Tala mambu

Tala ntu mia mambu

Mbangi za Yave

Sola ndinga Kikongo

 KAPU KIA 14

Jehovah Provides “a Ransom in Exchange for Many”

Jehovah Provides “a Ransom in Exchange for Many”

1, 2. O Nkand’a Nzambi nkia mpila uyikilanga mpasi za wantu ye aweyi zifokokela?

“O NSEMA wawonso ubuminanga yo kala yo nsongo kumosi.” (Roma 8:22) Muna mvovo miami o Paulu wa ntumwa wayika e mpasi zeto. Kuna kwa wantu, dimonekanga vo e mpasi, y’esumu yo lufwa ke zisuka ko. Kansi o Yave kena nze wantu ko balembi lendanga vanga mawonso. (Ntalu 23:19) O Nzambi ansongi wakubika luvevoko lwa mpasi zeto. Luyikilwanga vo lukulu.

2 O lukulu i lukau lwampwena lwa Yave kwa wantu. Lukutuvevola mun’esumu ye lufwa. (Efeso 1:7) Muna lukulu i muna e vuvu kia moyo a mvu ya mvu, diakala kun’ezulu yovo muna paradiso ova ntoto. (Luka 23:43; Yoane 3:16; 1 Petelo 1:4) Kansi, o lukulu i nki? Aweyi lukutusongelanga unsongi wa Yave ulembi tezaniswa?

O Mfunu a Lukulu Aweyi Wayizila?

3. (a) O lukulu nkia kuma lwakadila mfunu? (b) Ekuma o Yave kalembi sobela e tumbu kia lufwa kwa mbongo y’Adami?

3 O mfunu a lukulu wayiza mu kuma ki’esumu dia Adami. Muna kolamena Nzambi, Adami wasisila mbongo andi evwa dia mayela, ntantu, mpasi ye lufwa. (Etuku 2:17; Roma 8:20) O Nzambi kafwana kubafwila nkenda ko mu soba e nzengo za lufwa mu tumbu kiakaka. Kele vo wavanga wo wadi kulula e nsiku andi: “E mfutu esumu fwa.” (Roma 6:23) Kele vo Yave kayambula sadila e nkanikinu miandi mia nsongi, mfwilu ye mpasi diadi twasa mu nza yawonso!

4, 5. (a) O Satana aweyi kafundila Nzambi ye nkia kuma kiafila Yave mu vana mvutu za mfundu miami? (b) O Satana nkia mpila kakumbila selo ya kwikizi ya Yave?

 4 Nze una tumwene muna Kapu kia 12, o kolama muna Edene kwatwasa diaka yuvu yakaka. O Satana wasafula e nkumbu ambote ya Nzambi. Elo, wafunda Yave vo nkwa luvunu ye nkwa nsoki osimbininanga luvevoko lwa vangwa yandi. (Etuku 3:1-5) Vava kateza vunzakesa ekani dia Nzambi dia zadisa e nza ye wantu ansongi, o Satana mpe wasonga vo o Nzambi kalenda lungisa ekani diandi ko. (Etuku 1:28; Yesaya 55:10, 11) Kele vo Yave kayambula vana e mvutu za yuvu yayi, vangwa yandi yayingi ya ngangu nanga badi yambula bund’e vuvu muna luyalu lwandi.

5 O Satana wakumba mpe selo ya kwikizi ya Yave, wayika vo mu kuma kia mavwa bekunsadilanga, kele vo batontelo ke vekala mosi ko osikila ye kwikizi muna Nzambi. (Yobi 1:9-11) E diambu diadi disundidi o mfunu ke mu mpasi za wantu ko. O Yave una ye ndungidi yafwana mu vana e mvutu za mfundu mia luvunu lwa Satana. Kansi, o Nzambi aweyi kalenda singikila mambu mama yo vuluza mpe o wantu?

Lukulu—Má Kiafwanana

6. O Nkand’a Nzambi nkia mvovo miakaka kesadilanga muna yika e mpila Nzambi kevuluzila o wantu?

6 E nzengo kabaka o Yave za nkenda ye zansongi kikilu—ezi ke zilendi bakwa kwa muntu ko. Elo, za sazu kikilu zakala. Nkumbu zayingi ziyikilwanga nze, sumba, lubakanisu, lukulu, lembeka ye luyambulwilu. (Nkunga 49:8; Daniele 9:24; Ngalatia 3:13; Kolosai 1:20; Ayibere 2:17) Kansi, o mvovo utoma dio sasilanga i una kayika yandi kibeni Yesu. Wavova vo: “Mwan’a muntu, kayiz’asadilwa kwa selo ko, kasadila kaka, yo vana moyo andi se lukulu [muna Kingerekia, ly ʹtron] lua wantu ayingi.”—Matai 20:28.

7, 8. (a) Muna Nkand’a Nzambi e mvovo “lukulu” adieyi usonganga? (b) O lukulu mu nkia kuma luvavilanga e mfwanani?

 7 O lukulu nki? E mvovo wa Kingerekia wasadilwa ovava usonganga vo “yambula, vevola.” E mvovo wau wasadilwanga mu yika e nzimbu zafutwanga mu kula mbakami a vita. Ozevo, lukulu i ntalu ifutwanga mu sumbulula e lekwa. Muna Sono ya Kiyibere e mvovo “lukulu” (koʹpher ) usongele vo “fuka.” Kasikil’owu, o Nzambi wavova kwa Noa (mvovo wau umosi) vo ‘kalenga’ yovo fukila nzaza e dimbu. (Etuku 6:14) Ediadi dikutusadisa mu zaya vo o lukulu lusonganga mpe vo fukila masumu.—Nkunga 65:3.

8 Dicionário Teológico do Novo Testamento disonganga vo e mvovo wau (koʹpher ) i má kia “mfwanani” yovo kin’e betela. Ozevo, e nkele ekangu betela yakala ye fukwa kiandi. Diau adimosi mpe, ntalu ya betela yavavwanga muna kula, fuka, ye yambulwil’esumu, yovo fukila emvimba e mfwilu diatwasa. Ikuma, o Nsiku a Nzambi kwa Aneyisaele wavovelanga vo: “Moyo mu moyo, disu mu disu, dinu mu dinu, koko mu koko, kulu mu kulu.”—Nsiku 19:21.

9. Ekuma wantu akwikizi bakelelanga yimenga ya bulu ye aweyi o Yave kabadikilanga yimenga yau?

9 Akwa kwikizi tuka muna Abele yimenga ya bulu bavananga kwa Nzambi. Muna vanga wo i basongelanga vo bazayanga usumuki wau ye songa vo lukulu bavwanga o mfunu. Bakwikilanga mpe muna nsilu a Nzambi wa lukulu muna “mbongo” andi. (Etuku 3:15; 4:1-4; Fuka 17:11; Ayibere 11:4) O Yave watondanga yimenga yoyo ye walolokanga asambidi andi. Kansi kadi, e yimenga ya bulu yakala kaka se kini. E bulu ke yafwana fuka masumu ma wantu ko, kadi o wantu basundidi e  bulu. (Nkunga 8:4-8) Muna kuma kiaki, o Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Ke dilendakana ko, edi dia menga ma ngombe za makoko, ye nkombo, makatula masumu.” (Ayibere 10:1-4) E yimenga yayi yakala kaka se kini yovo sinsu kia kimenga kia lukulu lwakieleka lukwiza.

‘Lukulu Luna Betela’

10. (a) O nkûdi fwani kia nani kafwete kala, ekuma? (b) Ekuma vakadila mfunu a kimenga kia muntu mosi kaka?

10 O Paulu wa ntumwa wavova vo: “Muna Adami awonso befwila.” (1 Korinto 15:22) Ozevo, o lukulu lufwa lwa muntu una vo fwani kia Adami—muntu alunga lwavavanga. (Roma 5:14) Ke vena ye vangwa kiakaka ko kiadi fwana vana balanza ya nsongi. Muntu mosi kaka walunga on’olembele kala mu sibu kia lufwa lwa Adami wafwana mu vana ‘lukulu luna e betela’—wafwanana ye Adami. (1 Timoteo 2:6) Ke diakala mfunu ko vo mazunda ma wantu malembi tangakana bayikela se yimenga muna kula konso muntu muna mbongo ya Adami. O Paulu wantumwa wavova vo: “Muna muntu mosi [Adami] i mwakotel’esumu muna nza, o lufwa mpe mun’esumu.” (Roma 5:12) I bosi wakudikila, “wau vo muna muntu i mwayizila fwa,” o Nzambi wakubika o lukulu lwa wantu “muna muntu.” (1 Korinto 15:21) Nkia mpila?

“Lukulu lwa wantu ayingi”

11. (a) O nkûdi aweyi “kayelekela lufwa muna diambu dia wantu awonso”? (b) Ekuma Adami yo Eva ke bafwana tambula nluta mia lukulu ko? (Tala e sinsu kina vana yanda.)

11 O Yave wakubika vo muntu walunga kavana moyo andi se kimenga kuna mvevo wawonso. Muna Roma 6:23, tutanganga vo “e mfutu” esumu “fwa.” Muna vana moyo andi se kimenga o nkûdi i “kayelekela lufwa muna diambu dia wantu awonso.” Muna mvovo miakaka, wafuta e mfutu w’esumu dia Adami. (Ayibere 2:9; 2 Korinto 5:21; 1 Petelo 2:24) Ediadi nzengo ampwena diavavanga. Muna vunzuna e tumbu kia lufwa muna mbongo  ya Adami yalemvoka o lukulu lufokola etuku di’esumu. *Roma 5:16.

12. Yika e nona kisonganga vo o futa mfuka mosi kulenda twasa e nluta kwa ulolo wa wantu.

12 Muna bong’e nona: Badika vo mu mbanza ina ozingilanga ulolo wa wantu besadilanga mu kompani dimosi diampwena. Ongeye y’akw’aku asadi nzimbu zayingi nufutwanga yo zinga mpil’ambote. Kansi, lumbu kimosi e kompani dikangamene. Ekuma? O mfidi akompani okitukidi nkw’eloko, oyiyidi nzimbu zawonso yo kotesa kompani mu mfuka. Vana vau ongeye y’akwaku asadi ke luna diaka ye salu ko, kenwafwana ko mu futa e mfuka yoyo. Akala, akento, wana ye asompeki a nzimbu bemonanga mpasi mu kuma kia mwivi ndioyo. Nga vena ye mpila ya singikila e diambu diadi? Elo! Mvwama mosi wa nkwa nkenda obakidi nzengo mu singika dio. Ozeye mfunu a kompani yo badika e mpasi z’asadi y’esi nzo zau. Muna diadi, ofutidi e mfuka yo ziula diaka e kompani. O futa e mfuka yayi kwatwasa luvevoko kw’asadi ayingi y’esi nzo zau ye kwa asompeki. Diau adimosi mpe o futa e mfuka ya Adami kwatwasa e nluta kwa mazunda ma wantu balembi tangakana.

Nani Wakubika Lukulu?

13, 14. (a) O Yave nkia mpila kakubikila lukulu lwa wantu? (b) O lukulu kwa nani lwafutwa ye ekuma o mfutu wau wakadil’o mfunu?

13 Yave kaka walenda kubika “Mwan’ememe . . . on’okatul’esumu dia nza.” (Yoane 1:29) O Nzambi kafila mbasi ko mu kula wantu. Kansi, wafila ndiona walenda vana  mvutu za nsuka ye zasikila muna mfundu mia luvunu mia Satana kuna kwa selo ya Yave. Elo, o Yave wavana kimenga kisundidi muna fila Mwan’andi amosi “ona katoma zolanga.” (Ngana 8:30, NW) O Mwan’a Nzambi kuna luzolo lwawonso “wasisa” e zingu kiandi ki’ezulu. (Filipi 2:7, NW) Muna mpil’esivi o Yave wafila moyo a Mwan’andi antete w’ezulu muna vumu kia mwenze wa mwisi Yuda wayikilwanga vo Maria. (Luka 1:27, 35) Vava kawutuka nze muntu wayikilwa vo Yesu. Kansi, muna nsiku olenda yikilwa vo Adami wezole, kadi wafwanana ye Adami. (1 Korinto 15:45, 47) I kuma vo, o Yesu wafwana muna kukivana se kimenga kia lukulu lwa wantu asumuki.

14 O lukulu kwa nani lwafutwa? Nkunga 49:7 usonganga vo o lukulu kwa “Nzambi” lwafutwa. Kansi, nga ke Yave ko wakubika o lukulu? Elo, ediadi ke dikululanga mfunu a lukulu ko nze nsobani ankatu—ya katula nzimbu mu posi eki yo sia zo mu posi kiakaka. O lukulu ke nsobani yankatu ko, kansi nsiku ansongi walungiswa. Muna kubika o mfutu a lukulu lwalu lwantalu yayingi, o Yave wazitisa yo lungisa unsongi wandi.—Etuku 22:7, 8, 11-13; Ayibere 11:17; Yakobo 1:17.

15. Ekuma diakadila mfunu vo o Yesu kamona mpasi yo fwa?

15 Muna nsungi ya masanza ya mvu a 33 wa T.K., Yesu Kristu kuna mvevo wawonso wakitambika mu futa lukulu. Wayambula vo kasiwa muna pelezo muna mfundu aluvunu, kazengelwa e tumbu kiafwa yo komwa muna nti. Nga mfunu diakala vo o Yesu kamona mpasi za tezo kiaki? Elo, kadi diambu dia kwikizi kia selo ya Nzambi diavavwanga o singikwa. Ekiaki i kuma o Yave kayambulwila ko vo o Yesu kavondwa kwa Erodi muna kinsedia. (Matai 2:13-18) Kansi, vav’o Yesu kakituka se mbuta yo zaya yuvu yawonso, wafwana mu zindalela e ntonta za  Satana. * Muna kwamanan’o kala “wavelela, wakondwa bi, wakondwa nsafu, wavauka mun’asumuki” kana nkutu muna mpasi, o Yesu wasonga konda lukatikisu vo o Yave ovwidi e selo yikwikilanga muna yandi muna ntangwa lutonto. (Ayibere 7:26) Ke nkatu ko kavovela Yesu una kafwidi ko vo: “Divwidi!”—Yoane 19:30.

Ofokola e Salu Kiandi kia Nkûdi

16, 17. (a) O Yesu aweyi kafokolwela e salu kiandi kia nkûdi? (b) Ekuma dia kadila mfunu vo o Yesu “kamoneka vana ndose a Nzambi, muna diambu dieto”?

16 Kansi, o Yesu kafwete fokola e salu kiandi kia nkûdi. Muna lumbu ki’etatu landila lufwa lwandi, o Yave wamfula muna lufwa. (Mavangu 3:15; 10:40) Mun’evangu diadi, o Yave kasenda kaka salu kia kwikizi kia Mwan’andi ko, kansi wamvana mpe elau mu fokola e salu kiandi kia nkûdi nze Ngang’ambuta a Nzambi. (Roma 1:4; 1 Korinto 15:3-8) O Paulu wa ntumwa wavova: ‘Vo i Kristu, wau kalueke, se ngang’ambuta . . . , ke muna menga ma nkombo yo wan’a ngombe ko, kansi muna mandi menga kaka i kakot’e kiamakulu muna Muvauka, yo tambula nkûl’a mvu ya mvu. Okala vo kadi, e Kristu kakota muna Muvauka mwavangilwa mu moko ko, e nkutu-bandu a muna mwaludi; mun’ezulu kibeni kaka, kamoneka vana ndose a Nzambi, muna diambu dieto wau.’—Ayibere 9:11, 12, 24.

17 O Kristu kanata menga mandi kibeni ko kun’ezulu.  (1 Korinto 15:50) Kansi, wanata esinsu kia menga mandi: ntalu ya moyo wa kimuntu kiandi kialunga. I bosi, vava kamoneka vana ndose a Nzambi, wasunzula e ntalu a moyo wau se lukulu lwa wantu asumuki. Nga Yave watambula e kimenga kiaki? Elo, e ziku kia diambu diadi kiamoneka kina kia Pentikosti ya mvu 33 wa T.K., vava mwand’avelela wabungulwa muna 120 ma alongoki muna Yerusaleme. (Mavangu 2:1-4) Kana una vo evangu diadi diakiese kikilu diakala, kansi lwaluna lubantiku kwandi lwa nsendo mia lukulu.

Nluta Mia Lukulu

18, 19. (a) Nkia buka yole ibakanga e nluta mia lubakanisu muna menga ma Kristu? (b) Kuna kwa “ndong’ayingi” nkia nluta mia unu ye mia kusentu bebakanga muna lukulu?

18 Muna nkand’andi kwa esi Kolosai, o Paulu wayika vo muna Kristu, o Nzambi wabakanisa lekwa yawonso kwa yandi kibeni mu sia ungudi muna menga mabunguka ma Yesu vana nti a mpasi. O Paulu wasasila mpe vo buka yole yaswaswana ina muna lubakanisu lwalu, lekwa “ina kun’ezulu” ye lekwa “in’ova nza.” (Kolosai 1:19, 20; Efeso 1:10) E buka kiantete i 144.000 kia Akristu bena ye vuvu kia sala e salu kia kinganga kun’ezulu yo yala kumosi yo Kristu Yesu mu nza yawonso. (Lusengomono 5:9, 10; 7:4; 14:1-3) Muna yau, wantu awonso alemvoka bebak’e nluta mia lukulu malembe malembe mun’ezunda dia mvu.—1 Korinto 15:24-26; Lusengomono 20:6; 21:3, 4.

19 E lekwa “in’ova nza” i wantu bevwila moyo alunga muna Paradiso ova ntoto. Muna Lusengomono 7:9-17 beyikilwanga vo “ndong’ayingi” besala yo moyo muna ntangwa “mpasi zayingi.” Kansi, oyau ke bafwete vingila ko o luvuluku muna bak’e nluta mia lukulu. Oyau “basukwila mpe e mvwatu miau yo pembesela mio muna  menga ma Mwan’ememe.” Wau vo bekwikilanga muna lukulu, tuk’owau betambulanga e nluta mia mwanda mia nkubika yayi ya zola. Beyikilwanga vo asongi ye akundi a Nzambi! (Yakobo 2:23) Mu kuma kia kimenga kia Yesu, ‘befinamanga vana kunda kia nsambu kuna nkabu.’ (Ayibere 4:14-16) Kele vo basumukini belolokwanga. (Efeso 1:7) Kana una vo asumuki, bena ye ntona zambote. (Ayibere 9:9; 10:22; 1 Petelo 3:21) Ozevo, ke bevingilanga lubakanisu kusentu ko, kansi tuk’owau bebakaniswanga yo Nzambi! (2 Korinto 5:19, 20) Mun’ezunda dia mvu mu malembe malembe ‘bevevoka muna kibundu kia uwolezia’ ye kuna mbaninu bevwa ‘luvevoko lwa nkembo a wan’a Nzambi.’—Roma 8:21.

20. O badikanga lukulu adieyi kuvanganga kwa ngeye?

20 ‘Tutonda Nzambi muna Yesu Kristu mu kuma kia lukulu!’ (Roma 7:25) O lukulu luna nze diambu diakete, kansi lwafwana kutusivikisa kikilu. (Roma 11:33) Muna badikanga o lukulu ye matondo mawonso lusingika ntima mieto yo kutufinamesa kwa Nzambi ansongi. Nze ntozi a nkunga tuna y’ekuma kia kembela Yave ona “ozolele unsongi ye ndungidi.”—Nkunga 33:5.

^ tini. 11 Adami yo Eva ke bafwana tambula nluta mia lukulu ko. Nsiku a Mose wayika mu kuma kia vonda kuna lukanu vo: “Ke nutambudi lubakanisu ko muna moyo a mumponda-muntu on’onete esumu dia fwa.” (Ntalu 35:31) Kieleka, Adami yo Eva bafwan’o fwa kadi bakolamena Nzambi kuna lukanu. Muna diadi, oyau bavidisa elau diau dia zinga yakwele mvu.

^ tini. 15 Muna kala mfwanani ye Adami wa nsumuki, o Yesu kafwana fwa nze nsedia alunga ko, kansi nze muntu alunga. Sungamena dio vo esumu dia Adami dia lukanu, wazaya e vonza ki’evangu diadi ye mpasi diadi twasa. Ikuma vo muna kituka “Adami ambaninu” yo fukila esumu o Yesu kafwete zaya eziku kiawonso yo zola zindalala ye kwikizi muna Yave. (1 Korinto 15:45, 47) Muna diadi e zingu kia kwikizi kiawonso kia Yesu—kumosi yo lufwa lwandi nze kimenga—lwakala se “vangu dimosi dia ndungidi.”—Roma 5:18, 19.