A3
Aw Wi Gɛt di Baybul?
Di Wan we gɛt di Baybul ɛn di Wan we mek dɛn rayt am, nain bak dɔn kip am sef te naw. Nain mek dɛn rayt dɛn wɔd dɛn ya:
“Wi Gɔd in wɔd go de sote go.”—Ayzaya 40:8.
Dɛn wɔd dɛn de na tru, pan ɔl we no orijinal Baybul manyuskript fɔ di Ibru ɛn Arameik Skripchɔ dɛn a ɔ fɔ di Kristian Grik Skripchɔ dɛn nɔ de te to dis wi tɛm. So aw wi shɔ se di tin dɛn we de insay di wan we wi gɛt tide gɛt di sem minin wit di orijinal wan dɛn we Gɔd bin mek dɛn rayt?
PIPUL DƐN WE BIN DE KƆPI KIP GƆD IN WƆD SEF
Fɔ di Ibru Skripchɔ dɛn, pat pan di ansa gɛt fɔ du wit wan tradishɔn we Gɔd bin mek trade trade fɔ se dɛn fɔ kɔpi in wɔd. b Fɔ ɛgzampul, Jiova bin tɛl di kiŋ dɛn na Izrɛl fɔ kɔpi di Lɔ fɔ dɛnsɛf. (Dyutɔrɔnɔmi 17:18) Dɔn bak, Gɔd bin gi di Livayt dɛn di wok fɔ kip di Lɔ sef ɛn fɔ tich di pipul dɛn di Lɔ. (Dyutɔrɔnɔmi 31:26; Nɛimaya 8:7) Afta dɛn kapchɔ di Ju dɛn ɛn kɛr dɛn go na Babilɔn, dɛn bin mek wan grup we bin gɛt pipul dɛn we de kɔpi ɔ we dɛn kɔl skrayb dɛn (Sofirim). (Ɛzra 7:6, futnot) As tɛm de go, dɛn skrayb dɛn ya bin kɔpi di 39 buk dɛn na di Ibru Skripchɔ dɛn bɔku bɔku wan.
Fɔ lɔng lɔng tɛm, skrayb dɛn bin dɔn de tek tɛm fɔ kɔpi dɛn buk dɛn ya. Dyurin di Midul Ej, (500-1500 afta Krays) wan grup we bin gɛt Ju skrayb dɛn we dɛn bin de kɔl di Masorɛt dɛn bin kɔntinyu wit di tradishɔn fɔ de kɔpi. Di kɔmplit Masorɛtik manyuskript we ol pas ɔl na di Lɛningrad Kodɛks we dɔn de frɔm di ia 1008 ɔ 1009 afta Krays. Bɔt arawnd di ia 1950, dɛn bin fɛn lɛk 220 Baybul manyuskript dɛn ɔ sɔm pat dɛn na ɔda manyuskript dɛn amɔng di Dɛd Si Skrol dɛn. Dɛn Baybul manyuskript dɛn ya bin ol pas di Lɛningrad Kodɛks pas wan tawzin ia. We dɛn kɔmpia di Dɛd Si Skrol dɛn wit di Lɛningrad Kodɛks, dɛn kam fɔ si wan impɔtant pɔynt. Pan ɔl we di Dɛd Si Skrol dɛn gɛt sɔm difrɛns pan wɔd dɛn, nɔn pan dɛn difrɛns dɛn de nɔ afɛkt di mɛsej we de de.
Wetin wi go se bɔt di 27 buk dɛn we de na di Kristian Grik Skripchɔ dɛn? Na sɔm pan Jizɔs Krays in apɔsul dɛn ɛn sɔm pan di fɔstɛm disaypul dɛn bin fɔs rayt dɛn buk dɛn ya. Di fɔstɛm Kristian dɛn bin kɔpi dɛn buk dɛn ya fɔ fala di Ju skrayb dɛn tradishɔn. (Koloshians 4:16) Pan ɔl we di Roman Ɛmparɔ we na Dayoklishian ɛn ɔda pipul dɛn bin tray fɔ dɔnawe wit ɔl di fɔstɛm Kristian dɛn buk dɛn, bɔku bɔku pepa dɛn ɛn manyuskript dɛn dɔn de sef wan te to dis wi tɛm.
Dɛn bin translet bak di tin dɛn we di Kristian dɛn rayt insay ɔda langwej dɛn. Dɛn bin translet di Baybul insay dɛn fɔstɛm langwej dɛn. Langwej dɛn lɛk, Amenian, Kɔptik, Itiopik, Jɔjian, Latin, ɛn Siriak.
DI IBRU ƐN GRIK TƐKS WE DƐN YUZ FƆ TRANSLET
Nɔto ɔl di fɔstɛm Baybul manyuskript dɛn we dɛn kɔpi gɛt di sem wɔd dɛn. So aw wi go no wetin bin de insay di orijinal tɛks?
Wi go kɔmpia dis to wan ticha we tɛl 100 studɛnt dɛn fɔ kɔpi wan chapta we de insay wan buk. Ilɛksɛf di orijinal chapta lɔs leta, we yu kɔmpia di 100 kɔpi dɛn, yu go stil no wetin bin de na di orijinal tɛks. Pan ɔl we ɔl di studɛnt dɛn go mek sɔm mistek dɛn, i nɔ rili pɔsibul fɔ mek ɔl di studɛnt dɛn mek di sem mistek dɛn. Semweso, we masta sabi bukman dɛn kɔmpia di bɔku bɔku af af pepa dɛn ɛn Baybul buk dɛn we dɛn bin dɔn kɔpi trade trade we dɛn gɛt, dɛn ebul fɔ si di mistek dɛn we di wan dɛn we bin kɔpi bin mek ɛn dɛn ebul fɔ no wetin bin de na di orijinal tɛks dɛn.
“Wi go tɔk wit kɔnfidɛns se no ɔda buk nɔ de we dɛn kip we stil gɛt kɔrɛkt tin dɛn lɛk di Baybul”
Aw wi go biliv tranga wan se di tin dɛn we de insay di orijinal Baybul tɛks nain dɛn translet kɔrɛkt wan fɔ wi? We wan masta sabi bukman we nem Wiliam H. Grin de tɔk bɔt di tɛks dɛn na di Ibru Skripchɔ dɛn, i tɔk se: “Wi go tɔk wit kɔnfidɛns se no ɔda buk nɔ de we dɛn kip we stil gɛt kɔrɛkt tin dɛn lɛk di Baybul.” We wan masta sabi bukman we nem F. F. Brus bin de rayt bɔt di Kristian Grik Skripchɔ dɛn, we dɛn kin kɔl bak di Nyu Tɛstamɛnt, i tɔk se: “Wi gɛt bɔku ɛvidɛns dɛn fɔ sho se di Nyu Tɛstamɛnt kɔrɛkt pas bɔku ɔda buk dɛn we dɛn bin rayt trade, ɛn pipul dɛn nɔ de ɛva dawt if dɛn buk dɛn de kɔrɛkt.” I tɔk bak se: “If na di difrɛn difrɛn tin dɛn we masta sabi bukman dɛn rayt mek-ɔp di Nyu Tɛstamɛnt, pipul dɛn nɔ fɔ ɛva dawt if i kɔrɛkt.”
Chapta 40 na di buk we nem Ayzaya we de na di Dɛd Si Skrol dɛn (we bin de frɔm 125 to 100 bifo Krays)
We dɛn kɔmpia am wit di Ibru manyuskript dɛn we bin dɔn de fɔ lɛk 1000 ia leta, na smɔl smɔl difrɛns dɛn, dɛn si ɛn bɔku pan dɛn na spɛlin dɛn
Chapta 40 na di buk we nem Ayzaya we de na di Alipo Kodɛks, wan impɔtant Ibru Masorɛtik manyuskript we bin dɔn de frɔm arawnd 930 afta Krays
Di Ibru Tɛks: Na frɔm di Biblia Ibraka we Rudɔlf Kitul rayt dɛn translet di Nyu Wɔl Transleshɔn fɔ di Ibru Skripchɔ Dɛn (1953-1960). Frɔm da tɛm de, nyu Ibru tɛks dɛn we dɛn dɔn ɔpdet we na Biblia Ibraka Stugatɛnsia ɛn Biblia Ibraka Kwinta dɔn gɛt nyu risach dɛn we kɔmɔt frɔm di Dɛd Si Skrol dɛn ɛn ɔda manyuskript dɛn we bin de trade trade. Dɛn tin dɛn ya we masta sabi bukman dɛn rayt, mek dɛn gɛt di Lɛningrad Kodɛks na di men tɛks wit futnot dɛn we gɛt wɔd dɛn we dɛn kɔmpia frɔm wetin ɔda pipul dɛn rayt, lɛk di Samɛritan Pɛntatyuk, di Dɛd Si Skrol dɛn, di Grik Sɛptwajɛnt, di Arameik Tagɔm dɛn, di Latin Vɔlget, ɛn di Siriak Pɛshita. We dɛn bin de mek sɔm chenj dɛn na di Nyu Wɔl Transleshɔn we wi de yuz naw, dɛn bin chɛk di Biblia Ibraka Stugatɛnsia ɛn di Biblia Ibraka Kwinta.
Di Grik Tɛks: Bitwin di ia 1853 ɛn 1881, masta sabi bukman dɛn we na B. F. Wɛstkɔt ɛn F. J. A. Ɔt bin kɔmpia Baybul manyuskript ɛn af af pepa dɛn we bin de we dɛn bin de mek di Grik masta tɛks we dɛn fil se ɔlmost gɛt di sem minin lɛk di orijinal raytin dɛn. Arawnd di ia 1950, di Nyu Wɔl Baybul Transleshɔn Kɔmiti bin yuz da masta tɛks de fɔ du dɛn transleshɔn. Dɛn bin yuz bak ɔda tin dɛn we rayt pan papayrɔs we dɛn tink se bin dɔn de frɔm di ia 125 to 300 afta Krays. Frɔm da tɛm de, dɛn dɔn fɛn mɔ tin dɛn we dɛn rayt pan papayrɔs. Dɔn bak, masta tɛks dɛn lɛk di wan dɛn we Nɛsul ɛn Aland, ɛn di Yunaytɛd Baybul Sosayti rayt fiba wetin masta sabi bukman dɛn faynd awt dɛn biɛn tɛm ya. Dɛn yuz sɔm pan di tin dɛn we dɛn faynd awt insay dis ɛdishɔn we wi de yuz naw.
Dɛn masta tɛks dɛn ya sho klia wan se sɔm pan di vas dɛn na di Kristian Grik Skripchɔ dɛn we de na ol Baybul transleshɔn dɛn, lɛk di King James Version na tin dɛn we dɛn bin ad leta we dɛn bin de kɔpi ɛn dɛn nɔ bin ɛva de pat pan di tin dɛn we Gɔd bin mek dɛn rayt. So bikɔs dɛn bin dɔn bigin fɔ yuz vas dɛn insay Baybul transleshɔn dɛn arawnd di ia 1550, di pul we dɛn pul dɛn vas dɛn de dɔn mek spes de we dɛn de nɔmba vas dɛn na bɔku Baybul dɛn. Di vas dɛn na Matyu 17:21; 18:11; 23:14; Mak 7:16; 9:44, 46; 11:26; 15:28; Lyuk 17:36; 23:17; Jɔn 5:4; Akt 8:37; 15:34; 24:7; 28:29; ɛn Romans 16:24. Insay dis transleshɔn, dɛn put futnot fɔ sho di vas dɛn we dɛn dɔn pul na di say usay dɛn pul dɛn.
Frɔm di lɔng kɔnkluzhɔn fɔ Mak 16 (vas 9-20), di shɔt kɔnkluzhɔn fɔ Mak 16, ɛn di wɔd dɛn we de na Jɔn 7:53–8:11, i klia se nɔn pan dɛn vas dɛn ya nɔ bin de na di orijinal manyuskript. So dɛn nɔ put dɛn lay lay tɛks dɛn de insay dis transleshɔn.
Insay dis ɛdishɔn, dɛn yuz wɔd dɛn we fit wit wetin sɔm masta sabi bukman dɛn gri wit we gɛt di sem minin wit di orijinal raytin. Fɔ ɛgzampul, akɔdin to sɔm manyuskript dɛn, Matyu 7:13 se: “Pas na di smɔl get, bikɔs di get we big ɛn di rod we wayd go mek pɔsin ɛnd-ɔp fɔ day.” Insay di fɔs Nyu Wɔl Transleshɔn dɛn, di wɔd dɛn “di get” nɔ bin de insay di tɛks. Bɔt we dɛn stɔdi di manyuskript dɛn gud gud wan, dɛn kam fɔ si se di wɔd dɛn “di get” bin de na di orijinal tɛks. So wisɛf yuz am insay dis Baybul. Tin lɛk dis de na bɔku say dɛn na di Baybul. Bɔt dɛn difrɛns ya nɔ big ɛn dɛn nɔ chenj di mɛsej we de na Gɔd in Wɔd.
2 Kɔrintians 4:13–5:4 rayt pan wan papayrɔs manyuskript we bin dɔn de frɔm arawnd 200 afta Krays
a Frɔm ya naw te go, wi go de kɔl am di Ibru Skripchɔ dɛn.
b Wan rizin we bin mek dɛn bin nid fɔ kɔpi di manyuskript dɛn, na bikɔs di tin dɛn we dɛn bin de yuz fɔ rayt di orijinal tɛks dɛn pan na tin dɛn we de pwɛl.
