“Saí maka, phala ku a batula kubhinga kutanga makutu.”—Samantha, mukua África do Sul.

O kuila kiki kidi? Kála kia bhitile ni Samantha, saí ithangana etu oso tuene mu dibhana ni ibhidi. O ukexilu uetu ua kudibhana ni ijijidiku ia kutanga makutu, u londekesa o ima i tu bhana valolo. Mu kifika, se tu tandanganha kiavulu ni pholo ietu, mba kiebhi kia-nda tu mona kuala o athu, tua-nda mona kuila o kutanga makutu kima kiambote. Maji kioso o kidi ki tukuluka, o makutu a bhekela ibhidi iavulu. Tala o ibhidi íii.

O KUTANGA MAKUTU KUZANGA O UKAMBA

Phala kukala ni ukamba uambote kubhinga kidielelu. O makamba se a didielela, se-ku kima ki a thandanganhesa. Maji phala kudielela muthu, kubhinga kithangana. O athu a kolesa o ukamba uâ, mu kubhita kithangana kumoxi, mu kuzuela o kidi mudiâ ni kudizola. Maji o ukamba iú, u tena kubatuka se tu tanga makutu né muene mu ima iofele. Kioso o ukamba ki u batuka, phala ku u jikita dingi, kubhonza.

O kuila a ku nganale kiá ku muthu ua mu fikile kukala kamba diê dia kazola? Se kiene, kiebhi ki ua divu? Sé phata, ua divu kiiabha. Ki kituxié ku divua kiki. Athu avulu a xikina kuila, o makutu a tena kuzanga o ukamba uambote.

O KUTANGA MAKUTU KUA DIFU NI UHAXI U SAMBUKILA

O mesene ia xikola ia katunda ia mbanza ia California ngana Robert Innes, ua mono kuila o “makutu a difu ni uhaxi u sambukila.” Kienhiki o makutu tu tena ku a sokesa ni uhaxi—o kuenda ni muthu u tanga makutu, ku tena “ku tu bhangesa ué” kutanga makutu.

Kiebhi ki u tena ku dilanga ku mubhetu ua kutanga makutu? O Bibidia i tena ku ku kuatekesa. Tua ku dióndo tanga o ibatulu íii ia Bibidia.