جاستاردىڭ ساۋالدارى
تىرشىلىكتىڭ باستاۋى جاراتۋشى ما، الدە ەۆوليۋسيا ما؟ نەگە قۇدايعا سەنۋ كەرەك؟ (1-ٴبولىم)
قايسىسىنا سەنۋ كەرەك؟
بارلىق نارسەنى قۇداي جاراتقانىنا سەنەسىڭ بە؟ ەگەر سەنسەڭ، بۇعان ۇيالۋدىڭ قاجەتى جوق. كوپتەگەن قىز-جىگىتتەر (سونداي-اق ەرەسەكتەر دە) ٴبارىن قۇداي جاراتقانىنا سەنەدى. ٴبىراق تىرشىلىك پەن عالام ەۆوليۋسيانىڭ ناتيجەسىندە، باسقاشا ايتقاندا، جاراتۋشىنىڭ قاتىسۋىنسىز پايدا بولدى دەپ ەسەپتەيتىندەر دە بار.
بىلەسىڭ بە؟ قۇدايعا سەنەتىندەر دە، ەۆوليۋسيانى جاقتايتىندار دا كوبىنەسە نە نارسەگە سەنەتىندەرىن ايتقانمەن، وعان نە ٷشىن سەنەتىندەرىن بىلە بەرمەيدى.
كەيبىرەۋلەر جاراتىلىسقا ۇستاناتىن ٴدىنى سولاي ۇيرەتكەندىكتەن عانا سەنەدى.
كوپ ادام ەۆوليۋسيا تەورياسىنا مەكتەپتە وقىتقاندىقتان عانا سەنەدى.
وسى جانە كەيىنگى ماقالالار ساعان جاراتىلىسقا دەگەن سەنىمىڭدى قاتايتۋعا جانە كوزقاراسىڭدى باسقالارعا ٴتۇسىندىرىپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. ٴبىراق الدىمەن وزىڭە كەلەسىدەي سۇراقتى قويىپ كورۋىڭ قاجەت:
مەن نە ٷشىن قۇدايعا سەنەمىن؟
بۇل سۇراق تۋرالى ويلانۋ نەگە ماڭىزدى؟ سەبەبى كيەلى كىتاپ «اقىل-ويىڭدى ىسكە قوسۋعا» شاقىرادى (ريمدىكتەرگە 12:1). بۇل — قۇدايعا دەگەن سەنىمىڭ تەك تومەندەگى جايتتارعا عانا نەگىزدەلمەۋى كەرەك دەگەن ٴسوز:
سەزىمگە (ماعان جوعارىدا قانداي دا ٴبىر كۇش بارداي سەزىلەدى)
ورتاڭا (مەنىڭ اينالامداعى ادامدار قۇدايعا سەنەدى)
باسقالاردىڭ قىسىمىنا (اتا-انام مەنى قۇدايعا سەنۋ كەرەك دەپ وسىرگەن)
قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە جەكە ٶزىڭ كوز جەتكىزۋىڭ كەرەك جانە سەنىمىڭ ناقتى ايعاقتارعا نەگىزدەلۋى قاجەت.
ولاي بولسا، قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە سەنىڭ كوزىڭدى نە جەتكىزەدى؟ «مەن نەگە قۇدايدىڭ بارىنا سەنەمىن؟» دەگەن جۇمىس پاراعى قۇدايعا دەگەن سەنىمىڭدى نىعايتۋعا كومەكتەسەدى. وسى سۇراققا باسقا جاستاردىڭ قالاي جاۋاپ بەرگەنى دە ساعان كومەگىن تيگىزەر. مىنە، سولاردىڭ كەيبىرى:
«ٴمۇعالىم ساباقتا ادام اعزاسىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنى تۋرالى ايتىپ بەرگەندە، قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە ودان سايىن كوزىم جەتەدى. ٵربىر مۇشەمىزدىڭ، ٴتىپتى ەڭ كىشكەنتايىنىڭ دا، ٶز فۋنكسياسى بار. ولاردىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ٴبىز ٴتىپتى بايقامايمىز دا. ادامنىڭ اعزاسى — ناعىز تۋىندى!» (تەرەزا).
«اسپان تىرەگەن عيماراتتى، ساياحات كەمەسىن يا كولىكتى كورگەندە، «مىنانى كىم جاساعان؟» دەپ ويلانامىن. مىسالى، كولىكتى باسى قاتتى ىستەيتىن اقىلدى ادامدار عانا شىعارا الادى. ويتكەنى كولىك ٴجۇرۋ ٷشىن ونىڭ مايدا-شۇيدە مەحانيزمدەرىنىڭ ٴبارى دۇرىس ىستەۋ كەرەك. ەگەر كولىكتى بىرەۋ جاساۋ كەرەك بولسا، ادام بالاسىن شە؟! ول قالاي وزدىگىنەن پايدا بولادى؟» (ريچارد).
«وقىمىستىلار عالامنىڭ ٴبىر كىشكەنتاي بولىگىن جۇزدەگەن جىلدار بويى زەرتتەپ، ٴبارىبىر تولىق تۇسىنە الماي جاتسا، سول عالام ەشبىر اقىل-ويدىڭ قاتىسۋىنسىز وزدىگىنەن پايدا بولدى دەگەندى قالاي ميعا قونىمدى دەي الاسىڭ؟!» (كارەن).
«عىلىمدى نەعۇرلىم كوپ زەرتتەگەن سايىن، ەۆوليۋسيانىڭ دۇرىستىعىنا سوعۇرلىم كۇماندانا باستادىم. مىسالى، مەن تابيعاتتاعى ماتەماتيكالىق دالدىك پەن ادامداردىڭ بىرەگەيلىگى جايلى كوپ ويلاندىم. جانۋارلار سياقتى ەمەس، ادامدار وزدەرىنىڭ كىم ەكەنىن، قالاي پايدا بولعانىن جانە بولاشاعىن بىلگىسى كەلەدى. ەۆوليۋسيا مۇنىڭ ٴبارىن ادام مەن جانۋارلاردى ۇقساستىرىپ تۇسىندىرۋگە تىرىسادى، ٴبىراق ادامنىڭ ولاردان نە سەبەپتى اسىپ تۇسەتىنىن ايتا المايدى. شىنى كەرەك، مەن ٷشىن ەۆوليۋسياعا سەنۋدەن گورى، جاراتۋشىعا سەنۋ جەڭىلىرەك» (ەنتوني).
كوزقاراسىمدى قالاي تۇسىندىرسەم بولادى؟
ەگەر سىنىپتاستارىڭ «كورىنبەيتىن نارسەگە قالاي سەنەسىڭ؟» دەپ كەلەكە ەتسە، نە دەيسىڭ؟ يا بولماسا ەۆوليۋسيا عىلىمي تۇرعىدان «دالەلدەنگەن» تەوريا دەسە شە؟
ەڭ باستىسى، ٶز كوزقاراسىڭا سەنىمدى بول. قۇدايعا سەنگەنىڭ ٷشىن قىسىلىپ، ۇيالما (ريمدىكتەرگە 1:16). ونىڭ ۇستىنە، مىنانى دا ەستە ۇستا:
قۇدايعا سەنەتىن جالعىز سەن ەمەسسىڭ، دۇنيەدە وعان سەنەتىن ادامدار كوپ. ولاردىڭ اراسىندا وتە اقىلدى، ٴبىلىمدار ادامدار، ٴتىپتى عالىمدار دا بار.
كەيدە ادامدار قۇدايدىڭ ارەكەتتەرىن تۇسىنبەگەندىكتەن وعان سەنبەيمىن دەپ جاتادى. ونداي ادامدار قۇدايعا نەگە سەنبەيتىنىن دالەلدەۋدىڭ ورنىنا، «قۇداي بار بولسا، نەگە دۇنيەدە قايعى-قاسىرەت كوپ؟» دەگەن سۇراقتى ٴجيى العا تارتادى. وسىلاي ولار اقىلعا سالۋ كەرەك جايتتى سەزىم ماسەلەسىنە اينالدىرىپ جىبەرەدى.
ادامداردىڭ «رۋحاني مۇقتاجدىعى» بار (ماتاي 5:3، سىلتەمە). بۇعان قۇدايعا سەنۋگە دەگەن مۇقتاجدىق تا جاتادى. سوندىقتان الدەكىم ساعان «قۇداي جوق» دەسە، سەن ەمەس، ونىڭ ٶزى نەگە سونداي تۇجىرىمعا كەلگەنىن ٴتۇسىندىرىپ بەرسىن (ريمدىكتەرگە 1:18—20).
قۇدايعا سەنۋگە تولىق نەگىز بار. ويتكەنى تىرشىلىك وزدىگىنەن پايدا بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن راستايتىن ايعاقتار جەتىپ ارتىلادى. ال تىرشىلىك جانسىز ماتەريادان كەزدەيسوق پايدا بولعان دەگەن تەوريانى راستايتىن دالەلدەر جوق.
ال بىرەۋ قۇدايعا سەنگەنىڭ ٷشىن سەنى سىناپ-مىنەپ، ٵرتۇرلى پىكىرلەر ايتسا، نە دەۋىڭە بولادى؟ سوعان مىسال:
ەگەر بىرەۋ بىلاي دەسە: «قۇدايعا ٴبىلىمسىز ادامدار عانا سەنەدى».
بىلايشا جاۋاپ بەرسەڭ بولادى: «سەن شىنىمەن وسىنداي كوزقاراسقا سەنەسىڭ بە؟ مەن سەنبەيمىن. مىناداي دەرەك: ٴبىر ساۋالناماعا اتى شۋلى ٵرتۇرلى ۋنيۆەرسيتەتتەن 1600 پروفەسسور قاتىسقان. ولاردىڭ ٵربىر ٷشىنشىسى ٶزىن اتەيستكە دە، اگنوستيككە دە جاتقىزباعان a. سول پروفەسسورلاردى قۇدايعا سەنگەنى ٷشىن ٴبىلىمسىز دەپ ايتار ما ەدىڭ؟»
ەگەر بىرەۋ بىلاي دەسە: «ەگەر قۇداي بار بولسا، نەگە دۇنيەدە قايعى-قاسىرەت سونشاما كوپ؟»
بىلايشا جاۋاپ بەرسەڭ بولادى: «بالكىم، بۇل سۇراقتى قۇدايدىڭ قالاي ارەكەت ەتەتىنىن تۇسىنبەگەندىكتەن نەمەسە ول ارەكەت ەتپەي جاتقانداي كورىنگەندىكتەن قويىپ جاتقان شىعارسىڭ؟ [جاۋابىن كۇت.] بىلەسىڭ بە، مەن دۇنيەدە قاسىرەت نەگە كوپ ەكەنىنە ناقتى جاۋاپ تاپتىم. ٴبىراق ونى ٴتۇسىنۋ ٷشىن كيەلى كىتاپتاعى بىرنەشە ٸلىمدى زەرتتەپ شىعۋ كەرەك. وسى جايلى كوبىرەك بىلگىڭ كەلە مە؟»
وسى بىرنەشە ماقالانىڭ كەلەسىسىندە ادامنىڭ قالاي پايدا بولعانىن ەۆوليۋسيا تەورياسى نەگە ٴتۇسىندىرىپ بەرە المايتىنى تالقىلانادى.
a مالىمەت كوزى: قوعامدىق زەرتتەۋ كەڭەسى، «ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ اراسىنداعى ٴدىن جانە رۋحانيلىق»، ەلاين گوۆارد ەكلاند، 5-اقپان، 2007-جىل (Social Science Research Council,“Religion and Spirituality Among University Scientists” by Elaine Howard Ecklund).
قىزىقتى بولار مالىمەتتەر
جاستاردىڭ ساۋالدارى
تىرشىلىكتىڭ باستاۋى جاراتۋشى ما، ەۆوليۋسيا ما؟ ەۆوليۋسيا تەورياسىنا كۇماندانۋعا نەگىز بار ما؟ (2-ٴبولىم)
وسىعان قاتىستى 2 نەگىزگى ايعاقتى قاراستىر.
جاستاردىڭ ساۋالدارى
تىرشىلىكتىڭ باستاۋى جاراتۋشى ما، الدە ەۆوليۋسيا ما؟ نەگە ٴبارىن قۇداي جاراتتى دەگەنگە سەنۋ كەرەك؟ (3-ٴبولىم)
ٴبارىن قۇداي جاراتتى دەگەنگە سەنۋ عىلىمدى جوققا شىعارۋ دەگەندى بىلدىرە مە؟
جاستاردىڭ ساۋالدارى
تىرشىلىكتىڭ باستاۋى جاراتۋشى ما، الدە ەۆوليۋسيا ما؟ ٴبارىن قۇداي جاراتقانىنا سەنەتىنىمدى قالاي ٴتۇسىندىرىپ بەرە الامىن؟ (4-ٴبولىم)
تابيعات الەمىن قۇداي جاراتتى دەگەنگە سەنۋ نەگە ساعان اقىلعا قونىمدى ەكەنىن ٴتۇسىندىرىپ بەرۋ ٷشىن وقىمىستى يا پروفەسسور بولۋدىڭ قاجەتى جوق. كيەلى كىتاپتان قاراپايىم دا قيسىندى دالەلدەردى كەلتىر.
كيەلى كىتاپ. سۇراقتار مەن جاۋاپتار
قۇداي تىرشىلىكتىڭ سان الۋان ٴتۇرىن جاراتۋ ٷشىن ەۆوليۋسيانى قولداندى ما؟
كيەلى كىتاپتا ايتىلعاندار ٴبىر ٴتۇردىڭ ىشىندە اركەلكى تۇرلەر پايدا بولادى دەگەن عىلىمي دەرەكتەرگە قايشى كەلمەيدى.
قۇرداستارىڭ نە دەيدى؟
قۇدايعا سەنۋ اقىلعا قونىمدى ما؟
ٴبىر جاس جىگىت پەن قىز قانداي كۇمانمەن كۇرەسكەندەرىن ٵرى سەنىمدەرىن قالاي نىعايتقاندارىن كور.
