Gɔd in nem we dɛn rayt wit dɛn 4 Ibru lɛta dɛn ya, יהוה, de insay di Ibru Skripchɔ dɛn lɛk 7,000 tɛm. Di Nyu Wɔl Transleshɔn rayt dɛn 4 Ibru lɛta dɛn ya we dɛn kɔl Tɛtragrametin as “Jiova.” Dis nem bɔku pas ɔl di ɔda nem dɛn insay di Baybul. Pan ɔl we di wan dɛn we rayt di Baybul tɔk bɔt Gɔd as di “Ɔlmayti,” as di “Wan We De Pantap Ɔlman,” ɛn as “Lɔd,” na di 4 lɛta dɛn we dɛn yuz fɔ spɛl Gɔd in nem insay Ibru nɔmɔ dɛn bin de yuz fɔ sho in rial nem.

Na Jiova Gɔd insɛf sɛf bin de tɛl di wan dɛn we rayt di Baybul fɔ yuz in nem. Fɔ ɛgzampul, i bin mek di prɔfɛt Joɛl rayt se: “Ɛnibɔdi we de kɔl Jiova in nem go sev.” (Joɛl 2:32) Ɛn Gɔd bin mek wan pan di man dɛn we rayt di sam buk rayt se: “Lɛ pipul dɛn no se yu we nem Jiova, na yu Wangren De Pantap Ɔlman na di wɔl.” (Sam 83:18) Insay di Sam buk, we na buk we dɛn rayt lɛk pɔɛm, we Gɔd in pipul dɛn bin de siŋ ɛn rid, Gɔd in nem de de lɛk 700 tɛm so. Bɔt wetin mek Gɔd in nem dɔn lɔs insay bɔku Baybul dɛn? Wetin mek di Nyu Wɔl Transleshɔn yuz di nem “Jiova”? Wetin Gɔd in nem we na Jiova min?

Wetin mek di nem dɔn lɔs insay bɔku Baybul dɛn? Di rizin dɛn difrɛn. Sɔm pipul dɛn fil se di Ɔlmayti Gɔd nɔ nid spɛshal nem we dɛn fɔ kɔl am. Sɔm dɛn de tink da we de bikɔs dɛn biliv wetin di Ju pipul dɛn bin biliv bɔt Gɔd in nem. Di Ju pipul dɛn nɔ bin de yuz Gɔd in nem bikɔs dɛn bin de fred fɔ briŋ badnem pan di nem. Ɔda wan dɛn stil fil se bikɔs nɔbɔdi nɔ no di rayt we aw fɔ kɔl Gɔd in nem, i bɛtɛ fɔ yuz taytul dɛn lɛk “Lɔd” ɔ “Gɔd.” Dɛn kayn tɔk dɛn de nɔ rili mek sɛns fɔ dɛn rizin dɛn ya:

•   Di wan dɛn we de agyu se Ɔlmayti Gɔd nɔ nid spɛshal nem, de fɔgɛt se di fɔs fɔs pepa dɛn we gɛt Gɔd in Wɔd ɛn di wan dɛn we dɛn bin dɔn kip frɔm bifo Krays in tɛm, gɛt Gɔd in rial nem. As wi bin dɔn rid, Gɔd bin mek dɛn rayt in nem insay in Wɔd fɔ lɛk 7,000 tɛm. Dat sho klia wan se i want lɛ wi sabi ɛn yuz in nem.

• Transletɔ dɛn we dɔn pul Gɔd in nem bikɔs dɛn want fɔ rɛspɛkt wetin di Ju pipul dɛn biliv fɔgɛt wan impɔtant tin. Pan ɔl we sɔm Lɔ ticha dɛn nɔ gri fɔ kɔl di nem, dɛn nɔ bin pul am na di Baybul dɛn we dɛn bin de yuz. Di fɔstɛm skrol dɛn we dɛn fɛn na Kumran nia di Dɛd Si, bin gɛt bɔku say dɛn usay di nem de. Sɔm Baybul transletɔ dɛn de tink se na Gɔd in nem bin de na di say dɛn we dɛn yuz di taytul “LƆD” we dɛn spɛl wit kapital lɛta dɛn. Bɔt di kwɛstyɔn stil na dat, Wetin mek dɛn transletɔ dɛn ya nɔ fred fɔ chenj ɔ pul Gɔd in nem insay di Baybul we dɛn no se i de insay di Baybul tɛks bɔku bɔku tɛm? Udat dɛn biliv se gi dɛn pawa fɔ chenj ɔ pul Gɔd in nem insay di Baybul? Na dɛn nɔmɔ no.

• Di wan dɛn we se i nɔ fayn fɔ yuz Gɔd in nem bikɔs nɔbɔdi nɔ sabi kɔl am fayn, nɔ de fred fɔ yuz Jizɔs in nem. Di we aw Jizɔs in disaypul dɛn bin de kɔl in nem trade, difrɛn frɔm di we aw bɔku Kristian dɛn de kɔl am tide. I go mɔs bi se Kristian dɛn we na Ju bin de kɔl am Ye·shuʹa‛. Ɛn di taytul “Krays,” dɛn bin de kɔl am Ma·shiʹach, ɔ “Mɛsaya.” Kristian dɛn we bin de tɔk Grik bin de kɔl am I·e·sousʹ Khri·stosʹ, ɛn Kristian dɛn we bin de tɔk Latin bin de kɔl am Ieʹsus Chriʹstus. Bikɔs na Gɔd bin de gayd dɛn, di we aw dɛn bin de kɔl di nem insay Grik de insay di Baybul, dat sho se di Kristian dɛn we bin de da tɛm de bin de yuz di we aw dɛn de kɔl di nem insay dɛn langwej. Semweso, di Nyu Wɔl Baybul Transleshɔn Kɔmiti fil se i mek sɛns fɔ yuz di nem, “Jiova” pan ɔl we nɔto so fɔstɛm Ibru pipul dɛn bin rili de kɔl am.

Wetin mek di Nyu Wɔl Transleshɔn de yuz di nem “Jiova”? Insay Inglish, dɛn de yuz YHWH fɔ tinap fɔ di 4 lɛta dɛn we dɛn de yuz fɔ spɛl Gɔd in nem insay Ibru (יהוה). Lɛk aw ɔl Ibru wɔd dɛn bin de trade, di 4 lɛta dɛn we dɛn yuz fɔ spɛl Gɔd in nem insay Ibru, nɔ bin gɛt vawɛl dɛn. We dɛn bin de tɔk Ibru trade, di wan we de rid, nain bin de put di vawɛl dɛn na di say we dɛn fit fɔ de.

Afta lɛk wan tawzin ia we dɛn dɔn fɔ rayt di Ibru Skripchɔ dɛn, sɔm masta sabi bukman dɛn we na Ju dɛn bin mek sayn dɛn  we go ɛp pɔsin fɔ no us vawɛl dɛn fɔ yuz we i de rid Ibru. Bɔt da tɛm de, bɔku Ju dɛn bin biliv di lay lay tɔk we dɛn bin de tɔk fɔ se i bad fɔ kɔl Gɔd in rial nem lawd wan, so dɛn fɛn ɔda wɔd dɛn fɔ yuz. Sɔntɛm, we dɛn bin de kɔpi di 4 lɛta dɛn we dɛn yuz fɔ spɛl Gɔd in nem insay Ibru, dɛn jɔyn di ɔda wɔd dɛn we gɛt vawɛl dɛn wit di 4 lɛta dɛn we tinap fɔ Gɔd in nem. So di fɔstɛm pepa dɛn we bin gɛt dɛn sayn dɛn we pɔsin go yuz as vawɛl dɛn nɔ de ɛp pɔsin fɔ no aw dɛn bin de kɔl di nem insay Ibru. Sɔm dɛn fil se dɛn bin de kɔl di nem “Yawɛ,” bɔt ɔda wan dɛn tink se ɔda we dɛn de fɔ kɔl am. Insay wan Dɛd Si Skrol we gɛt af pat pan Livitikɔs insay Grik, dɛn spɛl Gɔd in nem as Iao. Apat frɔm dis we aw dɛn bin de kɔl am, sɔm pipul dɛn we bin de rayt Grik bin de kɔl am Iae, I·a·beʹ, ɛn I·a·ou·eʹ. Wi nɔ no aw Gɔd in savant dɛn bin de kɔl Gɔd in nem insay Ibru, so wi nɔ go se paopa wi go kɔl am da sem we aw dɛn bin de kɔl am trade. (Jɛnɛsis 13:4; Ɛksodɔs 3:15) Wetin wi no na dat, Gɔd yuz in nem bɔku tɛm we i bin de tɔk to in pipul dɛn; in pipul dɛn bin de yuz da nem de we dɛn bin de tɔk to am, ɛn dɛn bin de yuz am we dɛn bin de tɔk to ɔda pipul dɛn.—Ɛksodɔs 6:2; 1 Kiŋ 8:23; Sam 99:9.

Wetin mek di Nyu Wɔl Transleshɔn yuz di wɔd “Jiova”? Na bikɔs dis we fɔ kɔl Gɔd in nem dɔn te insay Inglish.

Di fɔs tɛm we dɛn yuz Gɔd in nem insay Inglish na bin insay 1530 we Wiliam Tindel translet frɔm Jɛnɛsis to Dyutɔrɔnɔmi. I bin yuz di wɔd “Ieoua.” As tɛm de go, Inglish chenj ɛn dɛn chenj di spɛlin fɔ Gɔd in nem to aw i de naw. Fɔ ɛgzampul, insay di ia 1612, Ɛnri Aynswɔt bin yuz di wɔd “Iehova” we i bin  de translet di Sam buk. Dɔn insay 1639, we dɛn rayt ɛn print am wit Jɛnɛsis to Dyutɔrɔnɔmi, dɛn yuz di nem “Jiova” insay de. Insay 1901, di wan dɛn we mek di American Standard Version yuz di nem “Jiova” ɛnisay we Gɔd in nem de insay di Ibru tɛks.

We wan masta sabi bukman we bɔku pipul dɛn rɛspɛkt we nem Josɛf Brayant Rotaam, bin de ɛksplen wetin mek i yuz di wɔd “Jiova” bifo i yuz “Yahweh” insay in buk we nem Studies in the Psalms, i bin se i want fɔ yuz “wɔd we bɔku pipul dɛn we de rid Baybul sabi (ɛn gri wit).” Insay 1930, wan masta sabi bukman we nem A. F.  Kikpatrik bin tɔk di sem tin bɔt aw dɛn yuz di nem “Jiova.” I bin se: “Di wan dɛn we stɔdi bɔt aw wɔd fɔ de insay langwej bin de agyu fɔ se, dɛn fɔ yuz di wɔd Yahveh ɔ Yahaveh; bɔt i dɔn te we di wɔd JIOVA de insay Inglish langwej, ɛn nɔto di rayt we fɔ kɔl di nem rili impɔtant, bɔt na fɔ no se nain Rial Nem dat, ɛn nɔto jɔs ɛnikayn taytul lɛk ‘Lɔd.’”

Wetin di nem Jiova min? Di nem Jiova kɔmɔt frɔm wan vab insay Ibru we min “fɔ bi,” ɛn sɔm masta sabi bukman dɛn tink se i de rili sho wetin da vab de min we pɔsin yuz am insay Ibru. So di Nyu Wɔl Baybul Transleshɔn Kɔmiti kam fɔ ɔndastand se Gɔd in nem min, “I De Mek Wetin I Want Bi.” Masta sabi bukman dɛn gɛt difrɛn difrɛn tin dɛn we dɛn tink, so wi nɔ go se paopa na di minin dat. Bɔt dis minin rili fit Jiova bikɔs nain mek ɔltin, ɛn i de mek ɔltin bi lɛk aw i want am. I nɔ jɔs mek di wɔl ɛn mɔtalman, bɔt as tɛm de go ɛn tin dɛn de apin, i de kɔntinyu fɔ mek wetin i want bi.

Di minin we Jiova in nem gɛt nɔ jɔs tap pan di vab we de na Ɛksodɔs 3:14 we se: “A Go Bi Wetin A Want fɔ Bi” ɔ “A Go Pruv fɔ Bi Wetin A Go Pruv fɔ Bi.” Dɛn wɔd dɛn ya nɔ rili ɛksplen di minin fɔ Gɔd in nem if yu tink bɔt dɛn gud gud wan. I jɔs de sho wan pan di kwaliti dɛn we Gɔd gɛt fɔ se i kin bi ɛnitin we i nid fɔ bi fɔ mek wetin i bin dɔn tɔk, apin di we aw i want am. Pan ɔl we wi go ɔndastand di nem Jiova dis kayn we, i nɔ jɔs tap to wetin i want fɔ bi. I kin min bak wetin i want fɔ apin to di tin dɛn we i mek, ɛn fɔ mek wetin i bin dɔn tɔk, apin di we aw i want am.