A2
Tin dɛn we De Insay Dis Baybul
Dɛn bin pul di Nyu Wɔl Transleshɔn fɔ di Kristian Grik Skripchɔ Dɛn insay Inglish insay di ia 1950, ɛn dɛn pul di wan ol Nyu Wɔl Transleshɔn fɔ di Oli Skripchɔ Dɛn insay di ia 1961. Frɔm da tɛm de, bɔku bɔku pipul dɛn dɔn ebul fɔ rid di Baybul insay pas 210 langwej dɛn, ɛn dɛn dɔn bɛnifit frɔm di Oli Skripchɔ Dɛn we kɔrɛkt ɛn izi fɔ rid we dɛn translet frɔm di orijinal langwej dɛn.
Insay di 50 ia we dɔn pas, langwej dɛn dɔn chenj. Na dat mek di Nyu Wɔl Baybul Transleshɔn Kɔmiti si se nid de fɔ mek transleshɔn we di mɛsej go tɔch di wan dɛn we de rid di Baybul insay wi yon tɛm, dɛn at. Fɔ lɛ dɛn ebul du dat, dɛn tray fɔ mɛmba dɛn tin dɛn ya:
-
Dɛn yuz wɔd dɛn we pipul dɛn de ɔndastand insay wi yon tɛm. Fɔ ɛgzampul, insay wan Krio Baybul, pipul dɛn fil se di wɔd “ebul bia trɔbul” kin min “pɔsin we de sɔfa fɔ lɔng tɛm.” Bɔt di tin we dis wɔd rili min na we “pɔsin de mek-ɔp in maynd fɔ kɔntrol insɛf.” Ɛn di wɔd we gi di kɔrɛkt aydia fɔ dis na “peshɛnt.” (Galeshians 5:22) Wi nɔ yuz “lanin bɔy,” bifo dat, wi yuz “disaypul.” (Matyu 28:19) Wi nɔ yuz “una nɔ fɔ kip una kɔmpin in wɛf ɔ in man,” bifo dat, wi yuz “yu nɔ fɔ lɛf yu man ɔ wɛf ɛn go du mami ɛn dadi biznɛs wit ɔda pɔsin.” (Ɛksodɔs 20:14) Insay dis Baybul, wi nɔ yuz “fri layf,” bifo dat, wi yuz “mami ɛn dadi biznɛs di we aw Gɔd nɔ want.” (Galeshians 5:19) Insay sɔm vas dɛn, wi yuz di wɔd “sote go” as “trade trade,” ɛn “we nɔ gɛt biginin ɛn . . . ɛndin.”—Mayka 5:2; Sam 90:2.
Trade trade, insay Ibru ɛn Grik, di wɔd “sid” kin min sid fɔ plant, pikin, ɔ granpikin, ɔ spam. Bikɔs pipul dɛn nɔ de yuz di wɔd “sid” we dɛn de tɔk bɔt mɔtalman, wi dɔn chenj am to wɔd dɛn we de gi di kɔrɛkt minin akɔdin to di say dɛn we dɛn yuz dɛn. (Jɛnɛsis 1:11; 22:17; 48:4; Matyu 22:24; Jɔn 8:37) Na bɔku say dɛn, wi de yuz di wɔd “pikin” we wi de tɔk bɔt di prɔmis we Gɔd bin mek na Idɛn we de na Jɛnɛsis 3:15.
-
Baybul wɔd dɛn we dɛn ɛksplen klia wan. Ɔda Baybul dɛn tɔk se Jizɔs day pan krɔs. Dis transleshɔn mek wi no klia wan se Jizɔs day pan stik we i sɔfa pan, nɔto pan krɔs. Insay skripchɔ dɛn lɛk Matyu 10:38 ɛn Mak 8:34, wi yuz “stik we i go sɔfa pan” ɛn gi am futnot we de tɛl di pɔsin fɔ rid Baybul Wɔd dɛn Minin. Ɔnda di pat we se Baybul Wɔd dɛn Minin, dɛn ɛksplen smɔl bɔt di orijinal Grik wɔd ɛn wetin i min. Sɔntɛnde, pɔsin go nid fɔ ɛksplen wɔd dɛn we dɛn yuz na di Inglish Nyu Wɔl Transleshɔn so dat pɔsin go ɔndastand dɛn fayn fayn wan. Fɔ ɛgzampul, insay di Baybul, di Ibru wɔd “Shiol” ɛn di Grik wɔd “Ediz” kin min mɔtalman in grev. Bɔku pipul dɛn nɔ sabi dɛn wɔd dɛn de ɛn “Ediz” gɛt tu difrɛn minin dɛn bikɔs ɔf aw dɛn yuz am insay Grik. So dɛn chenj ɔl tu dɛn wɔd dɛn de to wetin di wan dɛn we rayt di Baybul rili min, dat na, “di Grev.” So di wɔd dɛn “Shiol” ɛn “Ediz” de naw na futnot.—Sam 16:10; Akt 2:27.
Di Ibru wɔd neʹphesh ɛn di Grik wɔd psy·kheʹ kin min “sol.” Bikɔs pipul dɛn gɛt difrɛn we dɛn aw dɛn ɔndastand di wɔd “sol,” dis tin we dɛn du ɛp di wan dɛn we de rid fɔ no aw di wan dɛn we Gɔd yuz fɔ rayt di Baybul yuz di orijinal wɔd dɛn. Akɔdin to di say dɛn we dɛn yuz dɛn wɔd dɛn ya, dɛn kin min (1) pɔsin, (2) pɔsin in layf, (3) animal dɛn we gɛt layf, (4) di tin dɛn we pɔsin want ɛn lɛk fɔ du, ɔ sɔntɛnde, i kin ivin min (5) pɔsin we dɔn day. Bɔt bikɔs i nɔ kɔmɔn fɔ yuz di wɔd “sol” dɛn kayn we dɛn de insay Krio, dɛn disayd fɔ yuz dɛn wɔd dɛn de akɔdin to wetin dɛn min, ɛn dɛn kin gi am futnot we se “Ɔ ‘sol.’” (Fɔ ɛgzampul, luk Jɛnɛsis 1:20; 2:7; Livitikɔs 19:28; Sam 3:2; Prɔvabs 16:26; Matyu 6:25.) Bɔt insay sɔm pat dɛn we dɛn rayt lɛk pɔɛm ɔ insay sɔm pat dɛn we bɔku pipul dɛn sabi, dɛn yuz di wɔd “sol” na di men vas, ɛn dɛn gi am futnot we de tɛl di pɔsin fɔ rid Baybul Wɔd dɛn Minin ɔ dɛn sho ɔda we aw dɛn yuz di wɔd “sol.” —Dyutɔrɔnɔmi 6:5; Sam 131:2; Prɔvabs 2:10; Matyu 22:37.
Dɔn bak, wi yuz di wɔd “kidni” we wi de tɔk bɔt am as pat pan wi bɔdi. Bɔt we wi yuz am as wɔd we gɛt ɔda minin lɛk aw i de insay Sam 7:9 ɛn 26:2 ɛn Rɛvɛleshɔn 2:23, wi yuz wetin i min na da vas de, dat na, “di we aw [pɔsin] rili de fil” ɔ “di tin dɛn we [pɔsin] de tink bɔt,” ɛn wi put di wɔd-fɔ-wɔd transleshɔn na di futnot.
Insay sɔm vas dɛn, wi kin yuz di wɔd-fɔ-wɔd transleshɔn fɔ “at” ɛn “ɔn.” Bɔt sɔntɛnde, wi kin gi di ɔda minin dɛn we dɛn gɛt. Wan-wan say dɛn we di sɛns nɔ klia, wi kin ɛksplen wetin dɛn min. Fɔ ɛgzampul, wi yuz “bɛst” wi nɔ yuz “fat” ɛn wi yuz “rɛspɛkt” wi nɔ yuz “ɔn.” (Dyutɔrɔnɔmi 32:14; Job 16:15) Dɛn tɔk bɔt sɔm pan dɛn wɔd dɛn ya na di pat we nem “Baybul Wɔd dɛn Minin.”
Ɔda tin dɛn we de insay dis Baybul:
Dis Baybul gɛt futnot dɛn. Di futnot dɛn sheb to 4 pat:
-
“Ɔ” Ɔda we dɛn we pɔsin go tɔk wetin de na Ibru, Arameik, ɔ Grik we go gi di sem minin.—Jɔshwa 1:8, futnot, “yu fɔ put yu vɔys dɔŋ we yu de rid”; Rɛvɛleshɔn 16:12, futnot, “na di ist.”
-
“Ɔ i kin bi” Dis na ɔda we fɔ tɔk di kɔrɛkt tin we de na di men vas, bɔt i difrɛn frɔm di wan we ɔlrɛdi de de.—Jɛnɛsis 21:6, “laf wit mi”; Zakaraya 14:21, “Kenanayt.”
-
“Insay Ibru, Insay Arameik, ɔ Insay Grik Dis na wɔd-fɔ-wɔd transleshɔn frɔm Ibru, Arameik, ɔ Grik, ɔ i kin tɔk bɔt wetin di orijinal wɔd dɛn min.—Jɛnɛsis 30:22, “bɛlɛ”; Ɛksodɔs 32:9, “trangayes.”
-
Minin ɛn sɔntin we de ɛksplen wetin de na di men vas Nem dɛn minin dɛn (Jɛnɛsis 3:17, “Adam”; Ɛksodɔs 15:23, “Mera”); tin dɛn we gɛt fɔ du wit wet ɛn mɛzhɔmɛnt (Jɛnɛsis 6:15, “kyubit”); dɛn ɛksplen udat wan patikyula pronawn tinap fɔ (Jɛnɛsis 38:5, “I”); infɔmeshɔn we de na di Apɛndiks ɛn di Baybul Wɔd dɛn Minin we de ɛp wi fɔ no sɔntin.—Jɛnɛsis 37:35, “Grev”; Matyu 5:22, “Gɛɛna.”
Di frɔnt say we gɛt di pat we nem ““Wetin Wi Kin Lan Frɔm Gɔd in Wɔd?” tɔk bɔt di men tin dɛn we di Baybul de tich. Jɔs afta di Baybul buk dɛn, yu go si di “Tin dɛn fɔ No bɔt di Buk dɛn na di Baybul,” “Wɔd dɛn na di Baybul,” ɛn “Baybul Wɔd dɛn Minin.” Di Baybul Wɔd dɛn Minin de ɛp pɔsin we de rid di Baybul fɔ ɔndastand sɔm wɔd dɛn we dɛn dɔn pik ɛn wetin na dɛn minin insay di Baybul. Na dɛn sɛkshɔn dɛn ya de na Apɛndiks A: “Prinsipul dɛn we Dɛn Yuz fɔ Translet di Baybul,” “ Di Tin dɛn we De Insay Dis Baybul,” “Aw Wi Gɛt di Baybul?” “Gɔd in Nem Insay di Ibru Skripchɔ Dɛn,” “Gɔd in Nem Insay di Kristian Grik Skripchɔ Dɛn,” “Chat: Prɔfɛt ɛn Kiŋ dɛn We Bin De na Juda ɛn Izrɛl,” ɛn “Men Tin dɛn we Apin we Jizɔs Bin De na di Wɔl.” Apɛndiks B gɛt map dɛn, chat dɛn, ɛn ɔda impɔtant infɔmeshɔn dɛn we go ɛp pɔsin we de stɔdi di Baybul gud gud wan.
Frɔm Jɛnɛsis to Rɛvɛleshɔn, ich buk gɛt wetin dɛn kɔl, Tin dɛn we De Insay Dis Buk ɛn sɔm vas dɛn we de ɛp di pɔsin we de rid fɔ no wetin de insay di wan ol buk. Di midul pat na ɛni pej gɛt skripchɔ dɛn we gɛt sɔntin fɔ du wit ɔda Baybul vas dɛn.

