“Awa wenda na ba maana ukekala na maana.”—BYAMBO BYA MAANA 13:20.

1-3. (a) Byambo bya Maana 13:20 bitufunjishapo ka? (b) Mambo ka o twafwainwa kusajila bulongo balunda netu?

MWAKIMONAPO kala mwana saka abena kutala bansemi banji nyi? Mwana utendeka kusombolola byonse byuba bansemi banji saka akyangyetu ne kutendeka kwamba. Inge wakomako, utendeka kusombolola byubilo bya bansemi banji. Bakulumpe nabo batendeka kulanguluka ne kuba bintu byonka byubapo bantu bo bapwanañana nabo kimye kyabaya.

2 Pa Byambo bya Maana 13:20 tufunda kuba’mba: “Awa wenda na ba maana ukekala na maana.” Byambo bya kuba’mba “wenda na,” bilumbulula kupwanañana na muntu kimye kyonse. Kino kechi kibena kulumbulula kwendatu na muntu ne, bino mwavwangwa bintu byavula. Shayuka wa Baibolo umo waambile’mba, kwenda na muntu kulumbulula’mba uno muntu wamutemwa bingi kabiji kechi ukeba kumusha ne. Javula tulondela bintu byuba bantu bo tupwanañana nabo kimye kyabaya kikatakata inge twibatemwa.

3 Balunda bakonsha kwitulengela kwikala na byubilo byawama nangwa byatama. Byambo bya Maana 13:20 byatwajijila’mba: “Pakuba awa ukaya na bakosama ukamona bya malwa.” Kyambo kya Kihebelu kya kuba’mba,  ‘kukaya’ na muntu kilumbulula ‘kwendanga na muntu,’ ko kuba’mba kwisampa bulunda na yewo muntu. (Byambo bya Maana 22:24; Mitonyi 14:20) Balunda batemwa Lesa baketukwasha kwikala bakishinka kwi aye. Pa kuba’mba tuyuke byo twafwainwa kusala bulongo balunda, twayai twisambe pa bantu Yehoba bo asala kwikala balunda nanji.

BALUNDA BA LESA BAÑANYI?

4. Mambo ka o kyanemena kwikala mulunda na Lesa? Mambo ka Yehoba o atongwejile Abalahama amba “mulunda” nanji?

4 Yehoba, Nkambo wa bilengwa byonse ukeba’mba twikale balunda nanji. Ke munema mukatampe kwikala balunda nanji. Yehoba uteshako bingi muchima pa kusala bafwainwa kwikala balunda banji. Usala boba bamutemwa kabiji bamuketekela. Akilangulukai pe Abalahama, wipaine kwingijila Lesa. Pa bimye byavula, Abalahama wamwesheshe kuba’mba wajinga wakishinka ne lukookelo. Waswile kupana mwananji Izaka kwikala kitapisho. Abalahama wajinga na lwitabilo lwa kuba’mba “Lesa wakonsha kumusangula mu bafu.” (Bahebelu 11:17-19; Ntendekelo 22:1, 2, 9-13) Abalahama wamwesheshe bukishinka ne lukookelo, kabiji Yehoba wamutelele’mba “mulunda nami.”—Isaya 41:8; Yakoba 2:21-23.

5. Yehoba umona byepi bantu bakishinka kwi aye?

5 Yehoba wanemeka bingi balunda nanji. Kabiji bano balunda nanji banemeka bingi bukishinka bwabo kwi aye kukila kintu kiji kyonse. (Tangai 2 Samwela 22:26.) Kutemwa Yehoba kwibalengela kutwajijila kwikala bakishinka ne kumukookela. Baibolo wamba’mba “baoloka bo balunda nanji,” ko kuba’mba aba bamukookela. (Byambo bya Maana 3:32) Yehoba walaya balunda nanji  amba bakonsha kwikala benyi mu “tente” wanji kabiji bafwainwa kumwingijila ne kulomba kwi aye kimye kyonse kyo bakeba.—Salamo 15:1-5.

6. Twakonsha kumwesha byepi amba twatemwa Yesu?

6 Yesu waambile’mba: “Umvwe muntu wantemwa, ukalama byambo byami, ne Batata bakamutemwa.” (Yoano 14:23) Pa kuba’mba twikale balunda ba Yehoba, twafwainwa kutemwa Yesu ne kulondela byo etufunjisha. Tulondela mikambizho ya kwa Yesu inge ke tusapwile mambo awama ne kufunjisha bantu kwikala baana ba bwanga. (Mateo 28:19, 20; Yoano 14:15, 21) Kabiji kutemwa Yesu kwitulengela ‘kulondela bulongo mu ngayo yanji.’ (1 Petelo 2:21) Yehoba utemwa bingi inge ke twibikeko kulondela Mwananji mu byubilo byetu ne mu ñambilo.

7. Mambo ka o twafwainwa kusajila balunda batemwa Yehoba?

7 Yehoba ukeba balunda nanji kwikala na lwitabilo, bukishinka, lukookelo ne kutemwa Yesu. Nanchi balunda ba Yehoba bo bo tusala kwikala balunda netu nyi? Inge balunda netu balondela Yesu kabiji basapwila na mukoyo mambo awama a Bufumu, bakemukwasha kwikala na byubilo byawama ne kwikala bakishinka kwi Yehoba.

KUFUNJILAKO KU BANTU BO BANEMBA MU BAIBOLO

8. Ñanyi kintu kyo mwatemwapo pa bulunda bwajinga pe Luta ne Naomi?

8 Mu Baibolo tutanga pa bulunda bwavula bingi, nabiji bulunda bwajinga pe Luta ne mulokazhi wanji aye Naomi. Bano banabakazhi bafumine ku byalo byapusana pusana ne nkomeno yapusana pusana kabiji Naomi wajinga mukulumpe pe Luta. Nangwa byonkabyo, bajinga  balunda mambo bonse batemenwe bingi Yehoba. Naomi byo akebelenga kufuma mu kyalo kya Moabu ne kubwela ku Isalela, “Luta wakakachijile bako banji.” Onkao mambo, waambijile Naomi amba: “Balongo benu bakekala balongo bami, ne Lesa wenu ukekala Lesa wami.” (Luta 1:14, 16) Luta watele bingi muchima Naomi. Byo bafikile mu Isalela, Luta waingijilenga bingi na ngovu kukwasha mulunda nanji. Naomi watemenwe bingi Luta kabiji wamutundaikilenga bingi. Luta walondejile byamwambijile Naomi kabiji mwafumine mapesho.—Luta 3:6.

9. Mambo ka o mwatemenwa bulunda bwajinga pe Davida ne Yonafwanyi?

9 Davida ne Yonafwanyi nabo bajinga balunda bawama bingi mambo bonse bajinga bakishinka kwi Yehoba. Yonafwanyi wajinga na myaka nobe 30 kabiji wajinga mukulumpe pe Davida, aye ye wafwainwe kwikala mfumu mu Isalela. (1 Samwela 17:33; 31:2; 2 Samwela 5:4) Bino byo ayukile’mba Yehoba wasajile Davida kwikala mfumu, kechi watendekele kwikyombesha nanji nangwa kumubila kichima ne. Bino Yonafwanyi watundaikile Davida byo ajinga mu kizumba. Wakwashishe Davida “kuketekela mwi Yehoba.” Kabiji wabikile bumi bwanji mu kizumba pa kuba’mba akwashe Davida. (1 Samwela 23:16, 17) Davida naye wajinga mulunda wakishinka. Walayile’mba ukalama kisemi kya kwa Yonafwanyi kabiji wafikizhe byo alayile kufikatu ne kimye kyafwile Yonafwanyi.—1 Samwela 18:1; 20:15-17, 30-34; 2 Samwela 9:1-7.

10. Ñanyi bintu byo mufunjilako ku bulunda bwajinga na Bahebelu basatu?

10 Bansongwalume basatu Bahebelu, Shadalaka, Meshaka ne Abedenego bajinga balunda. Bajingatu banyike  byo bebasendele mu buzha. Bebatwajile kwalepa bingi na bisemi byabo, pano bino bekwashishenga kutwajijila kwikala bakishinka kwi Yehoba. Palutwe kacheche saka bakoma ne kala, lwitabilo lwabo lwaesekelwe kimye Mfumu Nebukaneza kyo ebakambizhe kupopwela kipashañano kya ngolode. Shadalaka, Meshaka ne Abedenego bakaine kupopwela kino kipashañano kabiji baambijile mfumu amba: “Kechi tukengijila balesa benu nangwa kupopwela kipashañano kya ngolode kyo mwaimika ne.” Batwajijile kwikala bakishinka kwi Lesa nangwa kya kuba lwitabilo lwabo lwaesekelwe.—Danyela 1:1-17; 3:12, 16-28.

11. Twayuka byepi kuba’mba Paulo ne Timoti bajinga balunda bawama?

11 Mutumwa Paulo byo asambakene Timoti, washiinwe kuba’mba Timoti watemenwe Yehoba kabiji watele muchima kipwilo. Onkao mambo, Paulo wafunjishe Timoti pa kuba’mba akwashe balongo ne banyenga mu bipwilo byavula. (Byubilo 16:1-8; 17:10-14) Timoti waingilanga bingi na ngovu kabiji kino kyalengejile Paulo kwamba’mba: “Waingijile ne amiwa mu kutwala palutwe mambo awama.” Paulo wayukile’mba Timoti “ukateshako muchima” ku balongo ne banyenga. Byo batwajijile kwingijila Yehoba pamo, Paulo ne Timoti baikele ke balunda.—Filipai 2:20-22; 1 Kolinda 4:17.

BYO TWAKONSHA KUSALA BALUNDA

12, 13. (a) Mambo ka o twafwainwa kuteshako muchima pa kusala balunda mu kipwilo? (b) Mambo ka mutumwa Paulo o aambijile lujimuno lutanwa pa 1 Kolinda 15:33?

12 Mu kipwilo, twakonsha kufunjilako ku balongo ne banyenga ne pa kuba’mba twikale bakishinka. (Tangai Loma 1:11, 12) Nangwatu mu kipwilo, twafwainwa  kusalanga bulongo bantu bafwainwa kwikala balunda netu. Mu kipwilo muji balongo ne banyenga bafuma mu bisho kabiji baji na nkomeno yapusana pusana. Bamo po po babatizhiwatu kabiji bakwabo baingijila Yehoba pa myaka yavula. Papita kimye kyabaya pa kuba’mba bulunda bwa muntu ne Yehoba bukose, byonkatu byo papita kimye pa kuba’mba kipangwa kipye. Onkao mambo, twafwainwa kutekenya balongo betu ne kwibamwesha butemwe. Kabiji twafwainwa kujimuka pa kusala balunda netu.—Loma 14:1; 15:1; Bahebelu 5:12–6:3.

 13 Bimye bimo, mu kipwilo mwakonsha kumweka bimo byafwainwa kwitulengela kujimuka pa kusala ba kupwanañana nabo. Mulongo nangwa nyenga wakonsha kutendeka kuba bintu byatama byakanya Baibolo. Bakwabo nabo bakonsha kwikala na muchima wa kwijizhanya. Kuba bino kwakonsha kuvulañanya mutende mu kipwilo. Kechi twafwainwa kukumya inge kino kyamweka ne, mambo ne bipwilo byajingako mu myaka kitota kitanshi byaikalanga na ano makatazho. O ene mambo mutumwa Paulo o ajimwineko bena Kilishitu amba: “Kange mujimbaikwe ne. Kupwanañana na babi konauna byubilo byawama.” (1 Kolinda 15:12, 33) Kabiji Paulo wajimwineko Timoti amba wafwainwe kujimuka bingi pa kusala bantu bafwainwe kwikala balunda nanji. Ne atweba lelo jino, twafwainwa kujimuka pa kusala balunda.—Tangai 2 Timoti 2:20-22.

14. Bantu bo tusala kwikala balunda netu bakonsha kulengela bulunda bwetu ne Yehoba kwikala byepi?

14 Twafwainwa kulamawizha bulunda bwetu ne Yehoba mambo kyo kintu kyanema bingi. Onkao mambo, kechi twafwainwa kwikala na balunda bakonsha kukookesha lwitabilo lwetu ne kwitonawina bulunda bwetu ne Yehoba ne. Byonkatu butonge byo bwikala na ndochi inge bwaponena panshi, ne atweba byobyo twakonsha kwikala na byubilo byatama umvwe ke tupwanañane na bantu baji na byubilo byatama. Twafwainwa kuteshako muchima pa kusala balunda netu.—1 Kolinda 5:6; 2 Tesalonika 3:6, 7, 14.

Mwakonsha kutaana balunda bawama batemwa Yehoba

15. Mwakonsha kuba byepi pa kuba’mba mutaane balunda bawama mu kipwilo?

15 Mwakonsha kutaana bantu batemwa Yehoba mu kipwilo. Abano bo bafwainwa kwikala balunda nenu. (Salamo 133:1) Kechi mwafwainwa kwikalatu na  balunda bo muji nabo jifumbi jimo nangwa bambatu mulaka ye mwamba ne. Vulukai kuba’mba Yonafwanyi wajinga mukulumpe pe Davida. Luta naye wajinga mwanyike pe Naomi. Twafwainwa kulondela byaamba Baibolo amba: “Shinkwishai michima yenu.” (2 Kolinda 6:13; tangai 1 Petelo 2:17.) Inge kemulondele byubilo bijipo ne Yehoba, bantu bakakebanga amba mwikale balunda nabo.

UMVWE PAMWEKA MAKATAZHO

16, 17. Inge mulongo nangwa nyenga wituzhingijisha, twafwainwa kuchinuzhuka kuba ka?

16 Mu bisemi byavula, bantu bapusenamo mu ngubilo ya bintu. Abino byo byo kiji ne mu kipwilo. Kwikala na bantu bapusana pusana mu kipwilo kulengela bintu kwenda bulongo kabiji twakonsha kufunjilako byavula ku bakwetu. Nangwa byonkabyo, kimye kimo tupusana na balongo ne banyenga kabiji bakonsha ne kwituzhingijisha nangwa kwitufichisha ku muchima. (Byambo bya Maana 12:18) Nanchi twafwainwa kuswisha ano makatazho kwitulefula nangwa kwitulengela kuvilukila ku kipwilo kikwabo nyi?

17 Ine. Inge kya kuba mukwetu wituzhingijisha, kechi twafwainwa kuleka kupwila ne. Yehoba kechi ye wituzhingijisha ne. Aye witupa bumi ne byonse bitukwasha kutwajijila kwikala bulongo. Twafwainwa kumutemwa ne kutwajijila kwikala bakishinka kwi aye. (Lumwekesho 4:11) Kipwilo ke lunengezho lwawama bingi lwa Yehoba lwitukwasha kukosesha lwitabilo lwetu. (Bahebelu 13:17) Kechi twafwainwa kuleka kwingijila Yehoba na mambo a kwitufichisha ku muchima ne.—Tangai Salamo 119:165.

18. (a) Twakonsha kuba byepi pa kuba’mba twikalenga mu mutende na balongo ne banyenga? (b) Mambo ka o twafwainwa kulekelako bakwetu mambo?

 18 Kutemwa balongo ne banyenga kwitulengela kwikala mu mutende. Yehoba wayuka’mba twibambulwa kulumbuluka, ne atweba byobyo twafwainwa kumonanga bakwetu. (Byambo bya Maana 17:9; 1 Petelo 4:8) Atweba bonse tulubankanya, bino butemwe buketulengela “kulekelako mambo” bakwetu (Kolose 3:13) Kabiji butemwe bwitulengela kubula kutako muchima ku bitulubankanya bakwetu. Inge mukwetu wituzhingijisha, kyakonsha kwitukatazha kulubako ku byo etuba. Inge twabula kulubako, twakonsha kwikala na mfika na yewo muntu. Kwikala na mfika na muntu kwakonsha kwitulengela kubula kwikala na lusekelo kimye kyo tubena kwingijila Lesa. Bino inge twalekelako mambo muntu witulenga mambo, tukekala bingi na lusekelo, tukakwatankana mu kipwilo kabiji tukekala balunda ne Yehoba.—Mateo 6:14, 15; Luka 17:3, 4; Loma 14:19.

UMVWE UMO BAMUPANGA MU KIPWILO

19. Ñanyi bintu byakonsha kwitulengela kuleka kupwanañana na muntu mu kipwilo?

19 Muntu yense mu kisemi wafwainwa kubapo bimo pa kuba’mba mwikale mutende. Bino kitama bingi umvwe umo mu kisemi wasatuka. Bonse mu kisemi bakonsha kweseka kumukwasha, bino wakana kutambwila bukwasho. Kino kyakonsha kumulengela kufuma pa nzubo nangwa mutwe wa kisemi wakonsha kumupanga. Akino kyakonsha ne kumweka mu kipwilo kya bena Kilishitu. Muntu wakonsha kutendeka kuba bintu bifichisha Yehoba ku muchima ne kuvulañanya mutende wa  kipwilo. Wakonsha kukana byo babena kumufundako ne kumwesha’mba kechi ubena kukeba kukwatankana na kipwilo ne. Uno muntu wakonsha kwipaatula mwine ku kipwilo nangwa bakonsha kumupanga. Umvwe kino kyamweka, Baibolo witubuula patoka’mba, “mwikileke kupwanañana” na uno muntu. (Tangai 1 Kolinda 5:11-13; 2 Yoano 9-11) Kyakonsha kwitukatazha bingi kuleka kupwanañana na muntu wajinga mulunda netu nangwa mulongo wetu. Twafwainwa kwikala bakishinka kwi Yehoba kechi ku bantu ne.—Monai Byambo byo Balumbulula 8.

20, 21. (a) Kupanga muntu mu kipwilo kumwesha byepi butemwe? (b) Mambo ka o kyawamina kusala bulongo balunda?

20 Kupanga muntu mu kipwilo ke lunengezho lwa butemwe lwafuma kwi Yehoba. Kuba bino kuzhikijila kipwilo ku bantu babula kunemeka mizhilo ya Yehoba. (1 Kolinda 5:7; Bahebelu 12:15, 16) Kuba bino kwitukwasha kumwesha byo twatemwa jizhina janji ja jazhila, mizhilo yanji ne byo twatemwa Yehoba. (1 Petelo 1:15, 16) Kupanga muntu mu kipwilo kumwesha’mba muntu walenga mambo bamutemwa. Kuba bino kulengela muntu ye bapanga kwizhachisha pa bintu byatama byo aubile ne kupimpula byubilo byanji. Bantu bavula bo bapangilepo mu kipwilo luno babwela kwi Yehoba, kabiji bebatambwila bulongo ku balongo ne banyenga mu kipwilo bingi.—Bahebelu 12:11.

21 Kishinka ke kya kuba’mba bantu bo tupwanañana nabo bakonsha kwitulengela kuba bintu byawama nangwa byatama. Onkao mambo, kyanema bingi kusala bulongo balunda. Inge saka tupwanañana na bantu batemwa Yehoba, baketukwasha kutwajijila kwikala bakishinka kwi Lesa.