzambi basambilanga.—Etuku 24:50.

Kana una vo Rebeka mote a ndumba, kakala molo ko. Nkwa zabu-zabu ye fu yambote. Wau vo mase mandi mvuama, ntaudi bakala zau. Kana una vo i wau, Rebeka kalutulwa ko, nsadi kakala. Nze ndumba zakaka za tandu kiakina, Rebeka wazaya e salu ya nzo. Muna nkokela, wayenda tekanga maza kuna sima.—Etuku 24:11, 15, 16.

Lumbu kimosi vava kamana teka maza, mbuta muntu mosi wayenda kunkika. O muntu ndioyo wamvovesa vo: ‘Dodokolo, umpana fimaza mu mvungu aku.’ E ndomba yayi, yaluzitu kikilu! Rebeka wabakula vo muntu ndiona nkangalu andá kavanga. Vana vau, wakulumuna mvungu andi yo kumvana maza. Rebeka wamona vo muntu ndioyo samo kumi kakala zau, kansi fulu kianwinanga e bulu ke kiakala ye maza ko. Rebeka wamona ekolo muntu ndioyo kantungununanga ye wazola kunsonga e ngemba, i kuma kavovela vo: ‘Itekela mpe samo zaku maza.’—Etuku 24:17-19.

Rebeka wavana maza kwa samo yavana e vuina diau diafokoka. Avo vuina diayingi kena diau, o samo olenda nua litro 95 za maza. Avo samu zazina vuina diayingi bakala diau, nanga Rebeka maza mayingi kateka. Kansi, o lusansu lusonganga vo e samo ke zakala ye vuina diayingi  ko. * Nga Rebeka wazaya vo e samo ke zakala ye vuina diayingi ko vava kabatekela maza? Nkatu. Wakala ye luzolo lwa sala ye fululu kiawonso muna songa kwa muntu ndioyo e fu kiandi kia tambula e nzenza. O mbuta muntu watambulwila vo kavana maza kwa samo. Wamona vava Rebeka kayenda tekanga maza yo dukumuna mo vana vanuinanga e bulu.—Etuku 24:20, 21.

Rebeka nsadi ambote ye nzodi a nzenza

Mambu mayingi mamfunu tulenda longoka o unu muna nona kia Rebeka. E loko mu wokela kaka dina. Nze una diasakulwa, o wantu bekala “akwa kuzola,” yo lembi sadisa akaka. (2 Timoteo 3:1-5) Akristu ana benwananga mu sunda e fu kiaki, diambote basungamenanga e nona kia ndumba ndioyo wateka maza nkumbu miayingi muna sadisa muntu ndioyo.

Kalukatikisu ko vo Rebeka wabakula vo e muntu ndioyo wantungununanga. Ke disongele ko vo diambu diambi kayindulanga, kansi wasivika yo yangalela dina kavanganga. Kuna mfoko, wamvana tukau. I bosi wanyuvula vo: “Onge u mwan’a nani? Unsamwina, do. Muna nzo es’aku muna ye fulu twalek’e?” Vava kanzayisa e nkumbu a se diandi, kiese kiandi kiawokela. I bosi, kuna kiese kiawonso wakudikila vo: ‘Tuna ye titi, yo madia ma samo mafwana, ye fulu kia leka.’ O lwalu lukau lwampwena kikilu lwakala kwa muntu ndioyo ye kwa wantu bakala yandi. I bosi Rebeka wazaula yo zayisa mawonso kwa ngundi andi.—Etuku 24:22-28, 32.

Kieleka, Rebeka walongwa fu kia tambula nzenza. Kana una vo fu kiaki mu vila kina, tufwete sia ngolo mu tanginina ndumba ndioyo wa nkwa ntima mvevo. Lukwikilu muna Nzambi lufwete kutufila mu tambula nzenza. Yave ozolanga wantu awonso yo kubavana ina bavuidi o mfunu. Ozolele vo asambidi andi awonso mpe basonganga fu yayi. Vava tusadisanga awonso, musungula awana bena vo asukami, tuyangidikanga Yave wa Se dieto.—Matai 5:44-46; 1 Petelo 4:9.

 ‘BONGELA MWAN’AME NKENTO’

Mbuta muntu ndioyo nani kakala? Ntaudi a Abarayama kakala una vo mpangi a nkaka a Rebeka. O muntu ndioyo watoma tambulwa kwa Betwele wa se dia Rebeka. Nanga ntaudi ndioyo wayikilwanga vo Elieze. * Mase ma Rebeka bamvana madia, kansi muntu ndioyo kadia vana vau ko yavana kavova dina kayendela kuna nsi yayina. (Etuku 24:31-33) Tulenda yindula e kiese kia ntaudi ndioyo vava kayikanga ye ziku kiawonso una Yave kasambulwila kiyekwa kiandi. Aweyi kansambulwila?

Yindula Elieze ekolo kazingulanga lusansu lwandi kwa Betwele wa se dia Rebeka yo Labani wa mpangi andi, bawanga ye sungididi kiawonso. Elieze wabazayisa vo Yave watoma sambula Abarayama kuna nsi ya Kenani, Abarayama yo Sara bawuta Isaki ona osala ye mavua mawonso. Abarayama wavana selo kiandi Elieze kiyekwa kiampwena kia kwenda vavila mwan’andi Isaki o nkento muna kanda diandi kuna Karani.—Etuku 24:34-38.

Abarayama walomba Elieze kadia e ndofi vo ke bongela Isaki nkento kuna nsi a Kenani ko. Ekuma? Kadi esi Kenani ke basambilanga Yave wa Nzambi ko ngatu kunzitisa. Abarayama wazaya wo vo Yave wasikidisa ntangwa kadi tumba wantu awaya mu kuma kia bi wau. Abarayama kazola ko vo mwan’andi kavukumunwa muna mavangu mambi ma wantu awaya. Wazaya wo mpe vo mwan’andi kiyekwa kia mfunu kekala kiau muna ndungan’a nsilu mia Nzambi.—Etuku 15:16; 17:19; 24:2-4.

Elieze wazayisa ana bantambula vo vava kalwaka kuna sima kia Karani, wasamba kwa Yave wa Nzambi. Walomba kwa Yave kasolela Isaki nkento ambote. Aweyi kadi zayila vo ndioyo i ndumba osolelo? Elieze walomba kwa Nzambi vo o nkento kadi solela Isaki keza ku sima, kamvana maza ye samo zandi mpe. (Etuku 24:12-14) Nani walungisa mawonso mama? Rebeka. Yindula e kiese kadi mona kele vo kayiwila o lusansu luna Elieze kazayisa kwa yitu yandi!

Betwele yo Labani batoma yangalela lusansu lwa Elieze. Bavova vo: ‘E diambu diadi kwa Yave ditukidi.’ Bavanga e longo yo tambika Rebeka kwa Isaki. (Etuku 24:50-54) Nga diadi disongele vo Rebeka kakala ye diambu diavova ko?

Vitila kenda kuna nsi yayina, Elieze wayuvula Abarayama oku vo: ‘Adieyi mvanga avo nkento kezola kwiza yame ko?’ Abarayama wamvutula vo: ‘Avo i wau, ovevokele muna ndofi odidi.’ (Etuku 24:39, 41) Betwele mpe wazola vo Rebeka kasonga ngindu zandi muna diambu diadi. Elieze wayangalala wau vo mawonso kavavanga malungana, muna kuma kiaki, vava o kuma kwakiá walomba vo kenda yo Rebeka kuna Kenani. Kansi, mase mandi bazola vo kakala yau mu lumbu kumi. Muna zaya ziku kia diambu bavova vo: “Tubokel’o ndumba, twanyuvula.”—Etuku 24:57.

Owau, diavavanga vo Rebeka kabaka e nzengo. Nkia nzengo kabaka? Nga wadodokela mase mandi kimana balembi kunyambula kenda? Yovo nga wabadikila dio se lau dia yikama e nkubik’a Yave? E mvutu kavana zasonga una kabadikila e nsobani yadi vangama muna zingu kiandi. Wavova vo: ‘Kwenda ikwenda.’—Etuku 24:58.

Ekwe fu kiambote kasonga! O unu, e mpila ya vangila longo ilenda kala yaswaswana, kansi tulenda longoka mayingi muna mbandu a Rebeka. Nkia diambu diasunda o mfunu kwa Rebeka? I sia luzolo lwa Yave wa Nzambi va fulu kiantete. Nkand’a Nzambi uvananga luludiku lwambote muna diambu dia sompa, diakala kana nkia mpila muntu tufwete sola ye una tulenda kadila se yovo ngudi ambote. (2 Korinto 6:14, 15; Efeso 5:28-33) Diambote twatangininanga e mbandu a Rebeka yo landanga luludiku lwa Nzambi.

 ‘NANI NDIONA?’

Esi nzo a Betwele basambula Rebeka. I bosi, Rebeka yo ndezi andi kumosi yo Debora ye ntaudi zankaka zamakento bayenda yo Elieze yo wantu andi. (Etuku 24:59-61; 35:8) Ke vavioka kolo ko, basisa e mbanz’a Karani. O nkangalu wandá wakala, tezo kia 800 za kilometa, nanga tumingu tatu bavanga. Nkangalu wampasi wakala. Kana una vo Rebeka samo zayingi kamona muna zingu kiandi, katuna ye ziku ko vo wazaya kangalela mu samo. Nkand’a Nzambi usonganga vo e kanda dia Rebeka avungudi a mameme bakala, ke minkiti ko ana bakangalanga mu samo. (Etuku 29:10) Awana ke bayukwa kangalela mu samo ko mabibi mayingi bemonanga, kana nkutu vo nkangalu wankufi.

Kana una vo i wau, Rebeka wakwamanana nkangalu yo sia sungididi kwa Elieze muna mambu kamvovesanga mu kuma kia Isaki ye kanda diandi. Yindula e kiese kia Elieze ekolo kamokenanga yo Rebeka muna nzila vava bavundanga yo kunzayisa nsilu kasia o Yave kwa nkundi andi Abarayama. Nzambi wasia nsilu vo muna kanda dia Abarayama mutuka mbongo itwasa nsambu kwa wantu awonso. Yindula e kiese kamona Rebeka mu zaya vo nsilu a Yave wadi lunganena muna yandi yo Isaki.—Etuku 22:15-18.

Rebeka wasonga lulembamu luna wantu ke betoma songanga ko unu

Nze una usonganga e mvovo mia lubantiku lwa longi diadi, e lumbu kiyikilu kala kialwaka. Ekolo baviokanga e zunga kia Sude, okuma kwayantika o fwa. Rebeka wamona yakala dimosi wakangalanga muna nzanza. Nkand’a Nzambi uvovanga vo vana vau “okulumukini vana samo,” kavingila ko vo o samo kabubama. I bosi, wayuvula Elieze vo: ‘Nani ndiona okangalanga muna yana, kawanana yeto?’ Vava kazaya vo i Isaki, wabonga tambala yo fuka o ntu andi. (Etuku 24:62-65) Ekuma? E kiakina sinsu kia luzitu muna ndiona wadi kala nkaz’andi. E vangu diadi dilenda badikilwa vo diaviokela e ntangwa o unu. Kansi, akala ye akento balenda longoka diambu diamfunu muna lulembamu lwa Rebeka, kadi yeto awonso zitiswa tuvavanga.

Isaki tezo kia mvu 40 kakala miau, wakendalalanga mu kuma kia lufwa lwa ngudi andi Sara se vioka mvu tatu. Tulenda vova vo Isaki nkwa ngemba kakala. Ekwe nsambu katambula Isaki mu sompana yo nkento wakala vo nsadi ambote, nzodi a nzenza ye nlembami! Aweyi kamona vava bawanana? Nkand’a Nzambi uvovanga kaka vo: ‘O Isaki unzolele.’—Etuku 24:67; 26:8.

Kana una vo 3.900 ma mvu miviokele kala, yeto mpe tulenda kweto yangalela e fu ya Rebeka. Kadi nkwa unkabu, zabuzabu, nzodi a nzenza ye nlembami kakala. Yeto awonso, ambuta yovo aleke, ana bakazala yovo ampumpa, diambote twatanginina lukwikilu lwandi.

^ tini. 10 O kuma kwafwa. Lusansu ke lusonganga ko vo Rebeka ola zayingi kaviokesa kuna sima. Ke lusonganga mpe ko vo yitu yandi bakilekela vava kamanisa salu kiandi ngatu kwenda kumvava.

^ tini. 15 Kana una vo e nkumbu a Elieze ke yikwanga ko mu lusansu lwalu, nanga yandi watumwa kwa Abarayama. Abarayama wabaka nzengo za sisa mavua mandi mawonso kwa Elieze avo kawutidi ko. E kiaki i ziku kisonganga vo Elieze i selo kiambuta kia Abarayama ona kabundanga e vuvu. Lusansu lwalu i wau mpe luyikilanga e selo kiaki.—Etuku 15:2; 24:2-4.