Ke diambu diakete ko mu sola lukau luna muntu kebadikila vo lwambote. Vana ntandu, ndiona otambula lukau yandi osonga kana vo lukau lwalu lwamfunu yovo ve. E lekwa kina muntu kebadikilanga vo kiamfunu, kuna kw’akaka nanga ke kina mfunu ko.

Muna bonga e nona, e kindende olenda mona vo celular yovo tablet yampa i lukau lusundidi o mfunu. Kansi, kuna kwa mbuta muntu, olenda yangalela tambula lukau luna vo lwa luyindulu, nze lekwa kilundwanga muna kanda. Muna fulu yankaka, e nzimbu i lukau lutoma yangalelwanga tuka kw’ambuta ye aleke, kadi konso muntu olenda zo sadila konso una kazolele.

Kana una vo diampasi, wantu ayingi bekwamanananga vava lukau lusundidi o wete mu vana kwa muntu kezolanga. Kanele vo ezak’e ntangwa ke dilendakananga ko mu solola lukau lwalu, o sungamena maka mambu dilenda sadisa. Yambula twafimpa mambu yá malenda yangidika ona otambwidi lukau.

Luzolo lwa muntu otambula lukau. Yakala dimosi kuna Belfast, kuna Node ya Irlanda wavova vo o mvelo katambula vava kakala ye mvu 10 yovo 11 i lukau lusundidi muna tukau twawonso katambwidi kala. Ekuma? Wavova vo, “Kadi mvelo kikilu yavuanga o mfunu.” E mvovo miandi misonganga vo o zaya dina muntu kavuidi o mfunu i nsabi muna zaya kana vo lukau luyangalelwa yovo ve. Muna kuma kiaki, teka yindula e nsatu za muntu ozolele vana lukau. Vava zaya mana keyangalelanga, kadi mana keyangalelanga o muntu i metuntanga e zolela yandi. Muna bong’e nona, awana bena vo se anunu, beyangalelanga viokesa ntangwa ye esi nzo au. Ntangwa zawonso bekalanga ye tima dia monana yo wan’au ye atekelo au. Kuna kwa yau o kala muna lumbu ya vundu ye esi nzo diluta kubayangidikanga ke mu tambula lukau lwankaka ko.

O toma wunikina muntu, i nsabi muna zaya e zolela yandi. Nkand’a Nzambi ukutuvovesanga vo, ‘twakala ye nzaki za wá, kansi katukadi ye nzaki za vova ko.’ (Yakobo 1:19) Ekolo omokenanga  y’akundi ye yitu yaku, sianga e sungididi muna mambu bezolanga ye mana ke bezolanga ko. Ediadi dikusadisa mu zaya lukau balenda yangalela.

Dina muntu kavuidi o mfunu. Kana nkutu vo lukau ke lufwidi ntalu yayingi ko, ndiona otambula lo olenda yangalala avo lulungisi e nsatu zandi. Kansi, aweyi olenda zayila lukau lulungisa e nsatu za muntu?

Dilenda moneka vo e mpila yambote yazayila e diadi, i yuvula nsatu za muntu yovo dina kazolele. Ayingi muna awana bezolanga kaya, o yuvula dikubakatulanga e kiese kia vana, muna kuma kiaki bevavanga vana lukau lwambote lembi yuvula muntu. Vana ntandu, ekolo akaka bevovelanga mana bezolanga ye mana ke bezolanga ko, nkumbu miayingi ankaka ke bezolanga zayisa nsatu zau ko.

Ozevo, vavanga zaya e mpila zingu kia muntu. Nga o muntu toko, ndumba, wasompa, longo lwandi lwafwa, nkento ansona, wakatulwa mu salu yovo wavundiswa muna salu mu kuma kia kimbuta? I bosi, umvana lusadisu luna e betela ye nsatu zandi.

Muna bakula nsatu za muntu ozolele vana lukau, yuvula akaka ana bena vo e zingu kiau kiafwanana. Balenda kuzayisa mana bevuanga kikilu o mfunu oma malembi zayakana kwa wantu akaka. O zaya e mambu mama, dikusadisa mu vana lukau lulungisa e nsatu za muntu lutila mana akaka balenda yindula.

Ntangwa yafwana. Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “E diambu muna ntangw’andi, kuna kwa wete.” (Ngana 15:23) E sono kiaki kisonganga vo e mpila tuvovelanga yovo zaya e ntangwa ya vova, dilenda twasa nluta yovo ve. Diau dimosi mpe ye mavangu meto. Wauna e mvovo miyikilu muna ntangwa yafwana milenda yangidikila ona owidi mio, o lukau luveno muna ntangwa yafwana lulenda twasa kiese kwa ndiona otambwidi lo.

Nkundi ozolele kazala. Nleke ofokwele sikola yo tambula dipoloma. Akazi bevingilanga mwana owutuka. Nkumbu miayingi, wantu bevananga tukau vava kivangamanga mambu mama. Akaka bemonanga vo dia lusadisu mu soneka mambu mama mu kuma kia mvu ukwiza. Muna mpila yayi balenda kubika lukau balenda kaya muna kolo kiokio. *

Dialudi vo kufwete vana kaka lukau ko muna lumbu yamfunu. Olenda mona kiese kia vana konso ntangwa. Kansi, ofwete keba. Kasikil’owu, avo toko ozolele vana lukau kwa ndumba kondwa kuma, o ndumba olenda yindula vo zola kekunzolanga. Nanga vo kavana lo ye kuma kiasikila, avo ke wau ko dilenda tokanesa muntu. Ediadi disonganga diambu diankaka diamfunu, i sia vo kani difididi muntu mu vana lukau.

Kani dia muntu ovana lukau. Nze una tumwene muna nona kiviokele, diambote mu teka yindula kana vo ndiona otambula lukau olenda kala ye ngindu zabendomoka mu kuma kia lukau. Kuna diak’esambu, ndiona ovana lukau kafwete toma fimpa makani mandi. Ekolo wantu ayingi balenda yindula vo makani mau mambote muna vana lukau, akaka bemonanga nze yau bekomekenwanga mu vana lukau muna nsungi zankaka za mvu. Kansi, akaka bevananga lukau ye vuvu kia tambula lekwa kwa muntu kavene lo.

Adieyi olenda vanga kimana wakala ye kani diambote muna vana lukau? Nkand’a Nzambi uvovanga vo: “Yambula mambu meno mawonso mavangamena muna zola.” (1 Korinto 16:14) Avo zola kwakieleka kukufilanga mu vana tukau yo tokanena wete di’akaka, o tukau twaku tutambulwa kuna kiese. Ongeye mpe omona kiese kitukanga muna kayila akaka. Avo ovene lukau kuna zola, diyangidika mpe Se dieto kuna zulu. Paulu wa ntumwa wasanisina Akristu kuna Korinto mu kuma kia zola basonga muna lungisa e nsatu z’ampangi zau z’Akristu kuna Yuda ana bakala mu mpasi. Paulu wabavovesa vo “Nzambi mvani amvevo kezolanga.”—2 Korinto 9:7.

 O sia e sungididi muna mambu tuvovele kala, dilenda kusadisa mu vana tukau tutwasanga kiese kw’akaka. E mambu mama ye mankaka mpe mafila Nzambi mu vana lukau lusundidi o mfunu kwa wantu awonso. Tulombele wabadika lukau lwalu lwamfunu muna tanga e longi dilende.