BYUVU YINA BANTWENYA KE YUFULAKA
Wa’ faso mu lenda wisana na mulongi ya munu?
Mulongi ke kotaka ve munu
Ntwenya nyonso na lukolo ke na mulongi yina yandi ke talaka ti yandi ke na mambu ya ngolo, to ke ya kukondwa lunungu, to mpe ke na ntima ya yimbi.
Ntwenya mosi ya bakala na nkumbu ya Luis, yina ke na bamvula 21, ke na zabaka dyaka: “Mu vandaka na mulongi mosi ya kento yina ntangu nyonso, yandi vandaka na nzonzolo ya yimbi mpe vandaka zitisaka ve milongoki. Yandi vandaka ve na boma ti ba katula yandi na kisalu, samu yandi kumaka pene-pene na nsuka ya kisalu ya yandi.”
Melanie, yina ke na bamvula 25, ke na kanisaka dyaka na mulongi ya yandi yina vandaka talisaka yandi mpasi. “Mulongi vanda zonzaka ti yandi vanda kwamisaka munu samu mu vanda kwendaka ve na dibuundu ya nene ya bwala yina yandi vandaka. Na yawu, yandi bwelaka ti mu zola mesana na bankwamusu ya yandi.”
Kana nge ke na mulongi mosi yina ke na nyokolaka nge, na kisika ya kulemba, sosa kusadila malongi yayi.
Mambu ya kusala
Soba makanisi ya nge. Konso mulongi ke na mambu yina yandi ke vingilaka na milongoki ya yandi. Meka kuzaba yinki mulongi ya nge ke na vingilaka samu na nge, mpe sala bangolo samu na kulungisa yawu.
Dikanisi ya Biblia: “Muntu ya mayela ke waka mpe ke bakaka malongi mingi.”—Bingana 1:5.
“Mu kwizaka tala ti ni munu zolaka sala bamambu faso mulongi ya munu vanda zola, Na yawu, mu bandaka kusala mingi na lukolo kaka mutindu yandi vanda zola. Ya salaka ti mu banda kuwisana na yandi.”—Christopher.
Vanda na buzitu. Meka kuzonza na faso ya mbote na mulongi ya nge. Ata ti yandi me zonza na nge na faso ya yimbi, kuvutula ve na nkele. Kuzimbana ve ti na meso ya yandi nge ke ve mulongi mutindu yandi, kasi kaka mulongoki.
Dikanisi ya Biblia: “Mambu yina beno ke zonzaka fwana kuvanda ntangu nyonso kitoko mpe ya vanda mutindu ba me tula yawu mungwa. Na yawu beno ke zaba mutindu beno fwana kupesa mvutu na konso muntu.”—Bakolose 4:6.
“Ntangu nyonso ve, milongoki ke pesaka milongi buzitu yina ba ke na yawu nsatu. Na yawu, kana nge sala bangolo samu na kuzitisa milongi ya nge, ya lenda soba faso ya bawu ya kubakila nge.”—Ciara.
Vanda na kisika ya yandi. Milongi ke mpe bantu faso nge. Ya zola zonza ti mambu ya mpasi ke kuminaka mpe bawu, ba ke vandaka mpe na manyongi mutindu muntu nyonso. Na yawu, kuzonza ve na mbangu ti, ‘Mulongi ya munu ke na ntima ya yimbi’ to ‘Mulongi ya munu ke yiinaka munu.’
Dikanisi ya Biblia: “Beto nyonso ke salaka bafoti.”—Zaki 3:2, noti ya yisi ya paje.
“Kisalu ya mulongi ke mpasi mingi. Mu kanisa ti ya ke mpasi na kukipe mpe na kulonga bana nyonso na faso ya mbote. Ntangu nyonso mu ke kanisaka na kusala bangolo samu mu bwela ve dyaka mpasi na kisalu ya mulongi.”—Alexis.
Solola na bibuti ya nge. Bibuti ya nge ke sosaka kaka mambu ya mbote samu na nge. Ba zola ti nge lenda na lukolo, mpe malongi ya bawu ke sadisa nge na kulemba ve na mantwala ya bankwamusu ya mulongi ya nge.
Dikanisi ya Biblia: “Mambu yina muntu ke zolaka kusala ke nungaka ve kana kusolola kele ve.”—Bingana 15:22.
“Bibuti me zaba mingi na faso ya kuyidika bamambu yina bantwenya ke bwabanaka na yawu, samu ba lutaka mpe kuna. Na yawu, kuwa malongi yina ba ke pesa nge, ya lenda sadisa nge na kununga.”—Olivia.
Wa’ faso kusolola na yandi
Ntangu ya nkaka nge lenda vanda na nsatu ya kusolola na mulongi ya nge na faso yandi ke na bakilaka nge. Kana nge ke na boma, kutekita ve. Ya ke kaka kusolola, mpe nge lenda pamuka na kutala ti ya ke bongisa bamambu.
Dikanisi ya Biblia: “Bika beto sala nyonso yina beto lenda sala, samu na kuvanda na kizunu.”—Baroma 14:19.
“Kana mulongi ke na bakilaka kaka nge na faso ya yimbi, yufula yandi kana ya ke na mambu nge salaka yandi. Mvutu ya yandi ke sadisa nge na kutala kisika yina nge lenda bongisa.”—Juliana.
“Ya ke vanda mbote nge yufula yandi yawu ntangu beno ke vanda kaka beno zole. Ya lenda vanda tekila ngunga ya yandi to na manima ya yawu. Mu kanisa ti yandi ke kuwa nge mbote-mbote mpe ke zitisa nge samu nge me soola faso ya mbote ya kusolola na yandi.”—Benjamin.
DISOLO YA TSYELEKA
“Mu vanda kuzwaka ve banoti ya mbote na lukolo, mpe mulongi ya munu vanda tadila munu mutindu muntu yina ke ve na mfunu. Mu kumaka na nsatu ya kubika lukolo samu yandi kumisaka luzingu ya munu mpasi.
“Mu kwendaka tala mulongi ya nkaka samu na kuzaba dikanisi ya yandi. Yandi zonzaka na munu: ‘Yandi zaba ve nge mbote-mbote, nge mpe zaba ve yandi mbote-mbote. Ya ke vanda mbote nge kwenda tala yandi mpe nge zonzila yandi mambu yango. Kana nge sala yawu, ya lenda sadisa bampangi ya nkaka yina ke vandaka mpe na boma ya kusolola na yandi.’
“Ya vandaka mambu ya nsuka yina mu vandaka na nsatu ya kusala! Kasi, ntangu mu kanisaka na mambu yina yandi zonzaka na munu, mu talaka ti ya zolaka vanda mbote mu sala yawu, samu mu zolaka ti bamambu soba.
“Kilumbu yina landaka, mu kwendaka tala mulongi ya munu, mpe na buzitu nyonso, mu zonzaka na yandi ti mu ke sepelaka na faso ya yandi ya kulonga beto mpe mu ke na nsatu ya kulongoka dyaka mingi. Kasi ya ke mpasi samu na munu mpe mu zaba ve yinki ya kusala. Yandi lakisaka munu bamambu ya kusala samu mu yidika kisalu ya munu mpe yandi zonzaka ti yandi lenda sadisa munu ata na manima ya lukolo, to ata na telefone.
“Mu pamukaka! Na nzila ya disolo yina mu kuzwaka na yandi, kizunu kotaka na kati ya beto mpe kusala lukolo ya munu na faso ya mbote, kumaka pete.”—Maria.
Dilongi: Kana nge ke ve na wisanaka na mulongi ya nge, baka yawu mutindu formation yina ke sadisa nge ntangu nge ke kula. Katie, yina kele na bamvula 22, me zonza: “Ata na manima ya kusala lukolo, nge ke bwabana bantu ya nkaka yina ke vanda na lutumu na zulu ya nge, mpe ke bakilaka ve na faso ya mbote bantu yina ke na yisi ya bawu ntangu nyonso. Kana nge kanga ntima na mantwala ya bankwamusu ya mulongi ya nge, ya ke bongisa nge na bankwamusu yina ke kwiza na mantwala, na luzingu ya nge.”
