Go dayrɛkt to di men tin

Go dayrɛkt to di say we di difrɛn difrɛn atikul dɛn de

 DI TƆPIK NA DI FRƆNT PEJ | AW GƆD DE SI SIGRƐT?

Bɔku Pipul dɛn De Smok Sigrɛt Ɔlsay na di Wɔl

Bɔku Pipul dɛn De Smok Sigrɛt Ɔlsay na di Wɔl

Sigrɛt nɔ de taya fɔ kil pipul dɛn.

  • Insay di ɔndrɛd ia we dɔn pas, sigrɛt dɔn kil 100,000,000 pipul dɛn.

  • Ɛni ia, i de kil lɛk 6,000,000 pipul dɛn so.

  • Ɛvri wan minit, sigrɛt de kil lɛk tɛn pipul dɛn.

Ɛn natin nɔ de we de sho se sigrɛt go lɛf fɔ kil pipul dɛn.

Masta sabi bukman dɛn we kin tɔk bɔt di we aw sigrɛt kin kil pipul dɛn, dɔn tɔk se if pipul dɛn kɔntinyu fɔ smok te di ia 2030, di pipul dɛn we go day ɛvri ia go pas 8,000,000. Ɛn dɛn dɔn tɔk bak se sigrɛt gɛt fɔ kil 1,000,000,000 pipul dɛn bay di tɛm we 2099 de rich.

Nɔto di wan dɛn nɔmɔ we de smok, de sɔfa; dɛn famili sɛf kin sɔfa. Di famili kin fil am we dɛn day ɛn dɛn kin spɛn bɔku mɔni. Di ɔda pipul dɛn bak we de sɔfa, na di 600,000 pipul dɛn we nɔ de smok, bɔt we kin smɛl di smok we de kɔmɔt pan sigrɛt. Di prɔblɛm dɛn we sigrɛt de briŋ de mit ɔlman ɛn dis dɔn mek plɛnti pipul dɛn de pe bɔku mɔni fɔ gɛt wɛlbɔdi.

I nɔ at fɔ stɔp di we aw sigrɛt de kil pipul dɛn bikɔs sigrɛt nɔ tan lɛk dɛn bad bad sik dɛn we dɔktɔ dɛn kin tray tranga wan fɔ fɛn di rayt mɛrɛsin fɔ. Ɔlman no wetin fɔ du fɔ mek sigrɛt lɛf fɔ kil pipul dɛn. Wan dɔktɔ we nem Magrɛt Chan, we na big uman na di World Health Organization, bin tɔk se: “Na mɔtalman de mek dis sigrɛt we de kil pipul dɛn ɔlsay na di wɔl, so gɔvmɛnt dɛn ɛn ɔda pipul dɛn go ebul fɔ du sɔntin fɔ stɔp dis sigrɛt prɔblɛm if dɛn rili want fɔ du dat.”

Bɔku pipul dɛn ɔlsay na di wɔl dɔn de tray tranga wan fɔ stɔp dis sigrɛt prɔblɛm. Insay Ɔgɔst 2012, 175 kɔntri dɛn gri se dɛn go du sɔntin fɔ ridyus dis sigrɛt prɔblɛm. * Bɔt stil, tu tin dɛn de we de mek dis sigrɛt prɔblɛm kɔntinyu. Wan pan dɛn na di kɔmni dɛn we de mek sigrɛt. Dɛn de spɛnd bɔku bɔku mɔni fɔ mek pipul dɛn no bɔt dɛn biznɛs so dat dɛn go gɛt nyu kɔstɔma dɛn. Ɛn dɛn kin tɔk mɔ bɔt dis sigrɛt biznɛs to uman dɛn ɛn yɔŋ pipul dɛn we de na kɔntri dɛn we po. Di sɛkɔn tin na dat, sɔntin de pan sigrɛt we de mek i at fɔ lɛ di wan bilyɔn pipul dɛn we de smok, lɛf fɔ smok. Ɛn dis dɔn mek bɔku pan dɛn de day. If di wan dɛn we de smok naw nɔ lɛf fɔ smok, dat go mek di wan dɛn we go day insay di nɛks 40 ia go bɔku.

Di we aw dɛn kin advatayz bɔt sigrɛt ɛn di tin we de insay sigrɛt, dɔn mek i nɔ izi fɔ lɛ bɔku pipul dɛn lɛf fɔ smok, pan ɔl we dɛn want fɔ lɛf. Na dis sem tin bin apin to wan uman we nem Naoko. I bin bigin fɔ smok frɔm we i yɔŋ. Di we aw i bin de si di wan dɛn we de advatayz sigrɛt, bin mek i fil se if i smok, i go fiba dɛn. Pan ɔl we lɔng kansa bin kil in mama ɛn papa, i bin stil kɔntinyu fɔ smok, ivin we i de mɛn in tu gyal pikin dɛn. Naoko bin se: “A bin de wɔri mek a nɔ gɛt lɔng kansa ɛn a bin de wɔri bak bɔt mi pikin dɛn wɛlbɔdi wan, bɔt a stil nɔ bin ebul fɔ lɛf. A bin de tink se a nɔ go ɛva lɛf fɔ smok.”

Bɔt, Naoko bin lɛf fɔ smok. Wetin bin ɛp am? Na di sem tin we dɔn ɛp bɔku bɔku pipul dɛn fɔ lɛf fɔ smok. Wetin na dis tin we de ɛp pipul dɛn fɔ lɛf fɔ smok? Duya rid di nɛks atikul.

^ par. 11 Sɔm pan di tin dɛn we dɛn go du fɔ ridyus dis sigrɛt prɔblɛm, na fɔ mek pipul dɛn no aw sigrɛt go ambɔg dɛn, fɔ mek sigrɛt kɔmni dɛn nɔ advatayz dɛn biznɛs tumɔs, fɔ mek gɔvmɛnt mek dɛn pe bɔku mɔni fɔ dɛn biznɛs, ɛn fɔ mek program dɛn we go ɛp pipul dɛn fɔ lɛf fɔ smok.