Siirte iwe tuguk che biitu

Siirte iwe menu alak

Siirte iwe tuguk che mi orit

Baorinikab Jehovah

Kalenjin

Kanetutikab Bibilia che bo Iman

SOMANETAB AENG’

Bibilia ko Bukuit ne Bunu Kamuktaindet

Bibilia ko Bukuit ne Bunu Kamuktaindet

Tos teer Bibilia ak bukuisiek alak eng’ or nee?

Toretiten ano Bibilia iterter kaimutiguk?

Amu nee si iyan maoinatosiek che kigisir eng’ Bibilia?

TOS ibwat betut ne kiinyoru kononutiot ne kararan kobun chorweng’ung’? Eng’ iman ko kiibaibaitu mising’. Iborun kiy kononutiondonito agobo chito ne kagonin— kole inendet ko konyiti chorwanding’wong. Ne matiny, ko kiiwekyi kongoi chorweng’ung’ eng’ kononutiondonoto.

2 Bibilia ko kononutiot ne bunu Kamuktaindet, ne noto ko yaech keboiboitu. Bukuinito inegei ne ng’angu tuguk che ki ma taginaei. Ko u, mwawech ole kigiyaita kipseng’wet, ng’ony ak bik che ki bo tai Adam ak Awa. Tinyei Bibilia ng’atutikab atebet che kitiengei che toretech kiterter kaimutikyok ak kererwekab met. Mwawech kit ne yaei Kamuktaindet si kosulda magennyi ak kogon ng’onyut ne kararan. Bibilia ko kononutiot ne kararan ne tia!

3 Bibilia ko kononutiot ne ibaibaech kora amu ng’ang’wech kiy agobo chito ne kigonech, noto ko Jehovah Kamuktaindet. Amu ki kogonech Bibilia, koboru nito kole machei Kamuktaindet kenai inendet. Eng’ iman komuchi kotoretin Bibilia irikyi Jehovah.

4 Ngot itinye Bibilia, ko ma inyege ne itinye. Kigesir Bibilia ko tugul anan ko kebeberiat eng’ kutuswek che sirei 2,300 ago amu noto kotinyei bik 9 eng’ 10 eng’ ng’ony komugul. Negit keroptoi Bibilia che sirei milionit eng’ wigit age tugul! Kigesir kora Bibilia bilionisiek ko tugul anan ko kebeberiat. Eng’ iman ko ma mi bukuit age ne kergei ak Bibilia.

Kigosir Baorinikab Jehovah Bibilia eng’ kutuswek che chang’

New world Translation eng’ kutuswek che chang’

5 “Bunu kabusetab Jehovah” Bibilia kora. (2 Timoteo 3:16) Eng’ or nee? Wolu Bibilia kole: “Ago king’alali bik eng’ Jehovah, kondochin Tamirmiriet ne Tilil.” (2 Petero 1:21) Eng’ kabarunet: Imuch kosom boiyot ne yos werinnyi kosirchi baruet. Baruanoto ko tindoi kabwatutik ak ng’atutikab boiyondonoto. Amu noto ko Bunu baruet boiyondonoto ma werinnyi. Ko u noto, ko tinyei Bibilia logoiywekab Kamuktaindet ma che bo bik che kisirei. Ara anyun Bibilia komugul eng’ iman ko “ng’oliotab Jehovah.”—1 Tesalonikek 2:13.

NAMEGEI BIBILIA KOTUGUL AK KO BO IMAN

6 Kigiboisie kenyisiek 1,600 kesire Bibilia. Bik che kisirei ko kimeng’is eng’ kasarwek che teerchin ago kiteerchin meng’oteng’wang’. Ki kabotik alake, ramikab samakinik, ak ribikab kiyagik. Ki alak ko ki maotik, kiruogik ak laitorinik. Ki chepkerichot Luka, sirindetab Logoiywek che Miach. Nga kiteerchin meng’otosiekab siriik, ko namegei Bibilia kong’ete taunet agoi kagesunet.*

7 Bukuit ne tai eng’ Bibilia ko mwawech agobo ole kitaundogei kaimutikab bik. Bukuit ne bo let koboru ole tun egundoi ng’ ony tugul paradiso. Komoswek tugul che bo Bibilia ko ng’ololen ole namdogei ng’alek tugul che bo kenyisiek elfusiek che kigosirto ak ng’ang’etab magutikab Kamuktaindet. Ibaibaech ole namdogei Bibilia, nga no, ko nyolu ko u nito amu bukuitab Kamuktaindet.

8 Bo iman Bibilia eng’ ng’omnatetab. Tinyei agot ng’alek che kiga sibkomwa kotom koit betusiekyik. Ko u, tinyei bukuitab Atebetab Lawik ng’atutik che kiga kigochi lagokab Israel agobo tililindo ye ki ma kongen kiy bororiosiek che ki rubegei tugul. Betusiek che ki ma kongen chi ole kitepto ng’ony ko kimwa Bibilia kole yiemat anan ko mugul. (Isaia 40:22) Kimwa Bibilia komie kole “songinini ng’onyut eng’ ole ma mi kiy.” (Job 26:7) Eng’ iman Bibilia ko ma bukuitab sugul. Nga no, ngong’alale ng’alekab ng’omnatetab ng’onyuni, ko bo iman. Tos ma nyolu ko u nito bukuit ne bunu Kamuktaindet?

9 Tinyei Bibilia kora ng’alek che ki koyoogis keny che bo iman ak che kimuchi ketiengei. Ma mwaei kainaikab bik kityo, mwau kora agobo ortinwekwak.# Ma u bik che ngo mwau ng’alekab keny ko ma mwaei agobo kabutetab bikwak, ne kata u noto, ko sirikab Bibilia ko mauny kiy age tugul, kisir agot kabutenywa koboto che ki bo bororiosiekwak. Ko u eng’ bukuitab Koitosiek eng’ Bibilia, ko mwaei Musa agobo lelutiennyi ne ki o ne kiyai inendet kegerkong’. (Koitosiek 20:2-12) Wui kenyor bik che ng’ang’u lelutikwak eng’ bukuisiek alak, nga no kenyorchin Bibilia inegei amu nito ko bukuit ne bunu Kamuktaindet.

BIBILIA KO BUKUITAB NG’OMNATET

10 Amu bunu kabusetab Kamuktaindet Bibilia, ko “toreti eng’ konetisiet, eng’ kergong’iet, eng’ kateechinet.” (2 Timoteo 3:16) Ee, Bibilia ko bukuit ne boisiei. Tindoi kaguiyet ne o agobo ole kigiyaita chito! Iguiytos kabwatutikyok kosirech. Ne sirei tugul, kongen Jehovah kit ne magat keyai si kenyoru boiboiyet. Ingen kora agobo ortinwek che magat keistoengei.

11 Ibwat amdaetab Jesu eng’ tulwet, ne kigisir eng’ Matayo kurgetab 5 agoi 7. Eng’ kebeberito bo kanetisiet, ko king’alale Jesu agobo tuguk che chang’ ko u, ole kinyorundoi boiboiyet ne bo iman, kit ne kiyaei yo kasirgei bik, ole kisaitoi, ak ole nyolu kegeerto tugukab ng’onyuni. Kimen ng’alekab Jesu ak ko boisiei rani ko u ole ki u kasarta ne kimwaei.

12 Ng’olole ng’atutikab atebet che mi Bibilia kora sobetab kapchi, ole kiyaitoi boisiet, ak ole kitebtoi ak bik. Tiinyech achek tugul ng’atutichoto ago toretech betusiek tugul. Kisir eng’ nwagindo ng’omnatet ne kinyorchin Bibilia maotiot Isaia eng’ sirutik che tililen kole: “A Jehovah Kamuktaindeng’ung’, ne inetin ibor.”—Isaia 48:17.

BIBILIA KO BUKUITAB MAOINATET

13 Tinyei Bibilia maoinatosiek che chang’ che kigosulda. Ibwat kaborunoni. Kisib komwa Jehovah agobo ng’emetab Babulon kobun maotiondennyi ne ki bo keny Isaia. (Isaia 13:19; 14:22, 23) Kigimwa kiy age tugul agobo ole kinyo keng’emda. Kiyai luget ne kinyokong’emei koyam ainetab Babulon, ak kochut orit ko ma borio ak chi. Ma choto ng’alek che kigimwa kityo. Kimwa agot kora maoinatetab Isaia kainetab laitoriat ne kiindochin lugonoto, kainennyi ko Kirus.—Isaia 44:27-45:2.

Kisib komwa sirindetab Bibilia Isaia agobo kabutetab Babulon

Chito ne chigili ole kiibutita Babulon

14 Kingobata kenyisiek 200—eng’ kemboutab arawetab Taman tarigit 5, kenyitab 539 Kotomo Koit Betusiekab Jesu—ki tetkei bikab luget koyom Babulon tugul. Ng’o ne kiindochin lugonoto? Ki laitoriatab Persia ne kiguure Kirus. Kichobot kosulda maoinatet ne bo kwong’ut. Tos kichut Babulon bikab boriet che kiindochin Kirus ko ma borio ak chi, ko u ye kiga kimwa?

15 Kitinyei bikab Babulon igorto eng’ kembounoto, ago kiibwati kole kiribotin amu inatusiekwak che kieechen. Ya tugul, ko kiiweechi eng’ ng’omnatet Kirus bek che kibunei Babulon. Kotoi kong’ering’itu beek, ak kosikyi bikab boriet koit inatusiekab Babulon. Ara anyun, kitasiirtoi ano Kirus ak bikyik che bo boriet inatusiekab Babulon? Eng’ amu nee ne magingen, ko kiga kimeto kurgotik ko yotootin kembounoto!

16 Kosubgei ak Babulon, ko kiga kisib kemwa kele: “Ma komenyei bik kogeny, ama menyei chi kong’eete ibinda agoi ibinda: ama teechei Marabuk emaisiek eng’ oloto; amaiyagisiei oloto mestowek.” (Isaia 13:20) Kimaiaror maoinatonito agobo kabutetab Babulon kityo. Kiibor kole tun kimetoi ma meny chi Babulon koigeny. Imuchi igeer imanitab ng’alechoto eng’ che isubi. Komosta ne ma menyei chi eng’ ole kimi Babulon negit kilomitaisiek 80 kong’ete Baghdad eng’ emetab Iraq, koboru nito kole kit ne kigamwa Jehovah kobun Isaia kole, “Ak abuge kabugiotab ng’emisiet” ko kigosulda.—Isaia 14:22, 23.%

Ng’etunoikab Babulon

Ng’etunoikab Babulon

17 Ngegeer kele Bibilia ko bukuitab maoinatet ne kitieng’ei kogimiti kayanet, tos ma iman? Ngot ko kiyai Jehovah Kamuktaindet kosulda arorutikyik tugul che kigosirto, ketinye kayanet kele tun yaei kosulda arorutiennyi agobo ng’ony ne paradiso. (Koitosiek 23:19) Eng’ iman, ketinye “kamang’unet ne bo sobondab koigeny, ne kiiyomis Jehovah, ne maimuchi kolembechan, koboch kenyisiek che bo koigeny.”—Tito 1:2.^

“SOBEI NG’OLYOTAB JEHOVAH”

18 Kosubgei ak kit ne kaginetgei eng’ somanani, ko kagotook kele Bibilia ko bukuit ne teer eng’ iman. Kora, ko siirei kamanutietab Bibilia ole namdogei bukuisiekyik eng’ orit, imanda eng’ ng’omnatetab ng’onyuni ak ng’alekab keny, ng’omnatet ak maoinatet ne kitiengei. Kisir Paulo agenge eng’ che kiyoktoi kole: “Sobei ng’olyotab Jehovah, ak ko kim, ak ko ng’atib kosiir rotwetab chok ne ng’atiben komoswek tuwai, ak kotoorei agoi kobesio sobondo ak tamirmiriet, ak ole tuiyechin kowek ak amset, ak chepchep koguiyo kabwatutik ak magutikab muguleldo.”—Hebranik 4:12.

19 Ngesoman “ng’olyotab” Kamuktaindet eng’ Bibilia, komuchi kowal sobennyo. Imuchi kotoretech kechigilgei komie. Kimuchi kemwaei kele kichame Kamuktaindet, nga no, ko ole ketoktoi kit ne ineti Ng’olyotab Kamuktaindet, Bibilia, koboru kabwatutikyok koboto magutikab mugulelwekyok orit.

20 Bibilia eng’ iman ko bukuit ne bunu Kamuktaindet. Bukuit ne magat kesoman, kinetgei, ak kecham. Iboru kongoi agobo kononutiondonito bunu Kamuktaindet ye itestai ichigil kit ne mi orit. Ye iyai ko u noto, inyoru kaguiyet agobo magetab Kamuktaindet eng’ bik. Kinetigei eng’ somanet ne rubei agobo maganoto ak ole nyogosuldaitoi.

KIT NE INETI BIBILIA

  • Bunu kabusetab Kamuktaindet Bibilia ago amu noto ko bo iman ak ketiengei. —2 Timoteo 3:16.
  • Boisiei ng’alek che kigisir eng’ Bibilia betusiek tugul eng’ sobet.—Isaia 48:17.
  • Arorutik che mi Bibilia kosuldoi ne matiny.—Koitosiek 23:19.

*  Agot nga mwaei bik alak kole ma namegei sirutikab Bibilia ko ma bo iman ng’alekwak. Keer somanetab 7 eng’ bukuit ne kiguure The Bible—God’s Word or Man’s? ne kisirei Baorinikab Jehovah.

#  Ko u, keer oretab Jesu ne kigiaror eng’ Luka 3:23-38.

%  Eng’ ng’alek che chang’, soman pechisiekab 27-29 eng’ bukuit ne keguure A Book for All People, ne kisirei Baorinikab Jehovah.

^  Ng’emetab Babulon ko agenge kityo eng’ maoinatosiekab Bibilia che kiisulda. Mi alak che u, ng’emetab Tiro ak Ninebe. (Esekiel 26:1-5; Sepania 2:13-15) Kisib komwa maoinatetab Daniel ole kiisubtogei bounatosiekab ng’onyuni ye kingobata bounatetab Babulon. Chuto koboto, Media ak Persia ak Yunanik. (Daniel 8:5-7, 20-22) Keer Ng’alek che Kigites, si inai maoinatosiek che chang’ agobo Mesia che kiisulda eng’ Jesu Kristo.


Teebutik che Kinetegei

1, 2. Tos Bibilia ko kononutiot ne kararan ne bunu Kamuktaindet eng’ or nee?

3. Tos iborwech nee konunet ne kigonech Jehovah Bibilia, ago amu nee si ko baibaech nito?

4. Tos nee ne iboiboin agobo ole kigeroptaita Bibilia?

5. Bunu “kabusetab Jehovah” Bibilia eng’ or nee?

6, 7. Amu nee si ko bo kwong’ut ole namdogei tuguk che kigisir eng’ Bibilia?

8. Nee tuguk che iboru kole bo iman Bibilia eng’ ng’omnatetab ng’onyuni?

9. (a) Yo ng’olole ng’alekab keny Bibilia, ko bo iman ak kimuchi ketiengei eng’ or nee? (b) Ng’ang’etab ge ne bo sirikab Bibilia koborwech nee agobo Bibilia?

10. Amu nee si ma kikwong’ei kenai kele Bibilia ko bukuit ne boisiei?

11, 12. (a) King’alale nee Jesu eng’ amdaennyi eng’ tulwet? (b) Tos nee ng’alek alak che kigimwa eng’ Bibilia, ago amu nee si koboisie agoi rani?

13. Nee ng’alek alak che kiibusyi Jehovah maotiot Isaia kosir agobo Babulon?

14, 15. Tos kiisulda kiy age tugul eng’ maoinatetab Isaia agobo Babulon eng’ or nee?

16. (a) Nee ne kigasib komwa Isaia agobo kit ne kiyaak eng’ Babulon? (b) Kiisulda maoinatetab Isaia agobo ng’emet ak mwaet ne kigakimwa kele ma tun menyei chi Babulon eng’ or nee?

17. Tos igimiti kayanet kasuldaetab maoinatetab Bibilia eng’ or nee?

18. Tos nee ng’olyot ne kim ne kimwa Paulo agobo “ng’olyotab Jehovah”?

19, 20. (a) Tos imuchi kotoretiten ano Bibilia ichigilgei? (b) Tos iborunde ano kongoi eng’ kononutiot ne inegei ne bunu Kamuktaindet ne noto ko Bibilia?

Ineetgei che Chang'

Som Kanetisietab Bibilia ne ma Kiyachei Chi

Amu Nee si Konyolu Ineetgei Bibilia?

Toreti Bibilia bik milionisiek eng’ ng’ony komugul konyor wolutik che bo teebutik che eechen eng’ sobet. Tos imache iegu agenge eng’ bichoto?