Kyoso ki tuya ni kwijiya o idifwa ya muthu, muthu mwenyú tu mwijiya kyambote, o ukamba wetu u kola dingi. Kyene we kimoxi, kyoso ki tuya ni kwijiya o idifwa ya Jihova, twa-nda ku mwijiya dingi, o ukamba wetu ni mwene, u kola we dingi. Nzambi wala ni idifwa iwana ya beta-o-kota: O kutena kwê, o unjimu wê, o kuyuka kwê, ni henda.

NZAMBI MUKWA KUTENA

“Awá! Jihova, tata! Eye wa yudika o mawúlu ni ixi, ni kutena kwoso kwa nguzu yé, ni lukwaku lwé lwa sununuka; kanaku kima ki u mona kwila kisunji ku mesu mé.JELEMIYA 32:17.

Tu tena kumona o kutena kwa Nzambi, mu ibhangelu yê. Mu kifika, se wemana mu mwanya watu kyavulu, wa-nda divwa kyebhi ku mukutu? Wa-nda dívwa o munza wa mwanya wa tema. Mu kidi, eye wa mu divwa o kutena kwa ibhangelu ya Jihova. Kutena kwahi kwala na-ku o mwanya? O kutwa kwa mwanya kutenesa 15.000.000 a ji graus Celsius. Ithangana yoso, o dikumbi dibhana mukengeji kala o kubaza kwa jihama ja mazunda ja jibomba ja makota.

Mu kidi, mu mazunda ni mazunda a jithethémbwa, o dikumbi dyene dya beta o kutola. Mu kutokwesa, o jingijiye a mono kwila, o thethémbwa ya beta-o-kota a ixana UY Scuti, o kusanzumuka kwê kwala kota o dikumbi ndenge mu 1.700 a jiveji. Se o thethémbwa UY Scuti yeji bhinganesa o dikumbi, yeji futa o ixi yoso, ni kwila o ku di zala kwê, kweji bhita o kididi kya planeta a ixana Jupiter. Kiki ki tu kwatekesa kutendelela kyambote o izwelu ya Jelemiya kyoso kyambe kwila Jihova Nzambi wa bhange o dyulu ni ixi, mba o ngongo yoso ni kutena kwê.

 Mbote yahi i tu katula mu kutena kwa Nzambi? Etu tu tena ngó kukala ni mwenyu mukonda dya ima ya bhange Jihova, kála o dikumbi ni ima ya mukwá yala mu ixi. Lwa mukwá, Nzambi u londekesa o kutena kwê, phala o mbote ya muthu ni muthu. Kyebhi? Ku hama ya dyanga, Nzambi wa bhanene o kutena kwa Jezú, kwa kubhanga madiwanu. O Bibidya yamba: “O ifofo yí tona mesu, inema yí yenda, jihaxi ja dibhute jí jiluka, maxilu yí ívwa, madifundu yá a fukunuka, o jingadyama a ji tangela o maka ma Njimbu Yambote.” (Matesu 11:5) Abha lelu? ‘Mwene ubhana nguzu kwa yó wa zôndo,’ o Bibidya yamba we: “Oso a kinga kwa Ngana-phe, a tambula nguzu yobhe.” (Izaya 40:29, 31) Nzambi u tena ku tu bhana “o nguzu i lenda ioso” phala tu kolokote mu ku dibhana ni jiphaxi mba ibhidi ku mwenyu wetu. (2 Kolindo 4:7) Ku xikina kwila twa mesena kukala ni ukamba ni Nzambi wa tu zolo kyavulu, wala ni kutena, u tena ku tu kwatekesa kudibhana ni jiphaxi mba ibhidi?

NZAMBI NJIMU

‘Eye, tata, u Jihova, ikalakalu yé kuvula kwahi! Yene yoso wa i bhange ni unjimu.’JISÁLAMU 104:24.

Kyoso ki tuya ni kudilonga ya lungu ni ima ya bhange Nzambi, tu diwana mu kumona o unjimu wê. Mu kifika, sayi milongi a ixana, biomimética mba biomimetismo, ni milongi yiyi, o jingijiye a tonginina o ibhangelu ya Jihova phala kubhanga o ima yâ. Mu kutonginina o ibhangelu, a tena kubhanga kima kyofele kala o kima kya kuzwika lapi mba ima ya makota kala o iphululu.

O mesu a athu, madiwanu a ibhangelu ya Nzambi

O unjimu wa Nzambi, tu tena ku u mona dingi ku mukutu wa muthu. Mu kifika, xinganeka kyebhi kya kula o kabwetele mu mala. Mwenyu wê u mateka ni célula imoxi, o célula yiyi yala ni itendelesu yoso phala kubhanga muthu. O célula imoxi yiyi i di wanununa, i kituka célula javulu ja difu. Mu kithangana kya tokala, o ji célula ji mateka ku di tungula, ji kala mu jihama ja idifwa ya ji célula, kála: O ji célula ja manyinga, ji células nervosas, ni ji célula ja ifuba. Mu kubhita kithangana kyofele, o idyandu i mateka kukula ni kukalakala. Mu divwa dya jimbeji, o célula yóyo i kula kyavulu, anga i kituka muthu, a u bhange ku mazunda ni mazunda a ji célula. O athu kyoso kya mona o unjimu kala yú, a xikina ku izwelu ya mukwá Jisálamu, kyoso kyambe: “Nga sakidila Ngana, kuma ki kôla ki wa ngi yudika, ki kwata woma!”—Jisálamu 139:14.

Mbote yahi i tu katula mu unjimu wa Nzambi? O Mubhangi wejiya ihi i twa bhindamena phala kusanguluka. Bhu kaxi ka kwijiya kwê mba unjimu, mwene u bhana itendelesu bhu kaxi ka Maka mê, o Bibidya. Mu kifika, mwene u tu tendelesa : “Mu di lendukile ni kudikwatekesa mudyenu, mu di loloka.” (Kolose 3:13) O kwila kiki kitendelesu kya yuka? Kyene. O jingijiye a mono kwila kukala muthu mukwa kuloloka, kubheka kilu kyambote ni kubhangesa o manyinga kunyunga kyambote mu ididi yoso ku mukutu. I tena we kusosolola o kikote ku muxima ni kukwatekesa kukala ni sawidi yambote. Nzambi wa difu ni dikamba dya njimu, mukwá kukwatekesa, ka fula ku tu bhana kikwatekesu ni itendelesu yambote. (2 Timote 3:16, 17) O kwila ki weji mesena kukala ni dikamba kala didi?

 NZAMBI MUTHU WA YUKA

“Kuma Jihova kya mu wabhela o kubatula mu kidi.”JISÁLAMU 37:28.

Mu ithangana yoso, Nzambi u bhanga o ima ya yuka. Mu kidi, “Nzambi ka tena kubhanga kya yibha! O Muteni-a-Yoso ka tena kubhanga mangonya!” (Jobe 34:10) O mukwá jisálamu wambe kwila o ufundisilu wa Jihova, ufundisilu wa kidi. Mwene wixi: “Hinu u fundisa o ifuxi yoso mu kidi kyé.” (Jisálamu 67:4) Mukonda “Jihova-phe u tala ku muxima,” sé-ku muthu u tena ku mu tobhesa bhu kaxi ka mangonya, maji ithangana yoso mwene u fundisa mu kidi, ni kubatula kyambote o maka. (1 Samuwele 16:7) Nzambi wejiya o ima yoso ya yibha ni ufundisilu wa yibha yene mu bhita mu ixi, mu kiki mwene wa kanene kwila “akwa phulu mu ngongo a kà a bwikisa-mu.”—Jisabhu 2:22.

Nzambi ki mufundixi wa yibha, u kala ni hanji yavulu ya kufundisa, kana. Mwene u londekesa henda mu kithangana kya tokala. O Bibidya yamba: “Jihova wa lenduka, mukwa kisambu,” né mwene kwa yó a ta ituxi, se a dyela ni muxima woso. O kwila kuku ki kufundisa kwa kidi?—Jisálamu 103:8; 2 Phetele 3:9.

Mbote yahi i tu katula mu kuyuka kwa Nzambi? O poxolo Phetele wambe: “Nzambi kene ni kathombo ka athu. Maji ku akwa jixi joso, woso u mu xila mwène, hé u bhanga yoso ya yuka, Mwène u mu tambulula.” (Ikalakalu 10:34, 35) Etu tu katula mbote mu kuyuka kwa Nzambi, mukonda mwene k’ene mu londekesa kathombo mba katungu. A tena ku tu xikina kwala mwene ni kukala tu abhezi’ê. Mwene ka tale o kikonda kyetu, ixi, ulongelu wetu mba unvwama.

Nzambi ki mukwá kathombo, tu tena kukatula mbote mu ukexilu wê wenyú, sumbala ki twa difu mu kikonda mba mu ukexilu wa mwenyu

Kuma Nzambi wa mesena kwila tu tendela ni kukatula mbote mu kuyuka kwê, mu kiki mwene wa tu bhana o kitongolwelu. O Mak’â Nzambi amba kwila o kitongolwelu kyedi kala ‘kitumu kyósoneke mu mixima yetu,’ ni kwila ‘ki tu bhana umbangi’ kikale se twala ni ukexilu wambote mba wa yibha. (Loma 2:15) Kyebhi ki tu katula mbote? Mu kulonga o kitongolwelu kyetu. Kubhanga kiki ki tena ku tu bhana nguzu phala kulenga o ilwezu, mba ima ya  yibha. Ni kwila kyoso ki tu ta kituxi, o kitongolwelu ki tena ku tu kwatekesa kudyela o ituxi yetu, ni kweha o ukexilu yú. Lwa mukwá, o kutendela o ukexilu wa Nzambi wa kulondekesa o kuyuka, ku tu kwatekesa ku mu zukama dingi!

NZAMBI HENDA

“Nzambi henda.1 NZWÁ 4:8.

Nzambi u londekesa kutena, unjimu, ni kuyuka, maji o Bibidya k’ambe kwila Nzambi kutena, unjimu, mba kuyuka. Yamba kwila mwene henda. Mukonda dyahi? Mukonda tu tena kuzwela ni kidi kyoso kwila o kutena kwa Nzambi ku mu bhana o nguzu ya kubhanga o ima, o kuyuka kwê ni unjimu u mu bhangesa kubhanga o ima mu ukexilu wa tokala. Maji o henda ya Jihova yéne i mu bhangesa kubhanga o ima. Mwene u londekesa henda mu ima yoso ya bhanga.

Sumbala Jihova ka mu kambe kima, o henda yê ya mu bhangesa kubhanga athu a unjimu, kikale ku dyulu mba mu ixi; athu yá, a tena kusanguluka ni kukatula mbote ku henda yê ni ulangelu wê. Mwene mu henda yê wa bhange o ixi phala o athu. Ni kwila, mwene wene mu londekesa hanji o henda yê ku athu, mukonda “mwène mukwa kubhangesa dikumbi dyê di bandela athu abhukumuka ni athu ambote, u tumikisa mvula ni kwa ya ayuka ni ku ísweya.”—Matesu 5:45.

Lwa mukwá “Jihova wa vula o kukwatela henda ni kulendukila.” (Tiyaku 5:11) Mwene u londekesa henda kwa yó a bhanga yoso phala ku mu sota ni kidi kyoso, ni yó a mu zukama. Nzambi u tu mona muthu ni muthu. Mu kidi, ‘mwène u ku langa.’—1 Phetele 5:7.

Mbote yahi i tu katula mu henda ya Nzambi? Tu sanguluka kyavulu ni ukexilu wa yuka wa dikumbi, kyoso ki dya mu boba. Tu sanguluka mu kwívwa o kambonga wa mu kwolela. Tu sanguluka we ni henda i tu londekesa ndandu yetu ya kazola. Nange ku mesu metu tu mona kwila o ima yiyi ki yala ni valolo yavulu, maji o ima yiyi i sangulukisa o mwenyu wetu.

Tu katula we mbote mu ukexilu wa mukwa wa Nzambi kulondekesa henda: o musambu. O Bibidya i tu tendelesa: “Ki mu kale ni hele ya kima, ki mu ile bhidibhidi, maji ima yoso-phe iyiza-ku, mu ila ni kusamba ni kudyonda, kumoxi ni kusakidila, mu ende ni kubhinga kwa Nzambi yoso i mwa mesena.” Kala o tata ya henda, mwene wa mesena kwila tu mu sota ni muxima woso phala ku mu bhinga o kikwatekesu. Mu kusuka-ku, Jihova, mu henda yê wa kanena ku tu bhana o “kutululuka kwa Nzambi kwa somboka o kitongolwelu kyoso kya muthu.”—Filipe 4:6, 7.

O kwila o milongi yiyi i twa zwela ya lungu ni idifwa ya Nzambi, kála o kutena, unjimu, kuyuka ni henda yê— ya ku kwatekesa kutendela kyambote se Nzambi wa difu kyebhi? Phala kubandekesa dingi o henda yé kwa Nzambi, twa mesena kwila u dilonga o ima yene mu bhanga mwene ni ima ya-nda bhanga phala o mbote yé.

IDIFWA YEBHI YALA NA-YU NZAMBI? Jihova wala kota mu kutena, mu unjimu, ni mu kulondekesa o kuyuka, athu oso ndenge. Maji o kidifwa kyê kya beta-o-kota, o henda