ۇلى بابىل دەگەن نە؟
كيەلى كىتاپتىڭ جاۋابى
ايان كىتابىندا سيپاتتالعان «ايەلدىڭ» «ۇلى جەزوكشە» ەكەنى ٵرى ونىڭ «ۇلى بابىل» دەگەن قۇپيا ەسىمى بار ەكەنى ايتىلعان (ايان 17:1، 3، 5). بۇل ايەل «قۇدايدىڭ شىندىعىن جالعاندىققا اۋىستىراتىن» دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق جالعان دىندەردىڭ جيىنتىعىن بىلدىرەدى a (ريمدىكتەرگە 1:25). بۇل دىندەر ٴبىر-بىرىنەن وزگەشە بولسا دا، بارىندە ادامداردى شىنايى قۇداي ەحوبادان الىستاتاتىن جالعان ىلىمدەر بار (مۇسانىڭ 5-جازباسى 4:35).
ۇلى بابىلدى انىقتاۋدىڭ جولدارى
ۇلى بابىل — ٴبىر نارسەنىڭ بەينەسى. ايان كىتابى بەينەلى تىلمەن جازىلعان، ەندەشە ۇلى بابىل دا تۋرا ماعىناداعى ايەل ەمەس، قايتا ٴبىر نارسەنىڭ بەينەسى دەگەن توقتامعا كەلۋگە بولادى (ايان 1:1). ونىڭ ۇستىنە، ايەلدىڭ «حالىقتار مەن قالىڭ جۇرتتى، ۇلتتار مەن تىلدەردى» بەينەلەيتىن «كوپ سۋلار ۇستىندە وتىرعانى» ايتىلعان (ايان 17:1، 15). كادىمگى ايەل بۇلاي ەتە المايدى.
ۇلى بابىل دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق جالعان دىندەردى بەينەلەيدى. ول «جەر بەتىندەگى پاتشالارعا ۇستەمدىك ەتەتىن ۇلى قالا» دەپ اتالعان (ايان 17:18). دەمەك، ونىڭ دۇنيەجۇزىنە ىقپالى بار.
ۇلى بابىل — ساياسي نە ساۋدا-ساتتىق ەمەس، ٴدىني قۇرىلىم. كونە بابىل «دۋالارى مەن ٴتۇرلى سيقىرلىقتارىمەن» تانىمال بولعان كوپقۇدايشىلداردىڭ قالاسى ەدى (يشايا 47:1، 12، 13؛ ەرەميا 50:1، 2، 38). ونىڭ حالقى شىنايى قۇداي ەحوبانىڭ ەركىنە قايشى كەلەتىن جالعان ٴدىندى ۇستاناتىن (مۇسانىڭ 1-جازباسى 10:8، 9؛ 11:2—4، 8). بابىل پاتشالارى وزدەرىن ەحوبا مەن شىنايى عيباداتتان جوعارى سانايتىن (يشايا 14:4، 13، 14؛ دانيال 5:2—4، 23). بۇگىندەگى ۇلى بابىل دا «باقسى-بالگەرلىگىمەن» تانىمال. بۇل ونىڭ ٴدىني ۇيىم ەكەنىن اڭعارتادى (ايان 18:23).
ۇلى بابىل ساياسي قۇرىلىم بولۋى مۇمكىن ەمەس، ويتكەنى «جەرجۇزىنىڭ پاتشالارى» ونىڭ جويىلعانىن كورىپ، جوقتايتىن بولادى (ايان 17:1، 2؛ 18:9). ول ساۋدا-ساتتىقتىڭ دا بەينەسى ەمەس، ويتكەنى كيەلى كىتاپتان ونىڭ ساۋداگەرلەردەن بولەك ەكەنى كورىنەدى (ايان 18:11، 15).
Photograph taken by courtesy of the British Museum
بابىل پاتشاسى ٴنابونيدتىڭ سين، شاماش جانە يشتار دەگەن ۇشتىك قۇدايدىڭ بەلگىلەرى بار ەسكەرتكىشى
ۇلى بابىلدىڭ سيپاتتاماسى جالعان دىنگە ساي كەلەدى. شىنايى قۇداي ەحوباعا عيبادات ەتۋگە باۋلۋدىڭ ورنىنا، جالعان ٴدىن جۇرتتى وتىرىك قۇدايلارعا سيىنۋعا يلاندىرادى. كيەلى كىتاپتا بۇل ارەكەت «قۇدايلارمەن ازعىندىق جاساۋ» دەپ اتالادى (مۇسانىڭ 3-جازباسى 20:6؛ مۇسانىڭ 2-جازباسى 34:15، 16). ۇشتىك سەنىم، جاننىڭ ولمەستىگى تۋرالى ٸلىم جانە بەينەلەرگە تابىنۋ سياقتى سالت-جورالار كونە بابىل قالاسىنان باستاۋ العان جانە ٵلى دە كوپ دىندەردىڭ جورالارىندا كورىنىس تابادى. سونداي-اق جالعان دىندەر وسى زۇلىم دۇنيەمەن قويان-قولتىق جۇرەدى. كيەلى كىتاپتا مۇنىڭ قۇدايعا قارسى وپاسىزدىققا جاتاتىنى ايتىلعان (جاقىپ 4:4).
كول-كوسىر بايلىعىمەن ماقتاناتىن جالعان دىندەر كيەلى كىتاپتاعى ۇلى بابىلعا قاتىستى كەلەسى سيپاتتاماعا ساي كەلەدى: «ول كۇلگىن جانە ال قىزىل ماتادان كيىم كيىپ، التىن، اسىل تاستار مەن ٸنجۋ-مارجاننان اشەكەي تاعىپتى» (ايان 17:4). «جەر بەتىندەگى جەركەنىشتى نارسەلەر»، ياعني قۇدايدى قورلايتىن ىلىمدەر مەن ٸس-ارەكەتتەر ۇلى بابىلدان شىعادى (ايان 17:5). ال ۇلى بابىلدى قولدايتىن «حالىقتار مەن قالىڭ جۇرت، ۇلتتار مەن تىلدەر» — جالعان ٴدىننىڭ ادامدارى (ايان 17:15).
جەر بەتىندە «ولتىرىلگەندەردىڭ ٴبارىنىڭ قانى» ۇلى بابىلدىڭ موينىندا (ايان 18:24). عاسىرلار بويى جالعان دىندەر لاڭكەستىك ارەكەتتەر مەن سوعىستاردى قولداپ قانا قويماي، قاراقۇرىم حالىقتى سۇيىسپەنشىلىكتىڭ قۇدايى ەحوبا تۋرالى شىندىقتان قۇر قالدىردى (جوحاننىڭ 1-حاتى 4:8). وسىلايشا قانشاما ادام مەرت بولدى.
قۇداي ۇلى بابىلعا قالاي قارايدى؟
قۇدايدىڭ كوز الدىندا ۇلى بابىلدىڭ «كۇنالارى كوبەيىپ كوككە جەتتى» (ايان 18:4، 5). ٶزىن قور قىلىپ، قىزمەتشىلەرىن قۋعىنداعانى ٷشىن قۇدايدىڭ وعان قاھارى لاۋلادى.
ۇلى بابىلدى نە كۇتىپ تۇر؟
كيەلى كىتاپتا قۇدايدىڭ ۇلى بابىلعا ۇكىم شىعارعانى ايتىلعان (ايان 18:20). ول جەردە قۇدايدىڭ بارلىق جالعان ٴدىننىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىنى بەينەلى تىلمەن ايتىلىپ كەتكەن (ايان 18:8). قۇدايدىڭ قوزعاۋ سالۋىمەن، قۋاتتى ساياسي ۇيىمدى بەينەلەيتىن ال قىزىل اڭ جالعان دىندەرگە تاپ بەرىپ، ونى ٴبىرجولاتا قۇرتىپ جىبەرەدى (ايان 17:16، 17). وسىلايشا «ۇلى بابىل قالاسى... وسىنداي ەكپىنمەن لاقتىرىلادى، ٵرى ەندى قايتىپ تابىلمايدى» (ايان 18:21). سوندىقتان دا قۇدايدىڭ ىقىلاسىنا بولەنگىسى كەلەتىن ادامدارعا «ودان شىعۋ»، ياعني جالعان دىننەن كەتۋ كەرەك (قورىنتتىقتارعا 2-حات 6:14—17).
a «شىنايى ٴدىندى قالاي انىقتاۋعا بولادى؟» دەگەن ماقالانى قاراڭىز.
قىزىقتى بولار مالىمەتتەر
كيەلى كىتاپ. سۇراقتار مەن جاۋاپتار
ادامنىڭ قانداي دا ٴبىر ٴدىني ۇيىمنىڭ مۇشەسى بولۋى شارت پا؟
ەشقايدا بارماي-اق، ٶز بەتىمىزشە اتقارعان عيباداتىمىزدى قۇداي قابىل قىلا ما؟
كيەلى كىتاپ. سۇراقتار مەن جاۋاپتار
شىنايى ٴدىندى قالاي انىقتاي الاسىز؟
كيەلى كىتاپتا شىنايى ٴدىندى انىقتاۋعا بولاتىن 9 بەلگى بار.
كيەلى كىتاپتىڭ ماڭىزدى تالىمدەرى
مۇسىنگە تابىنۋدى قۇداي ماقۇلداي ما؟
ولار ٴبىزدى كوزگە كورىنبەيتىن قۇدايعا جاقىنداتا الا ما؟
كيەلى كىتاپتىڭ ماڭىزدى تالىمدەرى
قۇداي تاعالا بارلىق ٴدىندى قۇپ كورە مە؟
كوپ ادامنىڭ ويىنشا، ٴدىننىڭ جامانى جوق.
كيەلى كىتاپ تالىمدەرى
كيەلى كىتاپ كۋرسىن باستاپ كورىڭىز
قۇداي ٴسوزى — كيەلى كىتاپتى جەكە تالىمگەرمەن تالقىلاپ كورىڭىز. كۋرس تەگىن.